{"id":17546,"date":"2020-05-25T13:52:06","date_gmt":"2020-05-25T12:52:06","guid":{"rendered":"http:\/\/trans-history.centropa.org\/interviews\/teofila-silberring-2\/"},"modified":"2020-05-27T10:56:19","modified_gmt":"2020-05-27T09:56:19","slug":"teofila-silberring-2","status":"publish","type":"interviews","link":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wywiady\/teofila-silberring-2\/","title":{"rendered":"Teofila Silberring"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_16383\" aria-describedby=\"caption-attachment-16383\" style=\"width: 923px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"http:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-16381 size-full\" src=\"http:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015.jpg\" alt=\"\" width=\"933\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015.jpg 933w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015-300x225.jpg 300w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 933px) 100vw, 933px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-16383\" class=\"wp-caption-text\">M\u0105\u017c Teofili, Adam Silberring, prowadz\u0105cy samoch\u00f3d rodzinny marki Steyr.<\/figcaption><\/figure>\n<p><em>Krak\u00f3w, Polska<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3>Szczeg\u00f3\u0142y wywiadu<\/h3>\n<p><strong>Wywiad przeprowadzi\u0142a: Magdalena Bizo\u0144<\/strong><\/p>\n<p><strong>Wywiad przeprowadzono: pa\u017adziernik, listopad 2004<\/strong><\/p>\n<hr \/>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-17546 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi001\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi001-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16297\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi001-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi001-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16297'>\n\t\t\t\tThis is my mom Gustawa Nussbaum with friends. I don\u2019t remember their names. This is the only picture of mom I have. It was taken in Cracow in the 1930s.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi002\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi002-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16303\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi002-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi002-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16303'>\n\t\t\t\t To jedyne zdj\u0119cie mojego ojca, Judy Nussbaum. Zosta\u0142o zrobione w domu, w Krakowie, tu\u017c przed wojn\u0105. Mieszkali\u015bmy wtedy w Kazimierzu przy ul. Miodowej 21. Ojciec kupi\u0142 nowy aparat i prawdopodobnie m\u00f3j brat go wypr\u00f3bowa\u0142. Roller Flex, bardzo nowoczesny. Pami\u0119tam, \u017ce Niemcy wzi\u0119li nasz aparat.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi003\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi003-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16309\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi003-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi003-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16309'>\n\t\t\t\tThis is my brother Henryk Nussbaum in his uniform from Dr Hilfstein&#8217;s Hebrew Gymnasium. The picture was taken in Cracow in 1932.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi004\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi004-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16315\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi004-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi004-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16315'>\n\t\t\t\tThis is me in our houseyard on Miodowa Street in Cracow. The date written on it is 1939, but I think it was taken earlier, in 1937 or 38. I remember these sandals. I loved them. They were the first sandals with straps, very fashionable ones.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi005\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi005-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16321\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi005-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi005-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16321'>\n\t\t\t\tThis is my brother Henryk Nussbaum, photographed in Cracow in 1939. This is the last picture of him I have. It was probably taken for his school leaving certificate.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi006\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi006-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16327\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi006-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi006-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16327'>\n\t\t\t\tThis is me in 1934, the date is written on the back of this photograph . There is also a dedication: \u201eFor Stefcia to remember &#8211; Toska Nussbaum. Cracow, April 1939.\u201c I don\u2018t remember who Stefcia was.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi007\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi007-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16333\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi007-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi007-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16333'>\n\t\t\t\tThis is a picture of my friend Hela Erlich. I was in this picture too, but I cut myself out for some reason. The picture was taken in the summer of 1939 in Cracow, during one of our trips.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi008-2\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi008-1-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16339\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi008-1-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi008-1-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16339'>\n\t\t\t\tThis is me, and the girl on the right is my schoolmate Lusia Helzel. The picture was taken shortly before the war, probably in 1939, in Cracow.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi009\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi009-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16345\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi009-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi009-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16345'>\n\t\t\t\tThis is my picture taken in the ghetto in Cracow for the so-called Arbeitskarte, my work card. It was probably taken in 1942.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi010\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi010-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16351\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi010-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi010-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16351'>\n\t\t\t\tThis is a picture of Helenka Groner taken in Cracow shortly after the war in 1945.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi011\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi011-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16357\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi011-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi011-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16357'>\n\t\t\t\tThis is me in 1945. At this time I was living with the Korczaks, my parent&#8217;s friends who took me home. The photo was probably taken for my school ID, because there is a stamp on it.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi012\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi012-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16363\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi012-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi012-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16363'>\n\t\t\t\tThis is a picture of Gina Korczak taken in 1945. Her real first name was probably Eugenia. The Korczaks took me into their home when I came back from the camp.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi013\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi013-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16369\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi013-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi013-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16369'>\n\t\t\t\tThis is my husband&#8217;s mom Rozalia Silberring with Adam, my husband (on the left) and his younger brother Ludwik. I don&#8217;t know when this picture was taken, but Ludwik is not older than three on it, so it must have been 1927 or 1928. \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi014\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi014-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16375\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi014-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi014-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16375'>\n\t\t\t\tThis is my husband Adam Silberring with his younger brother Ludwik. I don&#8217;t know when the photo was taken, but Adam looks like 12-13 years old. So it was probably 1933 or 1934. The picture was taken in Bochnia.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi015\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16381\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi015-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16381'>\n\t\t\t\tThis is my husband Adam Silberring driving the family car, a Steyr. He was probably 9 or 10 at the time when the photo was taken, so it must have been 1930 or 1931. I know that in this picture he is too short to reach the steering wheel and he&#8217;s sitting on a pillow.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi016\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi016-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16387\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi016-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi016-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16387'>\n\t\t\t\tThis is me with my husband Adam Silberring on our honeymoon in Zakopane. We both love Zakopane and the Tatra mountains. The picture was taken in 1947.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi017\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi017-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16393\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi017-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi017-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16393'>\n\t\t\t\tThis is my son Jerzy Silberring. The picture was taken in Oliwa, near Gdansk, a city on the Baltic Sea. We were on vacation with friends, the Zeleski family.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi018\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi018-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16399\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi018-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi018-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16399'>\n\t\t\t\tThis is my son Jerzy Silberring getting his professor&#8217;s title from Aleksander Kwasniewski, the President of Poland. The photo was taken in 2000.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi019\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi019-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16405\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi019-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi019-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16405'>\n\t\t\t\tThis is my granddaughter Magda Strzelecka-Silberring on her wedding day. She got married in Cracow in 2003.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi020\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi020-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16411\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi020-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi020-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16411'>\n\t\t\t\tThis is my husband&#8217;s most recent picture, taken two years ago. The photo was taken in our apartment in Cracow. He holds a book written by my friend Lea Shinar. She wrote six of them and I don&#8217;t recognize which one it is.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi021\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi021-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16417\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi021-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi021-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16417'>\n\t\t\t\tThis is my recent photo taken by Zosia Zeleska about a year ago here in Cracow. She lives in New York and is in artistic photography, she&#8217;s an assistant to a famous photographer from Cracow, Richard Horowitz. \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi022\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi022-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16423\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi022-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi022-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16423'>\n\t\t\t\tThis is my school mate from the Hebrew Gymnasium Poldek (Leopold) Wasserman who lives in Israel now. His picture is on the cover of the book written by my schoolfriend Lusia-Lea Shinar.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/interviews\/sally-uzvalova\/pltsi023\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi023-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-16429\" srcset=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi023-150x150.jpg 150w, https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pltsi023-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-16429'>\n\t\t\t\tThis is my school mate from the Hebrew Gymnasium, Fredek Thieberger, who lives in Israel now. His picture is on the cover of the book written by my schoolfriend Lusia-Lea Shinar.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>kaseta 1, strona A<\/strong><\/p>\n<p><strong>Znaczy, nie. Tutaj najpierw jest, s\u0105 dziadkowie. Na przyk\u0142ad mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od dziadk\u00f3w od strony ojca. Tak, i tu trzeba\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No to ja zna\u0142am tylko babci\u0119, bo jak si\u0119 urodzi\u0142am, to dziadek ju\u017c nie \u017cy\u0142.<\/p>\n<p><strong>Nazwisko?<\/strong><\/p>\n<p>Nussbaum \u2013 n, u ,2 s, zna pani niemiecki?<\/p>\n<p><strong>No troszeczk\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Nussbaum.<\/p>\n<p><strong>Czyli babcia te\u017c by\u0142a Nussbaum.<\/strong><\/p>\n<p>I ja jak si\u0119 urodzi\u0142am, to ju\u017c dziadek nie \u017cy\u0142, tylko babcia \u017cy\u0142a.<\/p>\n<p><strong>I teraz jak mieli na imi\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Hirsch \/ s, ch\/<\/p>\n<p><strong>Aha, a babcia?<\/strong><\/p>\n<p>To tak si\u0119 nazywa\u0142a jak ja. Ja jestem po babci Teofila, a po \u017cydowsku jest Tauba. Po \u017cydowsku.<\/p>\n<p><strong>Tauba. U-b-a prawda?<\/strong><\/p>\n<p>Tauba.<\/p>\n<p><strong>I teraz, a panie\u0144skie nazwisko babci?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, tego nie wiem<\/p>\n<p><strong>A ewentualnie daty, kiedy si\u0119 urodzili i kiedy umarli.<\/strong><\/p>\n<p>No tak, jak ja si\u0119 urodzi\u0142am w 25-tym roku, to ju\u017c dziadek nie \u017cy\u0142. Dziadek. A nie wiem kiedy zmar\u0142. A babcia zmar\u0142a jak ja mia\u0142am 6 lat.<\/p>\n<p><strong>Czyli w 31-wszym zmar\u0142a. 1931.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, tak. Ale nie wiem jak si\u0119 nazywa\u0142a z domu. O matce to wiem wszystko, ale o nich\u2026 Po prostu si\u0119 tym nie interesowa\u0142am.<\/p>\n<p><strong>No to przejd\u017amy do tego, co wiadomo, a potem mo\u017ce si\u0119 jeszcze cos przypomni, albo co\u015b<\/strong><\/p>\n<p>No, nie mam sobie sk\u0105d przypomina\u0107, bo nie mam zielonego poj\u0119cia<\/p>\n<p><strong>To si\u0119 zabierzmy za dziadk\u00f3w od strony mamy.<\/strong><\/p>\n<p>No, to znam, to.<\/p>\n<p><strong>No, to teraz, to tu b\u0119dzie wida\u0107 to, jak si\u0119 nazywali\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Dziadek si\u0119 nazywa\u0142 Barber. Izaak.<\/p>\n<p><strong>Teraz, kiedy si\u0119 urodzi\u0142, a kiedy umar\u0142. To tez mo\u017cna dekad\u0119 poda\u0107 ewentualnie.<\/strong><\/p>\n<p>No i kiedy si\u0119 m\u00f3g\u0142 dziadek urodzi\u0107? Zaraz, mama, mama jak wojna wybuch\u0142a mia\u0142a 39 lat, jak wojna w 39-tym\u2026<\/p>\n<p><strong>Czyli mama by si\u0119 urodzi\u0142a w dziewi\u0119\u0107setnym.<\/strong><\/p>\n<p>Tak.<\/p>\n<p><strong>A to pi\u0119knie!<\/strong><\/p>\n<p>Tak.<\/p>\n<p><strong>To tu mo\u017cemy od razu wpisa\u0107<\/strong><\/p>\n<p>No to mam\u0119, to wiem wszystko. Z domu jest Barber. Gustawa imi\u0119. Gustawa<\/p>\n<p><strong>I to m\u00f3wimy o pani mamie.<\/strong><\/p>\n<p>Mama<\/p>\n<p><strong>Gustawa.<\/strong><\/p>\n<p>Mama<\/p>\n<p><strong>I ten, a babcia? Od strony mamy?<\/strong><\/p>\n<p>A babcia, prosz\u0119 pani\u0105, a\u017c do wojny, do 39-go roku babcia \u017cy\u0142a.<\/p>\n<p><strong>39<\/strong><\/p>\n<p>Mieszka\u0142a w Podg\u00f3rzu, to pami\u0119tam, bo jest jeszcze, stoi ten dom.<\/p>\n<p><strong>To do tego jeszcze dojdziemy. A jak si\u0119 nazywa\u0142a babcia z domu na przyk\u0142ad.<\/strong><\/p>\n<p>Z domu? Tego tez nie wiem<\/p>\n<p><strong>Czyli tego tez nie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142a Barber, no. Barber. Nawet nie wiem jak mia\u0142a na imi\u0119. Ju\u017c nie pami\u0119tam zupe\u0142nie. Wiem tylko gdzie mieszka\u0142a bo\u015bmy tam chodzili\u2026Trzeba to? Kalwaryjska 32 mieszka\u0142a w Podg\u00f3rzu.<\/p>\n<p><strong>Oto b\u0119d\u0119 jeszcze raz wypytywa\u0107.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Aha.<\/strong><\/p>\n<p><strong>I teraz tata<\/strong><\/p>\n<p>Ojciec, tak?<\/p>\n<p><strong>Tak<\/strong><\/p>\n<p>Juda. Juda Nussbaum.1900.<\/p>\n<p><strong>Dok\u0142adnie 1900? Czyli by\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak. W Krakowie<\/p>\n<p><strong>By\u0142 w wieku mamy.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, tak. W Krakowie<\/p>\n<p><strong>A kiedy umar\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Prosz\u0119 pani\u0105 nie wiem, bo zgin\u0105\u0142 w obozie.<\/p>\n<p><strong>Aha, czyli nie wiadomo, w kt\u00f3rym roku<\/strong><\/p>\n<p>Nie wr\u00f3ci\u0142. Nic nie wiadomo. A tak jak mi m\u00f3wili, to znaczy tak jak si\u0119 dowiadywa\u0142am przez Czerwony Krzy\u017c i z tych, co wr\u00f3cili, to zgin\u0105\u0142 prawie pod koniec wojny w 45-tym roku. Ju\u017c pod sam koniec.<\/p>\n<p><strong>Tak jak brat mojej te\u015bciowej. Ona mia\u0142a malutkiego brata i byli w klasztorze i tu\u017c przed ko\u0144cem wojny. Ukrai\u0144cy napadli na klasztor. Te\u017c mama nie wie dok\u0142adnie.<\/strong><\/p>\n<p>Zabrali ich, ojca te\u017c. To samo by\u0142o, tu te\u017c jest. Wr\u00f3cili z powrotem i m\u00f3wili, zastrzelili wszystkich. O tak, z opowiada\u0144 znajomych, kt\u00f3rzy tam gdzie\u015b widzieli i wie pani jak to by\u0142o. Bo tam w obozie, to ja tylko zna\u0142am tych, co ko\u0142o mnie byli, a dalej, to sk\u0105d, nie mam poj\u0119cia, kto tam dalej by\u0142. No i co dalej?<\/p>\n<p><strong>A mama wie pani?<\/strong><\/p>\n<p>Z domu Barber<\/p>\n<p><strong>Kiedy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Mama zosta\u0142a zastrzelona w 1939 roku u nas w domu przez Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy zabierali meble. Broni\u0142a i j\u0105 zastrzelili. Na Miodowej 21. I nie wiem, gdzie jest pochowana, bo oni\u2026 Nie wolno by\u0142o pogrzeb\u00f3w robi\u0107. W ka\u017cdym razie nie na Miodowej. Na pewno. Gdzie\u015b j\u0105 wie\u017ali do Podg\u00f3rza i tam nie wiem, czy do takiego rowu wsp\u00f3lnego\u2026 Nic nie wiem. Gdzie le\u017cy nie wiem.<\/p>\n<p><strong>Czy pani mia\u0142a albo ma rodze\u0144stwo?<\/strong><\/p>\n<p>Ja nie mam, to znaczy mia\u0142am brata, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142. Brata. 1921-wszy rok. Henryk. Nussbaum oczywi\u015bcie. 1921-wszy rok, by\u0142 w obozach i nie wiem gdzie zgin\u0105\u0142. Nie wiem, kiedy.<\/p>\n<p><strong>Teraz pani, znowu tu jest na czarno i b\u0119dziemy pisa\u0107 pani\u0105 obok. Pani Teofila.<\/strong><\/p>\n<p>Z domu Nussbaum. Te\u017c nie \u015bcierpn\u0105 pani nogi? Prosz\u0119 sobie przysun\u0105\u0107, co pani b\u0119dzie tak\u2026<\/p>\n<p><strong>A tak, \u017ceby pani zagl\u0105da\u0142a. To nie jest przyjemnie zagl\u0105da\u0107 przez rami\u0119 na to, co pisz\u0105?<\/strong><\/p>\n<p>Ale ja nie musz\u0119 w og\u00f3le zagl\u0105da\u0107, wa\u017cne jest tylko czy pani pisze, a co ja mam zagl\u0105da\u0107. Jak pani czego\u015b nie wie jak si\u0119 pisze, to prosz\u0119 mnie zapyta\u0107.<\/p>\n<p><strong>I tak, urodzi\u0142a si\u0119 pani\u2026<\/strong><\/p>\n<p>15-go lipca 1925.<\/p>\n<p><strong>Ale jak si\u0119 pani trzyma fantastycznie!<\/strong><\/p>\n<p>Naprawd\u0119?<\/p>\n<p><strong>Strasznie bym chcia\u0142a by\u0107 w takiej formie w pani wieku. To jest naprawd\u0119 skarb. I teraz\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Na co tam pani noga, prawda? To mi pani powie jak moja wnuczka \u201eBabciu, przecie\u017c ty wiesz, w twoim wieku, to ju\u017c le\u017c\u0105, lej\u0105, nie wiedz\u0105 jak si\u0119 nazywaj\u0105\u2026co ci tam noga?<\/p>\n<p><strong>Tak bywa, ale ja jak mia\u0142am 20 lat, to si\u0119 przekona\u0142am jak to jest nie mie\u0107 nogi, bo mi, wyskakiwa\u0142o mi kolano i mi pakowa\u0142 nog\u0119 w gips. Tak st\u0105d dot\u0105d i to o kulach. St\u0105d wiem jak si\u0119 chodzi o kulach z takim wielkim gipsem i jak to strasznie przeszkadza.<\/strong><\/p>\n<p>Wie pani, co, oni chcieli, \u017cebym ja tam przyjecha\u0142a do Berlina, ale ja ju\u017c\u2026 Ju\u017c mi si\u0119 nie chce, bo oni by mnie tam szybko na\u2026 Ja tu mam do O\u015brodka, taki do o, na nauk\u0119 chodzenia.<\/p>\n<p><strong>M\u00f3j m\u0105\u017c te\u017c chcia\u0142by mam\u0119 zabra\u0107 zagranic\u0119 leczy\u0107, ale\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No nie, jak tylko by\u0142am na operacji. A bardzo jestem zadowolona, \u017ce tam wspaniale by\u0142o, naprawd\u0119. Tu bym nie mia\u0142a takich warunk\u00f3w z pewno\u015bci\u0105. No, s\u0142ucham.<\/p>\n<p><strong>I teraz ma\u0142\u017conek.<\/strong><\/p>\n<p>Adam Silberring 5 III 1921.<\/p>\n<p><strong>21\u2026Teraz jest rubryczka na dzieci<\/strong><\/p>\n<p>Syn Jerzy 30 maj1949. W Krakowie oczywi\u015bcie wszystko.<\/p>\n<p><strong>I teraz\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wnuczka?<\/p>\n<p><strong>Tu mi si\u0119 ko\u0144czy na, na tych, ale<\/strong><\/p>\n<p>Na synu.<\/p>\n<p><strong>Na synu mi si\u0119 ko\u0144czy. Wnuczka? To na razie wnuczk\u0119 zostawimy w spokoju, nie b\u0119dziemy kobiety w to miesza\u0107 p\u00f3ki, co. A teraz\u2026 i teraz tu jest pe\u0142ne imi\u0119 pani. Czy pani ma dwa imiona czy jedno?<\/strong><\/p>\n<p>Teofila, jedno.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Tylko Teofila, to ju\u017c znamy. Kiedy i gdzie pani si\u0119 urodzi\u0142a? Kiedy, to ju\u017c wiemy.<\/strong><\/p>\n<p>15 Vii-go, to pani jeszcze podyktuj\u0119, VII 25 w Krakowie.<\/p>\n<p><strong>25 w Krakowie.<\/strong><\/p>\n<p>Ulic\u0119 poda\u0107?<\/p>\n<p><strong>A jak pani\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Przy ulicy Miodowej 21. Dom stoi.<\/p>\n<p><strong>Obejrz\u0119 go sobie, bo ja tam cz\u0119sto chodz\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Tak Tam si\u0119 dla wnuczki buduje pi\u0119tro.<\/p>\n<p><strong>I gdzie jeszcze pani mieszka\u0142a? Bo mo\u017ce pani mieszka\u0142a w innych\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W obozach.<\/p>\n<p><strong>To do tego dojdziemy<\/strong><\/p>\n<p>St\u0105d posz\u0142am do getta, st\u0105d\u2026<\/p>\n<p><strong>Czyli w Krakowie w Krakowie i w Krakowie.<\/strong><\/p>\n<p>W Krakowie<\/p>\n<p><strong>Pani edukacja.<\/strong><\/p>\n<p>Ja mam niepe\u0142ne wy\u017csze, to znaczy wy\u017csze bez dyplomu.<\/p>\n<p><strong>Czyli absolutorium, tak?<\/strong><\/p>\n<p>Tak Bez dyplomu. Chemia na UJ-cie.<\/p>\n<p><strong>Chemia<\/strong><\/p>\n<p>Na UJ-cie<\/p>\n<p><strong>UJ. A jak\u0105\u015b specjalizacj\u0119 pani robi\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Nie robi\u0142am, ale pracowa\u0142am potem w chemii \u017cywno\u015bciowej, w gastronomii.<\/p>\n<p><strong>Pani przed wojn\u0105 nie pracowa\u0142a, bo pani by\u0142a za m\u0142oda?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, 14 lat mia\u0142am jak wojna wybuch\u0142a.<\/p>\n<p><strong>Czyli, czyli w\u0142a\u015bnie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Chodzi\u0142am do szko\u0142y.<\/p>\n<p><strong>Czyli po wojnie pani pracowa\u0142a w gastronomii.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, bo po wojnie, to si\u0119 uczy\u0142am dopiero si\u0119 zapisa\u0142am\u2026<\/p>\n<p><strong>Nie, nie, ale to jest po prostu pytanie o to, o zaw\u00f3d.<\/strong><\/p>\n<p>No, no to chemia.<\/p>\n<p><strong>Czyli chemia, a to by\u0142a \u017cywno\u015bciowa\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, niekoniecznie, ja si\u0119 tak przestawi\u0142am po prostu, bo nie pracowa\u0142am w \u017cadnym takim instytucie.<\/p>\n<p><strong>A co pani robi\u0142a<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142am pracownikiem biurowym w administracji<\/p>\n<p><strong>A i teraz w jak religijnym domu pani zosta\u0142a wychowana. Jak zosta\u0142a pani wychowana? Jaki by\u0142 poziom religijno\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p>Wi\u0119c tak, je\u017celi chodzi o\u2026 raczej by\u0142 dom zasymilowany, ale wszystkie \u015bwi\u0119ta wa\u017cniejsze by\u0142y obchodzone jak Nowy Rok, jak mace, to pami\u0119tam, to na pewno by\u0142y\u2026<\/p>\n<p>Czyli Rosz Haszana, Jom Kippur,<\/p>\n<p><strong>Na pewno Pascha\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Potem Kucki, Kucki by\u0142y, jak si\u0119 to nazywa, Kucki po hebrajsku\u2026<\/p>\n<p><strong>To\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Przypomn\u0119 sobie.<\/p>\n<p><strong>Ja sobie powinnam przypomnie\u0107. I pewnie Pascha\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Szawuot, nie?<\/p>\n<p><strong>Szawuot.<\/strong><\/p>\n<p>\u015awi\u0119ta by\u0142y obchodzone z tym, \u017ce nie jako\u015b tak ortodoksyjnie. Ojciec chodzi\u0142 do synagogi. Chodzi\u0142, matka te\u017c, do Templu, o ile pani wie gdzie to jest, to jest te\u017c na Miodowej, bo by\u0142o naprzeciwko. To by\u0142a, to by\u0142a synagoga raczej dla takich zasymilo\u2026 nie dla ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w. Tam by \u017byd ortodoksyjny nie wszed\u0142, bo to by\u0142o zasymilowane.<\/p>\n<p><strong>Teraz, jaki jest pani j\u0119zyk ojczysty?<\/strong><\/p>\n<p>Polski.<\/p>\n<p><strong>Polski. A iloma jeszcze j\u0119zykami pani m\u00f3wi?<\/strong><\/p>\n<p>No prosz\u0119 pani\u0105, je\u017celi chodzi o jakie\u015b wie pani\u2026 Niemiecki, angielski, ale nie tak \u017cebym pani mog\u0142a na przyk\u0142ad opowiada\u0107. Przeczytam, zrozumiem.<\/p>\n<p><strong>Chyba jeszcze hebrajski?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, w\u0142a\u015bnie.<\/p>\n<p><strong>Nie, hebrajski nie Bo\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Znaczy, potrafi\u0119 czyta\u0107.<\/p>\n<p><strong>Ale chodzi\u0142a pani do gimnazjum z hebrajskim.<\/strong><\/p>\n<p>Hebrajskiego, tak, tak. Ale, ale niestety nie kontynuowa\u0142am. Potrafi\u0119 jeszcze czyta\u0107, ale te\u017c nie wszystko.<\/p>\n<p><strong>Bo j\u0119zyki si\u0119 zapomina, ale\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Jak si\u0119 nie kontynuuje i nie czyta w tym j\u0119zyku\u2026<\/p>\n<p><strong>A to mo\u017ce tutaj dodamy do tego wykszta\u0142cenia, bo pani chodzi\u0142a do hebrajskiego gimnazjum, prawda?<\/strong><\/p>\n<p>Tak jest.<\/p>\n<p><strong>A czy to by\u0142o Tarbut, czy nie?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, to by\u0142o na Podbrzeziu, to by\u0142o jak najbardziej \u015bwieckie. \u015awieckie, tak. I to by\u0142 dodatko\u2026 to znaczy wszystko by\u0142o w j\u0119zyku polskim, wszystkie przedmioty i dodatkowo by\u0142 j\u0119zyk hebrajski. Dodatkowo by\u0142 j\u0119zyk hebrajski. Nie by\u0142o wyk\u0142adowego hebrajskiego.<\/p>\n<p><strong>Aha.<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142y lekcje\u2026 podobno na bardzo wysokim poziomie, o wszystkich prawach pa\u0144stwowych i by\u0142a dla \u017byd\u00f3w, same \u017cydowskie dzieci, ale ju\u017c takie dobrze sytuowane, bo tam czesne kosztowa\u0142o oko\u0142o 50-ciu z\u0142otych, wi\u0119c to by\u0142o strasznie du\u017co.<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 ta szko\u0142a nazywa\u0142a, pami\u0119ta pani mo\u017ce, czy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142o Hebrajskie Gimnazjum imienia Chaima Hilfsteina, kt\u00f3ry by\u0142 za\u0142o\u017cycielem, le\u017cy na \u017cydowskim cmentarzu na Miodowej.<\/p>\n<p><strong>Po prostu Hilfs-t-e-i-n?<\/strong><\/p>\n<p>Stein. Chaim przez \u201ech\u201d.Tak si\u0119 nazywa\u0142a ta szko\u0142a.<\/p>\n<p><strong>Zaraz, zaraz, \u2018s-ch\u201d? \u2013schain on by\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Stein.<\/p>\n<p><strong>Stein, dobrze, uda\u0142o mi si\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Bo pani zna wyj\u0105tkowo\u2026\u017beby napisa\u0107 moje nazwisko! Ja musz\u0119 dyktowa\u0107 po prostu, bo nikt nie potrafi napisa\u0107.<\/p>\n<p><strong>Ja popatrzy\u0142am w ksi\u0105\u017cce telefonicznej wczoraj, \u017ceby si\u0119 upewni\u0107, bo to mog\u0142o by\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>Tak?<\/p>\n<p><strong>No, bo ja wiem, co ono znaczy i zreszt\u0105 jest to pi\u0119kne nazwisko \u201eSrebrny pier\u015bcionek\u201d, ale, \u017ce jest to podw\u00f3jne, \u201er\u201d, kt\u00f3re nie znik\u0142o.<\/strong><\/p>\n<p>Silber ring.<\/p>\n<p><strong>\u017be ono nie znik\u0142o, bo cz\u0119sto po prostu si\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Przez jedno pisz\u0105, ale prawid\u0142owo jest przez, dwa, bo jest srebrny i pier\u015bcionek.<\/p>\n<p><strong>Ale bardzo jest \u0142adne nazwisko<\/strong><\/p>\n<p>A, ja wiem, czy \u0142adne, czy nie\u0142adne, wszystko jedno, nie zmieni\u0119 w ka\u017cdym razie.<\/p>\n<p><strong>No, to smutne, bo kuzyn mojej mamy si\u0119 nazywa\u0142 Silberstein, to jest pi\u0119kne nazwisko i zmieni\u0142 na Sylwin i nie jest takie \u0142adne..<\/strong><\/p>\n<p>Silberstein\u00f3w, to by\u0142o bardzo du\u017co, natomiast Silberring\u00f3w, to nie by\u0142o du\u017co. Nie by\u0142o du\u017co w Krakowie. Nie wiem, bo ja przed wojn\u0105 przecie\u017c nie zna\u0142am mojego m\u0119\u017ca.<\/p>\n<p><strong>Pani nie by\u0142a w armii, to t\u0105 rubryczk\u0119 mo\u017cemy wykre\u015bli\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>W armii nie by\u0142am, nie chcieli mnie wzi\u0105\u0107.<\/p>\n<p><strong>I teraz gdzie pani by\u0142a w czasie Holocaustu, tylko po kolei. Czyli najpierw w getcie.<\/strong><\/p>\n<p>W getcie krakowskim, w Emalierwarenfabrik Schindler. Schind-emaliernia. To si\u0119 nazywa\u0142o Emalierwarenfabrik Schindler, Zab\u0142ocie 2.<\/p>\n<p><strong>Fabrik\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Schindler, u Schindlera by\u0142am. Mam zreszt\u0105 od Spielberga ca\u0142e te, wtedy by\u0142am jak on kr\u0119ci\u0142 ten film o Schindlerze.<\/p>\n<p><strong>To by\u0142a du\u017ca rzecz w Krakowie.<\/strong><\/p>\n<p>Tak. Potem Auschwitz, O\u015bwi\u0119cim. Auschwitz-Birkenau si\u0119 to nazywa\u0142o, Buchenwald\u2026<\/p>\n<p><strong>O, Jezu\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, tak\u2026 Lipsk, Ravensbruck. \u201ebruck\u201d, ale mo\u017cna pisa\u0107 i po polsku i Malchov, tam mnie oswobodzili.<\/p>\n<p><strong>Czy tam jest \u201eh\u201d przed \u201el\u201d, czy nie?<\/strong><\/p>\n<p>Malchov, przez \u201ech\u201d, \u201ev\u201d na ko\u0144cu. \u201el\u2019, \u201ech\u201d \u2013 chov i \u201ev\u201d po niemiecku. I tam 9 maja 45, w ostatni dzie\u0144 zawieszenia broni dopiero mnie oswobodzili.<\/p>\n<p><strong>Najp\u00f3\u017aniej jak si\u0119 da\u0142o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, najp\u00f3\u017aniej jak si\u0119 da\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Oswobodzili. I co pani robi\u0142a po Holocau\u015bcie? Po wojnie?<\/strong><\/p>\n<p>Po wojnie wr\u00f3ci\u0142am do Krakowa w lipcu ju\u017c 45.<\/p>\n<p><strong>To szybko.<\/strong><\/p>\n<p>Tak. I tu si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce nikt z rodziny nie prze\u017cy\u0142, tylko ja. Ale nie mia\u0142am gdzie p\u00f3j\u015b\u0107, sta\u0142am na ulicy i p\u0142aka\u0142am. I chcia\u0142am wr\u00f3ci\u0107 do obozu. Bo tam przynajmniej by\u0142a ta prycza i si\u0119 kto\u015b mn\u0105 zajmowa\u0142\u2026<\/p>\n<p><strong>Spotka\u0142a pani kogo\u015b?<\/strong><\/p>\n<p>Potem spotka\u0142am na ulicy D\u0142ugiej 38 dzia\u0142a\u0142 Komitet \u017bydowski, tam mnie skierowali. Tam mo\u017cna si\u0119 by\u0142o przespa\u0107, dosta\u0142o si\u0119 zup\u0119.<\/p>\n<p><strong>Bo to si\u0119 nagrywa, wi\u0119c ja nie musz\u0119 pisa\u0107 wszystkiego, ja to potem spisz\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>No i tam wywiesza\u0142o si\u0119 kartki, kto wr\u00f3ci\u0142 i tam by\u0142o tysi\u0105ce tych kartek na \u015bcianach. By\u0142o wy\u0142o\u017cone, tam jest w tej chwili o\u015brodek zdrowia i tam by\u0142 du\u017cy, du\u017cy podworzec i tam nam wy\u0142o\u017cyli tak\u0105 s\u0142om\u0119, czy tego i mo\u017cna si\u0119 by\u0142o przespa\u0107. I w po\u0142udnie si\u0119 dostawa\u0142o zup\u0119 no i jeszcze jak tam kto\u015b by\u0142 ju\u017c tak zupe\u0142nie obdarty, tak jak ja, w jednym bucie i bez dessus\u00f3w, bez majtek, no to tam ewentualnie mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107. Wprawdzie nie na miar\u0119, ale co\u015b mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107. No i niestety nie znalaz\u0142am, wywiesza\u0142am tam kartk\u0119, \u017ce jestem, \u017ce \u017cyj\u0119, ktokolwiek z rodziny by prze\u017cy\u0142, \u017ceby si\u0119 podpisa\u0142. Niestety, dopiero tacy znajomi rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy mieszkali tu na Karmelickiej 27, \u015bwietnie si\u0119 im powodzi\u0142o, bo on by\u0142 stomatologiem, dentyst\u0105\u2026 i znale\u017ali t\u0105 moj\u0105 kartk\u0119 i napisali, \u017ce mieszkaj\u0105 na Karmelickiej i \u017cebym przysz\u0142a. I przysz\u0142am tam, to mnie ju\u017c nie wypu\u015bcili. Mieli bardzo du\u017ce mieszkanie, ju\u017c tam zapisali mnie do szko\u0142y, bo musia\u0142am mie\u0107 jakiego\u015b opiekuna. No i tam by\u0142am a\u017c do ich wyjazdu. Oni wyjechali do Izraela, no i potem pozna\u0142am m\u0119\u017ca, pobrali\u015bmy si\u0119 i tutej za\u0142atwi\u0142 nam znajomy to mieszkanie. Tu na Karmelickiej tak jestem od tego czasu, te sze\u015b\u0107dziesi\u0105t par\u0119 lat.<\/p>\n<p><strong>I pani studiowa\u0142a chemi\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Chodzi\u0142am najpierw do szko\u0142y\u2026<\/p>\n<p><strong>I m\u0105\u017c te\u017c pewnie studiowa\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>My\u015bmy si\u0119 nie znali, bo m\u0105\u017c studiowa\u0142 na Politechnice, a ja by\u0142am na UJ-cie.<\/p>\n<p><strong>Aha.<\/strong><\/p>\n<p>A poznali\u015bmy si\u0119 w\u0142a\u015bnie przez tak\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Bo ja mia\u0142am jako\u015b, nie wiem sk\u0105d, ale mia\u0142am te podr\u0119czniki, kt\u00f3re trudno by\u0142o zdoby\u0107, ale mia\u0142am. A kole\u017canka moja wiedzia\u0142a, \u017ce ja mam, no i zna\u0142a mojego m\u0119\u017ca, bo oni si\u0119 znali, rodzice si\u0119 znali. I go pos\u0142a\u0142a w\u0142a\u015bnie do mnie \u017ce ja ten\u2026 jeszcze na Karmelick\u0105 tam, gdzie mieszka\u0142am u tych Korczak\u00f3w. Ona dopiero zmar\u0142a jaki\u015b miesi\u0105c temu, ta pani Korczakowa. On dawno zmar\u0142, ale ona zmar\u0142a jakie\u015b w\u0142a\u015bnie mia\u0142am wiadomo\u015b\u0107 z Izraela\u2026 No i m\u0105\u017c przyszed\u0142 po t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, no i tak si\u0119 zacz\u0119\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Teraz, teraz rodze\u0144stwo. Czyli brat. Tutaj mamy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Henryk.<\/p>\n<p><strong>Jego imi\u0119, tak.<\/strong><\/p>\n<p>1921, 22 maj, o ile to jest potrzebne\u2026<\/p>\n<p><strong>I te\u017c w Krakowie si\u0119 urodzi\u0142.<\/strong><\/p>\n<p>W Krakowie wszyscy na Miodowej 21, bo to by\u0142 nasz dom. Znaczy ojca.<\/p>\n<p><strong>I teraz\u2026 te\u017c jego j\u0119zykiem ojczystym by\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>J\u0119zyk polski.<\/p>\n<p><strong>I teraz poziom edukacji<\/strong><\/p>\n<p>To on sko\u0144czy\u0142 matur\u0119 akurat w 39-tym roku.<\/p>\n<p><strong>Matura 39<\/strong><\/p>\n<p>I mia\u0142 wyjecha\u0107, mia\u0142 za\u0142atwione do Anglii na studia, na budowa okr\u0119t\u00f3w, to pami\u0119tam. No, ale poniewa\u017c si\u0119 m\u00f3wi\u0142o o wojnie, wi\u0119c ju\u017c rodzice go nie pu\u015bcili, bo trzeba by\u0107 razem. Bo by go byli wypu\u015bcili wtedy, to by\u0142by mo\u017ce prze\u017cy\u0142.<\/p>\n<p><strong>A matur\u0119 mia\u0142 w polskiej szkole czy w hebrajskiej?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, w hebrajskim gimnazjum.<\/p>\n<p><strong>W tym samym, do kt\u00f3rego pani chodzi\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>W tym samym. Brat zda\u0142 matur\u0119 w maju, a we wrze\u015bniu wybuch\u0142a wojna.<\/p>\n<p><strong>No, to tak to bywa. Pracowa\u0107 te\u017c nie zd\u0105\u017cy\u0142.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, sk\u0105d. By\u0142 bardzo zdolny w przeciwie\u0144stwie do mnie. Bardzo by\u0142 zdolny i w\u0142a\u015bnie tam mu ojciec za\u0142atwi\u0142 ju\u017c te studia.<\/p>\n<p><strong>I te\u017c mieszka\u0142 w Krakowie, w Anglii ju\u017c nie zd\u0105\u017cy\u0142 mieszka\u0107..<\/strong><\/p>\n<p><strong>I kiedy i gdzie zgin\u0105\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>No, tego nie wiem, w jakim\u015b, kt\u00f3rym\u015b z oboz\u00f3w. Te\u017c, te\u017c podobno, podobno ju\u017c w 45-tym roku. Jeszcze jak wojna trwa\u0142a. Tu\u017c przed zako\u0144czeniem wojny To, co si\u0119 dowiedzia\u0142am, ale czy to jest prawdziwe, to, wie pani, to trudno powiedzie\u0107 No, bo nie ma \u015bwiadk\u00f3w Nie ma \u015bwiadk\u00f3w tylko to po prostu przez kogo\u015b, \u017ce kto\u015b widzia\u0142 go tu, czy go widzia\u0142 tam\u2026 No, ale nie wiem, czy to s\u0105 prawdziwe wiadomo\u015bci. W ka\u017cdym razie nie wr\u00f3ci\u0142.<\/p>\n<p><strong>I teraz ma\u0142\u017conek. Ma\u0142\u017conek, to ju\u017c wiemy jak si\u0119 nazywa, i gdzie i kiedy si\u0119 urodzi\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>5-go marca 1921, te\u017c ostatnia matura przed wojn\u0105. W Bochni.<\/p>\n<p><strong>W Bochni. I czy gdzie\u015b jeszcze mieszka\u0142 poza Bochni\u0105? Pewnie w Krakowie. W Krakowie mieszka\u0142.<\/strong><\/p>\n<p>Potem tak.<\/p>\n<p><strong>Ale to po wojnie dopiero?<\/strong><\/p>\n<p>Zaraz po wojnie. Z ojcem. Prze\u017cy\u0142 ojciec i brat.<\/p>\n<p><strong>I teraz, czy on jest \u017bydem?<\/strong><\/p>\n<p>Tak<\/p>\n<p><strong>I jaki jest jego j\u0119zyk ojczysty?<\/strong><\/p>\n<p>Polski<\/p>\n<p><strong>Te\u017c polski. I teraz edukacja.<\/strong><\/p>\n<p>In\u017cynier.<\/p>\n<p><strong>In\u017cynier\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Chemik.<\/p>\n<p><strong>Chemik, Politechnika\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Politechnika \u015al\u0105ska.<\/p>\n<p><strong>\u015al\u0105ska. I teraz zaw\u00f3d? Pracuje jako\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Chemik.<\/p>\n<p><strong>A wyk\u0142ada na uniwersytecie, czy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>On nie. Syn jest na uniwersytecie. M\u0105\u017c pracowa\u0142 w \u2018Chemadex\u2019-ie, to by\u0142o biuro projekt\u00f3w. Znaczy stamt\u0105d poszed\u0142 na emerytur\u0119. Wcze\u015bniej pracowa\u0142 jeszcze w \u201ePolfie\u201d.<\/p>\n<p><strong>A jako technolog, czy jako\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A nie, by\u0142 kierownikiem ca\u0142ego tego, no\u2026 tej wytw\u00f3rni. To znaczy, no tak, bo w \u201ePolfie\u201d ju\u017c si\u0119 robi\u0142o wtedy lekarstwa. Przedtem \u201ePolfa\u201d by\u0142a, pani nie wie, nazywa\u0142a si\u0119 \u201eWander\u201d i by\u0142a takim zak\u0142adem jak Ovomaltina, takie od\u017cywki\u2026<\/p>\n<p><strong>Jak witaminki i od\u017cywki\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, a potem, do dnia dzisiejszego, ju\u017c si\u0119 \u201ePliva\u201d nazywa i by\u0142 szefem produkcji. M\u0105\u017c, ca\u0142y czas, a\u017c do odej\u015bcia. Kiedy w 68-mym roku spowodowali, \u017ce odszed\u0142, jak si\u0119 zacz\u0119\u0142a ta, z \u017bydami, ale poszed\u0142 do \u201eChemadex-u\u201d\u2026<\/p>\n<p><strong>Chemadex<\/strong><\/p>\n<p>I tam by\u0142 do ko\u0144ca. I bardzo dobrze zrobi\u0142, bo przynajmniej ca\u0142y czas siedzia\u0142 zagranic\u0105. Bo to by\u0142o biuro projekt\u00f3w takie na eksport.<\/p>\n<p><strong>Fajnie<\/strong><\/p>\n<p>A rzeczywi\u015bcie, nie ma z\u0142ego, jak si\u0119 to m\u00f3wi, co by na dobre nie wysz\u0142o.<\/p>\n<p><strong>A to by\u0142 ChemaTex?<\/strong><\/p>\n<p>ChemaDex.<\/p>\n<p><strong>Dex.<\/strong><\/p>\n<p>\u201ed\u201d, \u201ex\u2019.<\/p>\n<p><strong>Za drugim razem napisa\u0142am dobrze.<\/strong><\/p>\n<p>\u201ech\u201d<\/p>\n<p><strong>Tak, tak, tak<\/strong><\/p>\n<p>I to by\u0142o Krak\u00f3w, Dzier\u017cy\u0144skiego 114.<\/p>\n<p><strong>O!<\/strong><\/p>\n<p>Co?<\/p>\n<p><strong>Moje przyjaci\u00f3\u0142ki by si\u0119 obrazi\u0142y.<\/strong><\/p>\n<p>Dlaczego?<\/p>\n<p><strong>Zawsze si\u0119 na mnie obra\u017caj\u0105 jak m\u00f3wi\u0119 Dzier\u017cy\u0144skiego.<\/strong><\/p>\n<p>Tak si\u0119 nazywa\u0142o, trudno.<\/p>\n<p><strong>Wiem, ale one s\u0105 prawnuczki Leo. Tak, \u017ce\u2026 O, naszego pradziadka ulic\u0119\u2026 I teraz, czy pani wie cokolwiek o jego braciach, siostrach\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak jest. M\u0105\u017c, m\u0105\u017c. Ojciec zmar\u0142 dopiero w 73-cim roku Mia\u0142 86 lat. Ojciec m\u0119\u017ca ,Samuel. W\u0142a\u015bciciel du\u017cej drukarni i domu w Bochni. Matka Rozalia.<\/p>\n<p><strong>Jejku. A czy m\u0105\u017c mia\u0142 rodze\u0144stwo?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, ma brata. Ludwik, mieszka w Szwajcarii, nie mamy z nim kontaktu.<\/p>\n<p><strong>A kiedy on si\u0119 urodzi\u0142, pani wie mo\u017ce mniej wi\u0119cej?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, jest z 25-go roku tak jak ja, tylko jest z lutego. Luty, ale nie pami\u0119tam, kt\u00f3rego.<\/p>\n<p><strong>A jakie\u015b jeszcze rodze\u0144stwo?<\/strong><\/p>\n<p>Nie. Mia\u0142 jednego brata, kt\u00f3ry te\u017c jest w Szwajcarii, jest profesorem, no w tej chwili ju\u017c pewnie na emeryturze. Nie mamy z nim kontaktu, bo si\u0119 boi, \u017ce mo\u017cemy co\u015b potrzebowa\u0107.<\/p>\n<p><strong>A, w\u0142a\u015bnie, jaki to by\u0142 dom. Czy to by\u0142 religijny dom, tradycyjny?<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142 te\u017c bardzo zasymilowany dom.<\/p>\n<p><strong>Jak\u0105\u015b edukacj\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Powiada\u0142 ojciec, to znaczy te\u015b\u0107, jak je\u017adzi\u0142 w sobot\u0119 samochodem, to \u017bydzi obrzucali go jajkami, bo nie wolno by\u0142o je\u017adzi\u0107.<\/p>\n<p><strong>Czyli nawet je\u017adzi\u0142 w sobot\u0119 samochodem.<\/strong><\/p>\n<p>Nawet je\u017adzi\u0142, tak.<\/p>\n<p><strong>A dzieciom da\u0142 jakie\u015b wykszta\u0142cenie hebrajskie, czy, czy nie?<\/strong><\/p>\n<p>No\u2026<\/p>\n<p><strong>Nie wie pani?<\/strong><\/p>\n<p>Raczej m\u0105\u017c chodzi\u0142 do, do gimnazjum, tylko wtedy nie nazywa\u0142o si\u0119 gimnazjum, tam by\u0142y gimnazjalne i dwie licealne. Tamten jest te\u017c, ma wy\u017csze wykszta\u0142cenie, Ludwik, bardzo zdolny. Pracowa\u0142 u Sulcera, wiem, \u017ce tam by\u0142 profesorem. No, ma dwoje dzieci, to tyle wiem.<\/p>\n<p><strong>A, a profesorem jest, czego?<\/strong><\/p>\n<p>On jest po Politechnice Wroc\u0142awskiej, specjalizacja ko\u0142a z\u0119bate i tak dalej. Bardzo wybitnie zdolny matematyk i fizyk. Wybitnie zdolny. Tak, \u017ce on tutaj, on studiowa\u0142 we Wroc\u0142awiu, tak, \u017ce mu ju\u017c przepowiadali wielk\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107<\/p>\n<p><strong>No, ale jednak na ziemi zaw\u00f3d sobie obra\u0142<\/strong><\/p>\n<p>Ale dobrze, bardzo dobrze wyl\u0105dowa\u0142, \u015bwietnie zarabia, dobrze mu si\u0119 powodzi.<\/p>\n<p><strong>Czyli oni niespecjalnie mieli wykszta\u0142cenie jakie\u015b hebrajskie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie.<\/p>\n<p><strong>A wie pani co\u015b o \u015awi\u0119tach, czy obchodzili g\u0142\u00f3wne \u015bwi\u0119ta jako\u015b.<\/strong><\/p>\n<p>G\u0142\u00f3wne zdaje si\u0119, \u017ce tak, ale ojciec ze wzgl\u0119du w\u0142a\u015bnie na swoje, na sw\u00f3j zaw\u00f3d, bo musia\u0142 je\u017adzi\u0107 i po prostu kontakty mia\u0142 zagraniczne, no to nie m\u00f3g\u0142 tak, raczej zasymilowany dom.<\/p>\n<p><strong>No, sk\u0105d\u015b to znam<\/strong>.<\/p>\n<p>No m\u0105\u017c tam nie zna si\u0119 za bardzo na \u015bwi\u0119tach.<\/p>\n<p><strong>Chocia\u017c mama m\u00f3wi, \u017ce jej ojciec by\u0142 wierz\u0105cy, ale tak po cichutku. Po cichutku gdzie\u015b w k\u0105ciku.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, ojciec m\u0119\u017ca by\u0142 na pewno wierz\u0105cy, na pewno. Wierz\u0105cy. Chodzi\u0142 na te g\u0142\u00f3wne \u015bwi\u0119ta. Jeszcze teraz, po wojnie do synagogi na Nowy Rok zawsze chodzi\u0142, tak.<\/p>\n<p><strong>Aha, czyli jednak\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wierz\u0105cy by\u0142, tylko nie by\u0142 \u2026po prostu nie obchodzi\u0142 wszystkich \u015bwi\u0105t.<\/p>\n<p><strong>Tak, nie do wszystkich przykaza\u0144 si\u0119 stosowa\u0142\u2026Tak, a teraz dzieci. Czyli syn Jerzy.<\/strong><\/p>\n<p>Tak jest. 30 maj 1949 w Krakowie. Ko\u0144czy\u0142 gimnazjum Sobieskiego, nie wiem, czy to jest wa\u017cne czy nie\u2026<\/p>\n<p><strong>Sobieski? Oczywi\u015bcie. Najlepsze w Krakowie, a potem UJ, tak? Chemia.<\/strong><\/p>\n<p>Potem chemi\u0119 na UJ-cie. Chemi\u0119 i r\u00f3wnocze\u015bnie fizyk\u0119.<\/p>\n<p><strong>Chemia i fizyka.<\/strong><\/p>\n<p>Na UJ-cie.<\/p>\n<p><strong>Potem zrobi\u0142 doktorat\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Bardzo szybko zrobi\u0142 doktorat i wys\u0142any by\u0142 do Szwecji, by\u0142 10 lat na\u2026<\/p>\n<p>[telefon]<\/p>\n<p>10 lat w Uppsali na uniwersytecie wyk\u0142ada\u0142.<\/p>\n<p><strong>Czyli jego zawodem jest bycie profesorem uniwersytetu po prostu\u2026<\/strong><\/p>\n<p>On tam ju\u017c by\u0142 profesorem w Uppsali. Bo wyjecha\u0142 st\u0105d, mia\u0142 doktorat, tam si\u0119 habilitowa\u0142, a tu przyjecha\u0142, to musia\u0142 nostryfikowa\u0107, bo UJ nie ma umowy z Uppsal\u0105. Zreszt\u0105 do dnia dzisiejszego wyk\u0142ada. On ma w Uppsali jakis etat tak, \u017ce po prostu wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 i je\u017adzi raz w miesi\u0105cu.<\/p>\n<p><strong>M\u00f3j m\u0105\u017c te\u017c by tak chcia\u0142. Tak troch\u0119 tu, troch\u0119 tam, ale to trzeba by\u0107 wielkim, \u017ceby to dosta\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>A, czy wielkim\u2026Ale znaj\u0105c te z 5 j\u0119zyk\u00f3w na pewno<\/p>\n<p><strong>Piechot\u0105 nie chodzi<\/strong><\/p>\n<p>Piechot\u0105 nie chodzi.<\/p>\n<p><strong>Znajomo\u015b\u0107 wielu j\u0119zyk\u00f3w, bycie profesorem zwyczajnym te\u017c piechot\u0105 nie chodzi\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wyk\u0142ada\u0142 w Japonii te\u017c<\/p>\n<p><strong>Ojejku. I jeszcze mieszka\u0142 w Uppsali opr\u00f3cz Krakowa.<\/strong><\/p>\n<p>To znaczy w Uppsali na uniwersytet\u2026 W Uppsali, nie wiem jak si\u0119 ten uniwersytet nazywa<\/p>\n<p><strong>A jaki rodzaj wychowania mu pani da\u0142a? Pani mu powiedzia\u0142a, kim jest\u2026 Czy jakie\u015b tradycje\u2026<\/strong><\/p>\n<p>To wiedzia\u0142, poniewa\u017c mu ludzie m\u00f3wili. Pewnego pi\u0119knego dnia by\u0142 w drugiej podstawowej, przylecia\u0142 do domu i m\u00f3wi \u201eMamo! Czy to prawda, \u017ce ty jeste\u015b \u017bydka?!\u201d Ja m\u00f3wi\u0119: \u201eNie \u017bydka, tylko \u017byd\u00f3wka\u201d. \u201eBo mi koledzy powiedzieli.\u201d Jaka\u015b mama po prostu kolegi, kt\u00f3ra nas zna\u0142a, zreszt\u0105 ja si\u0119 nie ukrywa\u0142am. Wiedzia\u0142 ca\u0142y czas, \u017ce jest \u017bydem. Z tym, \u017ce, niestety, u mnie tradycji nie by\u0142o ju\u017c po wojnie \u017cadnych. Raz, \u017ce nie mia\u0142am na to, no, mo\u017ce gdybym chcia\u0142a, to bym mo\u017ce mia\u0142a warunki\u2026 Tak, \u017ce on wie, \u017ce jest \u017bydem, ale nic poza tym.<\/p>\n<p><strong>I pewnie jest z tego dumny.<\/strong><\/p>\n<p>Tego to nie wiem, czy jest dumny, ale w ka\u017cdym razie przyznaje si\u0119. Nie zmieni\u0142 r\u00f3wnie\u017c nazwiska i tak, jak stale podaje, nic mu to nie zaszkodzi\u0142o. Wszyscy wiedzieli. I w Uppsali wiedzieli, \u017ce jest \u017bydem, tylko, \u017ce tam, to si\u0119 \u017byd\u00f3w raczej faworyzuje, bo uwa\u017caj\u0105, \u017ce s\u0105 zdolni.<\/p>\n<p><strong>Poniek\u0105d s\u0142usznie.<\/strong><\/p>\n<p>No, albo tak, albo nie, ale nie wszyscy s\u0105 zdolni.<\/p>\n<p><strong>A teraz tu jest pytanie o wnuki. Wreszcie jest pytanie o wnuki.<\/strong><\/p>\n<p>Wnuczka, jedna.<\/p>\n<p><strong>Ile ma lat wnuczka?<\/strong><\/p>\n<p>Magdalena.<\/p>\n<p><strong>To tak jak ja.<\/strong><\/p>\n<p>Tak samo. A na drugie jak pani ma?<\/p>\n<p><strong>Daniela, po babci.<\/strong><\/p>\n<p>A ona Teresa<\/p>\n<p><strong>\u0141adnie. Teresa.<\/strong><\/p>\n<p>Urodzona 28 maja 1980 w Krakowie<\/p>\n<p><strong>W Krakowie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Studentka, teraz si\u0119 inaczej nazywa, aha, Akademii Muzycznej na V-tym roku.<\/p>\n<p><strong>A co robi? Na czym\u015b gra, czy to jest muzykologia?<\/strong><\/p>\n<p>Ona gra na skrzypcach.<\/p>\n<p><strong>Czyli skrzypaczka.<\/strong><\/p>\n<p>Skrzypaczka. Ale zmieni\u0142a teraz na specjalno\u015b\u0107 tak\u0105, nie wiem, to si\u0119 nazywa pierwsza grupa, czy pierwszy\u2026 taka jest nazwa, to tam jest dyrygentura i kompozycja, po prostu uwa\u017ca\u0142a, \u017ce jak b\u0119dzie mia\u0142a wi\u0119kszy zakres mo\u017cliwo\u015bci, to to b\u0119dzie lepiej. Opr\u00f3cz tego jest na III-cim roku socjologii na UJ-cie. I dyplom najlepszej studentki w Ma\u0142opolski.<\/p>\n<p><strong>Imponuj\u0105ca.<\/strong><\/p>\n<p>A teraz jeszcze dosta\u0142a dyplom ministra, ministerskie stypendium, kt\u00f3re jak dla studenta, 700 z\u0142otych, to jest bardzo du\u017co.<\/p>\n<p><strong>I ona jeszcze jest pann\u0105, tak?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, ona jest m\u0119\u017catk\u0105.<\/p>\n<p><strong>M\u0119\u017catk\u0105? A jak si\u0119 nazywa?<\/strong><\/p>\n<p>Nazywa si\u0119 Strzelecka, s-t-rz. Strzelecka- Silberring.<\/p>\n<p><strong>Ale ona jest, jak pani m\u00f3wi\u0142a, Strzelecka \u2013Silberring, bo zostawi\u0142a sobie pi\u0119kne nazwisko rodowe. To, to w\u0142a\u015bnie jest pi\u0119kne.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0105\u017c jest te\u017c. M\u0105\u017c jest kompozytorem. Jest pracownikiem naukowym na Akademii Muzycznej.<\/p>\n<p><strong>To jest tak jak u mojego m\u0119\u017ca w domu. Bo u nich albo nauki \u015bcis\u0142e, albo muzyka.<\/strong><\/p>\n<p>Ja w\u0142a\u015bnie nie chcia\u0142am, ja by\u0142am wr\u0119cz przeciwna, ale ona nie\u2026 Jeszcze ma du\u017ce zdolno\u015bci j\u0119zykowe. W\u0142ada wspaniale j\u0119zykiem angielskim i niemieckim. Bo ona chodzi\u0142a w\u0142a\u015bnie do Sz\u00f3stki, do tego j\u0119zykowego\u2026 Do klasy z wyk\u0142adowym j\u0119zykiem angielskim.<\/p>\n<p><strong>No to, to super dziewczyna, ale to jak si\u0119 ma takiego ojca jak pani\u2026 Tak przechodzimy do taty, kt\u00f3ry by\u0142 esperantyst\u0105 s\u0142ynnym jak s\u0142ysza\u0142am\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, czy s\u0142ynnym, tego nie wiem. W ka\u017cdym razie my\u015bmy w domu bardzo dobrze m\u00f3\u2026 Z tym, \u017ce ojciec wydawa\u0142 takie zeszyty\u2026 Nie wiem, nie by\u0142y to ksi\u0105\u017cki jakie\u015b, ale takie zeszyty do nauki Esperanto. I by\u0142 jednym z pierwszych esperantyst\u00f3w w Krakowie. Ze swoim koleg\u0105, takim znanym polonist\u0105 Drejerem. Poza tym wydawa\u0142 ksi\u0119\u2026 s\u0142owniki. Polsko-hebrajski, mam ten s\u0142ownik i francuski, polsko-francuski w\u0142a\u015bnie te\u017c z tym koleg\u0105<\/p>\n<p><strong>Aha. Dzieci nie m\u00f3wi\u0142y w esperanto<\/strong><\/p>\n<p>Dzieci bardzo dobrze m\u00f3wi\u0142y w j\u0119zyku esperanto, no z tym, \u017ce ja nie pami\u0119tam. I ma\u2026 pami\u0119tam jedno, \u017ce ojciec napisa\u0142 i tu\u017c przed wojn\u0105\u2026 nie tak, mo\u017ce w 37-mym roku w tym esperanto o Kadenie. To by\u0142 w\u0142a\u015bciciel Rabki. Pan Kaden zaprosi\u0142 ojca i od tego czasu my\u015bmy za darmo mieli u niego co roku na wakacje pi\u0119kne mieszkanie w Rabce. Willa Pogo\u0144 si\u0119 nazywa\u0142o. Ja nie szuka\u0142am po wojnie, ale Kaden ju\u017c nie prze\u2026 wnuczka prze\u017cy\u0142a, ale ona nie pami\u0119ta\u0142a niczego. No i szuka\u0142am tej willi Pogo\u0144, po wojnie ju\u017c zmieni\u0142a nazw\u0119, wi\u0119c\u2026 ale pozna\u0142am j\u0105. Tak, \u017ce w\u0142a\u015bnie, ojciec si\u0119 przyja\u017ani\u0142 z tym Kadetem od czasu jak napisa\u0142, to by\u0142o tytu\u0142 \u201eRabka jako uzdrowisko\u201d. A s\u0142ownik, to mam tylko jeden i to m\u0105\u017c m\u00f3j zdoby\u0142, a tego drugiego\u2026 jest w bibliotece Jagiello\u0144skiej, ale musia\u0142abym sobie skserowa\u0107. Nie do dostania.<\/p>\n<p><strong>A gdzie on si\u0119 urodzi\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>W Krakowie.<\/p>\n<p><strong>W Krakowie. Krakusy z dziada pradziada.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, Krakusy z dziada, dziada, dziada, pradziada. Urodzi\u0142 si\u0119 nie na Miodowej, tylko w Podg\u00f3rzu, bo to na Miodowej by\u0142o babci. Jak si\u0119 o\u017ceni\u0142, to si\u0119 przeni\u00f3s\u0142 do babci, w\u0142a\u015bnie na Miodow\u0105 i tam ju\u017c zostali\u015bmy.<\/p>\n<p><strong>I gdzie jeszcze mieszka\u0142 opr\u00f3cz Krakowa?<\/strong><\/p>\n<p>Nigdzie.<\/p>\n<p><strong>Nigdzie Prawda? Nigdzie. A gdzie i kiedy umar\u0142\u2026 nie wiemy<\/strong>.<\/p>\n<p>Tego nie wiem prosz\u0119 pani\u0105. Podawa\u0142am, \u017ce podobno w 45-tym na pocz\u0105tku, tu\u017c przed zako\u0144czeniem wojny. Zgin\u0105\u0142.<\/p>\n<p><strong>I teraz jego edukacja.<\/strong><\/p>\n<p>Ojciec nie mia\u0142 wy\u017cszych studi\u00f3w. By\u0142 dziennikarzem. W \u201eNowym Dzienniku\u201d na Orzeszkowej to by\u0142o. Raczej by\u0142 krytykiem.<\/p>\n<p><strong>I krytykiem\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Mia\u0142 matur\u0119 tylko, nie mia\u0142 wy\u017cszego wykszta\u0142cenia. Mia\u0142 matur\u0119, ale si\u0119\u2026 zna\u0142 bardzo du\u017co j\u0119zyk\u00f3w, sam si\u0119 po prostu kszta\u0142ci\u0142. Zna\u0142 nawet hiszpa\u0144ski, jeszcze w getcie si\u0119 uczy\u0142.<\/p>\n<p><strong>Czyli zna\u0142 esperanto i hiszpa\u0144ski<\/strong><\/p>\n<p>Jeszcze i getcie si\u0119 uczy\u0142 j\u0119zyk\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Czyli tak, by\u0142 krytykiem, dziennikarzem, pisa\u0142 s\u0142owniki<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142 dziennikarzem-krytykiem<\/p>\n<p><strong>Aha<\/strong><\/p>\n<p>Bo nie pisa\u0142, no, nie wiem jak, na czym to polega\u0142o. To by\u0142a taka gazeta \u201eNowy Dziennik\u201d, wiem, \u017ce na Orzeszkowej, tam chodzi\u0142am, ale nie pami\u0119tam, pod kt\u00f3rym. W Krakowie.<\/p>\n<p><strong>I teraz jak by\u0142 ob. Religijny?<\/strong><\/p>\n<p>O w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na towarzystwo koleg\u00f3w, kt\u00f3rych ja pami\u0119tam. Jeden by\u0142 znanym malarzem, Weber si\u0119 nazywa\u0142, mieli\u015bmy jego du\u017co, to to by\u0142o wszystko ju\u017c takie\u2026 \u017bydzi, ale bardzo zasymilowani. Ojciec po prostu przebywa\u0142 w tym towarzystwie. Z tym, \u017ce tak jak m\u00f3wi\u0119, \u015bwi\u0119ta by\u0142y<\/p>\n<p><strong>By\u0142y i do synagogi si\u0119 chodzi\u0142o.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, ale, ale tradycyjnie tak, religijny, to, to ojciec nie by\u0142. Ale utrzymywa\u0142\u2026 wszystkie \u015bwi\u0119ta si\u0119 w domu\u2026 na przyk\u0142ad jak by\u0142, no, te mace, co by\u0142y, Seder tak zwany, nie wiem, czy pani wie, co to jest Seder, taka kolacja\u2026<\/p>\n<p><strong>Tak<\/strong><\/p>\n<p>No, to si\u0119 odprawia\u0142o tradycyjnie i potem se ojciec szed\u0142 do kawiarni. By\u0142a taka kawiarnia na Dietla gdzie si\u0119 spotykali malarze i tacy w\u0142a\u015bnie jak ojciec erudyci i tam mieli spotkania, nie pami\u0119tam jak si\u0119 nazywa. Pan Kozio\u0142 mi przypomnia\u0142, bo si\u0119 pyta\u0142. Ten pan, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie pisa\u0142 t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eKrakowianie\u201d, \u017ce si\u0119 podobno nazywa\u0142o \u201ePod szmatk\u0105\u201d, ale nie wiem, tego ja nie\u2026 Wiem, \u017ce na Dietla ulicy, ale nie pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>Czyli potrafi\u0142 jako\u015b ze sob\u0105 pogodzi\u0107 te dwie rzeczy\u2026A jego j\u0119zyk ojczysty?<\/strong><\/p>\n<p>Polski.<\/p>\n<p><strong>To by\u0142 polski, nie jidysz, nie heb\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie, w jidysz si\u0119 u nas w og\u00f3le nie m\u00f3wi\u0142o. Ja nie wiem czy ojciec zna\u0142. Wie pani, nawet nie wiem, czy ojciec zna\u0142 \u017cydowski\u2026 Nie wiem, nigdy si\u0119 u nas w domu po \u017cydowsku nie m\u00f3wi\u0142o<\/p>\n<p><strong>\u00a0Teraz s\u0142u\u017cba wojskowa. Czy pani wie, \u017ce w jakiej\u015b armii walczy\u0142 albo\u2026 podczas jakiej\u015b wojny \u2026<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f3j ojciec? Nie.<\/p>\n<p><strong>Trzyma\u0142 si\u0119 z daleka od armii.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, jako\u015b, ja wiem\u2026\u017byd\u00f3w nie brali do armii<\/p>\n<p><strong>Tego nie\u2026 I teraz czy mia\u0142 jakie\u015b rodze\u0144stwo, o kt\u00f3rym pani wie?<\/strong><\/p>\n<p>Tak. Siostr\u0119 mia\u0142.<\/p>\n<p><strong>Siostra.<\/strong><\/p>\n<p>Tak i brata. Wszyscy zgin\u0119li. Brat si\u0119 nazywa\u0142 Chaim. \u201ech\u201d. Mieszka\u0142 Pauli\u0144ska 8, to pami\u0119tam. A ciocia mieszka\u0142a na Dietla. Nie mog\u0119 sobie w\u0142a\u015bnie przypomnie\u0107, poniewa\u017c mia\u0142a dom. Ja nie jestem w stanie sobie przypomnie\u0107, pod kt\u00f3rym ten dom by\u0142.<\/p>\n<p><strong>A jak ciocia si\u0119 nazywa\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Nie wiem, po m\u0119\u017cu jak nie pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>A na imi\u0119 jak mia\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Nie pami\u0119tam. Rzadko \u015bmy tam chodzili.<\/p>\n<p><strong>I oni ju\u017c mieli m\u0119\u017c\u00f3w i \u017cony swoje i<\/strong><\/p>\n<p>Tak, tak.<\/p>\n<p><strong>\u2026i czy to byli \u017bydzi, czy nie?<\/strong><\/p>\n<p>\u017by\u2026 wszystko.<\/p>\n<p><strong>Wszyscy \u017bydzi.<\/strong><\/p>\n<p>Wszystko \u017bydzi. To by\u0142o ojca rodze\u0144stwo, wszystko \u017bydzi, z jednej matki, z jednego ojca.<\/p>\n<p><strong>Ale w\u0142a\u015bnie czy, czy w tym sensie\u2026 czy ich m\u0119\u017cowie i \u017cony\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wszystko \u017bydzi.<\/p>\n<p><strong>A mieli dzieci jakie\u015b jeszcze?<\/strong><\/p>\n<p>A mieli, mieli, ale tego, my\u015bmy jako\u015b nie\u2026z t\u0105 cioci\u0105 nie utrzymywali. Z tym, \u017ce ten wujek na Pauli\u0144skiej mia\u0142 jedn\u0105 c\u00f3rk\u0119. Wszyscy zgin\u0119li. Helenka si\u0119 nazywa\u0142a. Wszyscy zgin\u0119li. A z tamtej cioci, to mi trudno powiedzie\u0107, bo my\u015bmy tam rzadko chodzili.<\/p>\n<p><strong>A oni jako\u015b byli tradycyjni, czy te\u017c tacy zasymilowani\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Te\u017c tacy, mo\u017ce bardziej jak ojciec\u2026<\/p>\n<p><strong>Bardziej tradycyjni?<\/strong><\/p>\n<p>Bardziej tradycyjni jak ojciec. Ta ciocia zw\u0142aszcza, bo wujek mia\u0142 sklep, no to te\u017c musia\u0142 tam w sobot\u0119\u2026<\/p>\n<p><strong>Otwiera\u0107<\/strong><\/p>\n<p>\u2026jako\u015b otwiera\u0107.<\/p>\n<p><strong>I teraz, zaraz, to jest\u2026, Czyli tata nie prze\u017cy\u0142 wojny.<\/strong><\/p>\n<p>Nikt nie prze\u017cy\u0142 z rodziny. Nikt. Ani z matki rodziny ani z ojca. Matki, to podobno \u017cyje kuzynka w Izraelu, ale nie mam z ni\u0105 kontaktu. Jednej ze si\u00f3str matki.<\/p>\n<p><strong>No i teraz dziadkowie. Dziadkowie, teraz rodzina ojca. B\u0119dziemy wa\u0142kowa\u0107 rodzin\u0119 ojca dalej.<\/strong><\/p>\n<p>Gorsza sprawa o dziadkach.<\/p>\n<p><strong>Czyli\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Babcia mieszka\u0142a z nami, ale ju\u017c by\u0142a chora, pami\u0119tam, \u017ce le\u017ca\u0142a ju\u017c. Co ja pami\u0119tam\u2026<\/p>\n<p><strong>Je\u017celi chodzi o dziadka, ojca, czy pani na przyk\u0142ad wie, kiedy i gdzie si\u0119 urodzi\u0142, tak mniej wi\u0119cej.<\/strong><\/p>\n<p>Dziadek? Wszystko w Krakowie na D\u0142ugosza w Podg\u00f3rzu. To wiem, D\u0142ugosza.<\/p>\n<p><strong>I mieszkali w Krakowie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wszyscy w Krakowie, tak. I tam dziadek zmar\u0142. Dziadek, a babcia przysz\u0142a do nas.<\/p>\n<p><strong>Aha. A tak dekad\u0119?<\/strong><\/p>\n<p>No, jak ja si\u0119 urodzi\u0142am, to ju\u017c nie \u017cy\u0142, czyli musia\u0142 przed 25-tym rokiem umrze\u0107.<\/p>\n<p><strong>Przed 25-tym. A pani wie co\u015b o jego wykszta\u0142ceniu, o tym, kim on by\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nic nie wiem. Nic.<\/p>\n<p><strong>Na przyk\u0142ad, kim by\u0142 z zawodu, czy by\u0142 religijny, czy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie mia\u0142 wy\u017cszego wykszta\u0142cenia na pewno. Na pewno nie.<\/p>\n<p><strong>Nie wy\u017csze a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie wiem, co robi\u0142. Nie wiem zupe\u0142nie.<\/p>\n<p><strong>A jak\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A babcia, to by\u0142 tu na Miodowej, to by\u0142 babci dom. To by\u0142 babci dom. I babcia, mieszka\u0142 ojciec z nami, ale jak zmar\u0142 dziadek, to babci\u0119 wzi\u0105\u0142 do siebie. A babcia zmar\u0142a ju\u017c u nas, na Miodowej.<\/p>\n<p><strong>A czy pani wie jak on by\u0142 religijny mniej wi\u0119cej\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Kto?<\/p>\n<p><strong>Dziadek. Dziadek od strony ojca i czy na przyk\u0142ad jego j\u0119zykiem ojczystym by\u0142 polski.<\/strong><\/p>\n<p>Polski, tak, nikt po \u017cydowsku nie m\u00f3wi\u0142. Ojciec m\u00f3wi\u0142 czyst\u0105 polszczyzn\u0105. To, je\u017celi z domu wyszed\u0142, a m\u00f3wiliby po \u017cydowsku, to mo\u017ce by nie zna\u0142 tak polskiego, prawda?<\/p>\n<p><strong>I te\u017c nie wiadomo, w jakiej armii walczy\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A, to nie. Mo\u017ce tam w 14-tym roku i walczy\u0142. W ka\u017cdym razie ja dziadka nie zna\u0142am.<\/p>\n<p><strong>I pani te\u017c nie wie o jego braciach ani siostrach\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A to nie wiem, tego to nie wiem.<\/p>\n<p><strong>Teraz\u2026 Ale teraz mamy babci\u0119 wi\u0119c mo\u017ce co\u015b\u2026 Czyli gdzie i kiedy ona si\u0119 urodzi\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Mamy? Mama ojca?<\/p>\n<p><strong>To jest, tak\u2026O mam\u0119 ojca, od strony ojca.<\/strong><\/p>\n<p>W Krakowie te\u017c. D\u0142ugosza 8 w Podg\u00f3rzu, a potem Miodowa 21 a\u017c do \u015bmierci.<\/p>\n<p><strong>I gdzie\u015b jeszcze mieszka\u0142a, czy w Krakowie ca\u0142e \u017cycie?<\/strong><\/p>\n<p>W Krakowie ca\u0142e \u017cycie. Potem na Miodowej 21 zmar\u0142a. Ju\u017c u nas w domu.<\/p>\n<p>Znaczy, by\u0142 jej dom, ale\u2026<\/p>\n<p>TAPE 1 SIDE B<\/p>\n<p><strong>\u00a0A teraz, czy ona do\u017cy\u0142a do wojny, bo w 31, nie wcze\u015bniej zmar\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie. Ona zmar\u0142a jak ja mia\u0142am 6 lat.<\/p>\n<p><strong>Czyli w 31-wszym, to ju\u017ce\u015bmy do tego doszli.<\/strong><\/p>\n<p>25-ty i 6 lat, to jest 31-wszy.<\/p>\n<p><strong>31-wszy, to \u017ce\u015bmy do tego doszli.<\/strong><\/p>\n<p>Nie do\u017cy\u0142a, nie, sk\u0105d. No co\u015b ko\u0142o tego, ja tak dok\u0142adnie, to mo\u017ce nie pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>A jakie mia\u0142a wykszta\u0142cenie? Czy pani wie, kim babcia by\u0142a? Czym si\u0119 zajmowa\u0142a? Czy by\u0142a gospodyni\u0105 domow\u0105?<\/strong><\/p>\n<p>Wy\u017cszego na pewno nie mia\u0142a, na pewno nie, ale inteligentna by\u0142a, bo z nami rozmawia\u0142a, poprawia\u0142a mi zadania\u2026<\/p>\n<p><strong>Znaczy jakie\u015b musia\u0142a mie\u0107, skoro poprawia\u0142a<\/strong><\/p>\n<p>Na pewno jak\u0105\u015b szko\u0142\u0119 mia\u0142a, ale wy\u017csze wykszta\u0142cenie chyba na pewno nie. Bo wtedy to by\u0142o nie, chyba niedopuszczalne u \u017byd\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>A jak by\u0142a religijna? Czy by\u0142a tradycyjna?<\/strong><\/p>\n<p>Taj jak u nas w domu by\u0142a, wszystkie \u015bwi\u0119ta si\u0119 obchodzi\u0142o uroczy\u015bcie, ale specjalnie \u017ceby tak wpaja\u0142a w nas jak\u0105\u015b religi\u0119 \u017cydowsk\u0105, to raczej nie. M\u00f3wi\u0142a czyst\u0105 polszczyzn\u0105 pi\u0119knie, z nami rozmawia\u0142a. Interesowa\u0142a si\u0119, co w szkole, bo ju\u017c ostatnio, to, co ja pami\u0119tam, to le\u017ca\u0142a. Ale nie wiem, co jej by\u0142o. By\u0142a nie wiem, w ka\u017cdym razie ju\u017c by\u0142a le\u017c\u0105ca.<\/p>\n<p><strong>A j\u0119zyk jej macierzysty?<\/strong><\/p>\n<p>Polski. Wszystko polski.<\/p>\n<p><strong>I teraz, czy pani co\u015b wie o jej rodze\u0144stwie, tej babci?<\/strong><\/p>\n<p>Nie wiem.<\/p>\n<p><strong>Czyli tutaj: nie wiadomo.<\/strong><\/p>\n<p>Nie mam poj\u0119cia.<\/p>\n<p><strong>Teraz mama. Teraz mama. Jak si\u0119 nazywa\u0142a i gdzie si\u0119 urodzi\u0142a ju\u017c wiemy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W Krakowie.<\/p>\n<p><strong>A gdzie jeszcze mieszka\u0142a, czy ca\u0142e \u017cycie w Krakowie, czy gdzie\u015b jeszcze?<\/strong><\/p>\n<p>Najpierw na Kalwaryjskiej w Krakowie z babci\u0105, Krak\u00f3w. A potem na Miodowej.<\/p>\n<p><strong>I teraz, to te\u017c nie do ko\u0144ca wiadomo gdzie i kiedy umar\u0142a.<\/strong><\/p>\n<p>A wiadomo.<\/p>\n<p><strong>Czyli wiadomo.<\/strong><\/p>\n<p>W 39-tym roku jak Niemcy wkroczyli.<\/p>\n<p><strong>Aha! Tak. Mama broni\u0142a mebli.<\/strong><\/p>\n<p>Tak I tam u nas nawet nikogo nie by\u0142o. Ja jeszcze chodzi\u0142am do szko\u0142y wtedy, bo jeszcze szko\u0142y nie by\u0142y zamkni\u0119te. I tyle pami\u0119tam, \u017ce wr\u00f3ci\u0142am, dozorczyni nasza sta\u0142a w bramie i \u201eTosiu, nie masz ju\u017c mamusi!\u201d. Tyle wiem, nikogo nie by\u0142o przy tym. A meble i tak zabrali.<\/p>\n<p><strong>A kim mama by\u0142a z wykszta\u0142cenia?<\/strong><\/p>\n<p>Mama mia\u0142a matur\u0119, \u015brednie wykszta\u0142cenie, nie wiem, czy wtedy to by\u0142a matura, czy inne wyk\u2026 Nie mia\u0142a wy\u017cszego wykszta\u0142cenia.<\/p>\n<p><strong>A czy to by\u0142o jakie\u015b\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Dziadkowie, to znaczy rodzice mamy mieli sklep du\u017cy, te\u017c tam na Kalwaryjskiej. No i wiem, \u017ce mama tam pomaga\u0142a. Znaczy, nie po \u015blubie, jako panna.<\/p>\n<p><strong>A po \u015blubie, to prowadzi\u0142a dom i wychowywa\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, znaczy by\u0142a s\u0142u\u017c\u0105ca co\u2026prawda, panna do dzieci, ale mama te\u017c by\u0142a.<\/p>\n<p><strong>Czyli mama nie, nie uprawia\u0142a \u017cadnego zawodu.<\/strong><\/p>\n<p>Nie<\/p>\n<p><strong>A czy pani wie mo\u017ce czy ona odbiera\u0142a wykszta\u0142cenie w jakiej\u015b polskiej szkole, czy si\u0119 uczy\u0142a hebrajskiego.<\/strong><\/p>\n<p>\u017bydowskiej, nie, wszystko by\u0142o w polskiej szkole. Ale jakie to by\u0142o wtedy wykszta\u0142cenie, no wie pani, r\u00f3wnoznaczne z matur\u0105, a jak si\u0119 to nazywa\u0142o\u2026<\/p>\n<p><strong>Matura, to wtedy by\u0142o nie byle co, no.<\/strong><\/p>\n<p>Dawniej, to ma\u0142a matura by\u0142a nie byle co. Ju\u017c po 4-rech gimnazjalnych.<\/p>\n<p><strong>A jak to by\u0142o z religijno\u015bci\u0105? Czy na przyk\u0142ad mama by\u0142a bardziej tradycyjna ni\u017c ojciec?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, to samo by\u0142o. To samo.<\/p>\n<p><strong>Nie r\u00f3\u017cnili si\u0119 pogl\u0105dami.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, wszystkie \u015bwi\u0119ta by\u0142y obchodzone. Jak\u2026 by\u0142a s\u0142u\u017c\u0105ca wi\u0119c wszystko robi\u0142a, ale mama dyrygowa\u0142a, bo pami\u0119tam, mace by\u0142y na pewno. No, jak by\u0142y te Szawuot, te Kuczki, to u nas sta\u0142o na podw\u00f3rku i mama zawsze si\u0119 stara\u0142a \u017ceby ojcu tam obiad poda\u0107.<\/p>\n<p><strong>A czy\u2026 i zapala\u0142a \u015bwiece w szabas\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W szabas zawsze.<\/p>\n<p><strong>I ta modlitwa nad \u015bwiecami by\u0142a. Tradycyjnie? Mama robi\u0142a swoje, a tata swoje?<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142o tradycyjnie. Tak, by\u0142y lichtarze, to pami\u0119tam. To by\u0142a tradycja w pi\u0105tek wiecz\u00f3r. No w sobot\u0119, no to s\u0142u\u017c\u0105ca wszystko robi\u0142a, przecie\u017c u \u017byd\u00f3w nigdy wolno nie by\u0142o nawet \u015bwiat\u0142a za\u015bwieci\u0107 podobno\u2026<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 mia\u0142o s\u0142u\u017c\u0105c\u0105, to by\u0142o \u0142atwiej?<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142o \u0142atwiej, bo wszystko robi\u0142a, jej by\u0142o wolno, bo to nie by\u0142a \u017byd\u00f3wka. Tak, \u017ce, no mama sobie chodzi\u0142a do kawiarni z kole\u017cankami, no i tam z ojcem gdzie\u015b wychodzili. To u nas by\u0142o zawsze pe\u0142no go\u015bci, w\u0142a\u015bnie tych przyjaci\u00f3\u0142 ojca, kt\u00f3rzy nie byli \u017conaci, ani nie mieli dzieci.. No i w\u0142a\u015bnie ja mia\u0142am takie szcz\u0119\u015bcie, \u017ce by\u0142am tak\u0105 maskotk\u0105 dla nich.<\/p>\n<p><strong>Z mas\u0105 wujk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<p>No, w\u0142a\u015bnie, zawsze mi co\u015b przynosili. No i tem mnie malowa\u0142 stale, ten Weber. To by\u0142 znany malarz taki \u017cydowski. Niestety si\u0119 nie uchowa\u0142 ani jeden obraz. Nikt nie odda\u0142.<\/p>\n<p><strong>Ale mo\u017ce gdzie\u015b\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Mo\u017ce jest, ale gdzie si\u0119 zg\u0142asza\u0142am po wojnie\u2026 Wie pani, no ojciec mi m\u00f3wi\u0142 gdzie co zostawia, nawet mia\u0142am napisane na kartce, ale nikt mi nie chcia\u0142 nic odda\u0107. Powiedzieli, \u017ce nie maj\u0105, \u017ce im Niemcy zabrali, albo, \u017ce si\u0119 do tego przyzwyczaili. A poniewa\u017c ja nie mia\u0142am w og\u00f3le gdzie zabra\u0107, to musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce mi na tym jako\u015b w og\u00f3le\u2026 Nie zdawa\u0142am sobie sprawy, \u017ce mo\u017ce mi si\u0119 to kiedy\u015b przyda\u0107. Wtedy nie my\u015bla\u0142am o tym, bo nie mia\u0142am mieszkania, nie mia\u0142am niczego i nawet si\u0119 nie stara\u0142am specjalnie, bo nie mia\u0142am tego gdzie wzi\u0105\u0107.<\/p>\n<p><strong>A jak cz\u0142owiek jest m\u0142ody, to\u2026 Trzeba by\u0107 w pewnym wieku \u017ceby przywi\u0105zywa\u0107 wag\u0119 do pami\u0105tek.<\/strong><\/p>\n<p>Poza tym po takich przej\u015bciach. I sama zosta\u0142am przecie\u017c jako dziecko w\u0142a\u015bciwie. To znaczy, jak wybuch\u0142a wojna. By\u0142am dzieckiem i w obozie si\u0119 sko\u0144czy\u0142, \u017ce tak powiem m\u00f3j \u017cywot, moja edukacja i wszystko. Jak wr\u00f3ci\u0142am, to by\u0142am niczym. Bez pieni\u0119dzy, bez niczego. Na szcz\u0119\u015bcie tylko zdrowie mia\u0142am To by\u0142o jeszcze szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n<p><strong>A teraz jakie\u015b rodze\u0144stwo mamy.<\/strong><\/p>\n<p>Mamy to znam.<\/p>\n<p><strong>O, to piszemy ju\u017c rodze\u0144stwo mamy.<\/strong><\/p>\n<p>Babcia, to ju\u017c by\u0142o? To ju\u017ce\u015bmy podawali na tym, na Kalwaryjskiej, tak.<\/p>\n<p><strong>Nie, nie to na razie\u2026 Za babci\u0119 i dziadka, to za chwil\u0119 si\u0119 zabierzemy.<\/strong><\/p>\n<p>Dziadka nie zna\u0142am.<\/p>\n<p><strong>A teraz, czy mama mia\u0142a jakie\u015b rodze\u0144stwo.<\/strong><\/p>\n<p>Mama mia\u0142a, raz\u2026 3 siostry.<\/p>\n<p><strong>Jak si\u0119 nazywa\u0142y?<\/strong><\/p>\n<p>Jedna si\u0119 nazywa\u0142a Helena, jedna si\u0119 nazywa\u0142a Sala. I z tej Heleny by\u0142o troje dzieci. Troje dzieci. I m\u0105\u017c, m\u0105\u017c cioci Heli nazywa\u0142 si\u0119 Srul. Srulek go nazywali, tak. Byli bardzo zamo\u017cni. Bardzo zamo\u017cni. On by\u0142 wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem \u201e\u0141uszczarnie i M\u0142yny Krakowskie\u201d w Krakowie przy Mogilskiej. Bardzo byli zamo\u017cni. Ciocia nie pracowa\u0142a, on pracowa\u0142 w tych \u0142uszczarniach. Wujek. Zmar\u0142 w 37-mym roku. Wujek. Ciocia zosta\u0142a i my\u015bmy podczas wojny\u2026 o\u2026 jak moja mama zmar\u0142a, to ciocia nas wzi\u0119\u0142a do siebie. Bo tak by\u0142a najbli\u017csza mojej mamie.<\/p>\n<p><strong>Czyli wy mieszkali\u015bcie u cioci Heleny.<\/strong><\/p>\n<p>Tak u cioci na Jasnej.<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 nazywa\u0142a ciocia Hela po m\u0119\u017cu?<\/strong><\/p>\n<p>Po m\u0119\u017cu si\u0119 nazywa\u0142a Weintraub.<\/p>\n<p><strong>Przez \u201ee\u201d, prawda?<\/strong><\/p>\n<p>We-i-n-t-ra-ub. Wino\u2026<\/p>\n<p><strong>Tak, tak.<\/strong><\/p>\n<p>Z tym, \u017ce jedna c\u00f3rka, to znaczy w tej chwili ma 90par\u0119 lat tej cioci \u017cyje we Wroc\u0142awiu. Moja kuzynka.<\/p>\n<p><strong>I jak si\u0119 nazywa?<\/strong><\/p>\n<p>Gold\u2026 Bronis\u0142awa Goldkorn. W\u0142a\u015bnie nie mam od niej wiadomo\u015bci i si\u0119 martwi\u0119. Ona ma 93 lata i jak pani m\u00f3wi, \u017ce ja si\u0119 \u015bwietnie trzymam\u2026 Gdyby pani j\u0105 zobaczy\u0142a! Jaki ona ma umys\u0142 i jak ona pisze pi\u0119knie! To jest nie do wiary, naprawd\u0119. To by\u0142a ciocia, z kt\u00f3r\u0105 my\u015bmy tak najbli\u017cej, moja mama\u2026 Najbardziej si\u0119 kocha\u0142y.<\/p>\n<p><strong>I oni byli\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ciocia zmar\u0142a w czasie wojny na nowotw\u00f3r. W czasie\u2026 Le\u017cy pochowana w Miechowie, tylko nie ma pomnika. Nie wiemy gdzie. Zmar\u0142a chyba w 42-gim roku.<\/p>\n<p><strong>A jej m\u0105\u017c?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, jej m\u0105\u017c zmar\u0142 w 37-mym. Wujek Srul.<\/p>\n<p><strong>Aha, tak. Pani m\u00f3wi\u0142a. A ta dw\u00f3jka dzieci? Wszystkie dzieci prze\u017cy\u0142y wojn\u0119?<\/strong><\/p>\n<p>\u017badne, tylko ta kuzynka, kt\u00f3ra si\u0119..<\/p>\n<p><strong>Bronis\u0142awa.<\/strong><\/p>\n<p>Oni nawet byli w Zwi\u0105zku Radzieckim. I i i tylko ona prze\u017cy\u0142a, zmarli tam na tyfus.<\/p>\n<p><strong>A ta ciocia Sala?<\/strong><\/p>\n<p>Ciocia Sala, to mieszka\u0142a w podg\u00f3rzu. Wiem, \u017ce co\u015b mia\u0142a 5-ro dzieci i bardzo si\u0119 im \u017cle powodzi\u0142o. To pami\u0119tam, \u017ce rodzice jej bardzo pomagali. Bo wujek by\u0142 jaki\u015b taki niezaradny, nie pracowa\u0142.<\/p>\n<p><strong>Ale te\u017c by\u0142 \u017bydem, prawda?<\/strong><\/p>\n<p>\u017by\u2026 Wszystko s\u0105 sami \u017bydzi.<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 nazywa\u0142? Jak mia\u0142a na nazwisko ta ciocia Sala po m\u0119\u017cu, pani pami\u0119ta, czy nie? I jak im posz\u0142o w czasie wojny, jako\u015b\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W czasie wojny wszyscy zgin\u0119li. Tak. Ona mia\u0142a du\u017co dzieci, ja nawet wszystkich nie zna\u0142am, bo z t\u0105 cioci\u0105, to nie mieli\u015bmy takiego kontaktu. Tak s\u0105dz\u0119, \u017ce byli biedni i dlatego jako\u015b nie utrzymywa\u0142o si\u0119\u2026<\/p>\n<p><strong>A jak to by\u0142o\u2026 Oni byli podobnie tradycyjni, czy?<\/strong><\/p>\n<p>Tradycyjni, tak samo, nikt po \u017cydowsku, nie by\u0142o j\u0119zyka jidysz. Wszystkie dzieci m\u00f3wi\u0142y po polsku, chodzi\u0142y do polskich szk\u00f3\u0142 i ciocia te\u017c i wujek te\u017c.<\/p>\n<p><strong>Ale tradycje\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tradycj\u0119 utrzym\u2026 i chyba bardziej jak u nas, bo wujek by\u0142 bardzo religijny<\/p>\n<p><strong>A teraz\u2026 A czy jeszcze by\u0142 jaki\u015b brat? Bo pani m\u00f3wi\u0142a, \u017ce 2 siostry mama mia\u0142a\u2026a brata nie mia\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Mia\u0142a brata.<\/p>\n<p><strong>Czyli mia\u0142a pani jeszcze wujka.<\/strong><\/p>\n<p>Tak jest. Mamy brata. O mamy pani pyta?<\/p>\n<p><strong>Mamy, tak.<\/strong><\/p>\n<p>Nazywa\u0142 si\u0119 Szlomo.<\/p>\n<p><strong>Tak?<\/strong><\/p>\n<p>Mia\u0142 sklep na Agnieszki, taki sklep spo\u017cywczy. I jako\u015b, nie wiem, mama nie utrzymywa\u0142a bardzo z nim kontakt\u00f3w, bo by\u0142 jaki\u015b taki\u2026 Wyrodzi\u0142 si\u0119. Kopa\u0142 w pi\u0142k\u0119 i by\u0142 taki\u2026 Nie chcia\u0142 chodzi\u0107 do szko\u0142y, kopa\u0142 w pi\u0142k\u0119. To by\u0142o nie\u2026 nie do smaku, jak si\u0119 to m\u00f3wi, rodzinie.<\/p>\n<p><strong>Aha. A tradycje jakie\u015b utrzymywa\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Utrzymywa\u0142 te\u017c.<\/p>\n<p><strong>A mimo kopania w pi\u0142k\u0119 tradycje utrzymywa\u0142.<\/strong><\/p>\n<p>Tak.<\/p>\n<p><strong>A tak mniej wi\u0119cej po ile oni mieli lat? Te siostry tak mniej wi\u0119cej, kiedy si\u0119 urodzi\u0142y?<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142y, zaraz, mama\u2026 jak mama mia\u0142a 39 jak wojna by\u0142a\u2026 Oni wszyscy prze\u017cyli, do\u017cyli wojny i wszyscy zgin\u0119li. Nawet nie wiem gdzie. No to ten wujek Szlomo by\u0142 starszy, to m\u00f3g\u0142 mie\u0107 jak wojna wybuch\u0142a ze 40 par\u0119 lat. To si\u0119 nazywa\u0142o stary wtedy. Dla mnie to by\u0142, no\u2026dla mnie by\u0142 stary.<\/p>\n<p><strong>A te siostry, to by\u0142y starsze?<\/strong><\/p>\n<p>Jedna by\u0142a m\u0142odsza, Hania si\u0119 nazywa\u0142a, mieszka\u0142a w Podg\u00f3rzu, a ciocia Hela by\u0142a starsza. O par\u0119 lat starsza.<\/p>\n<p><strong>Aha. Starsza. A ta by\u0142a m\u0142odsza,\u2026ale dok\u0142adnie niewiadomo ile, prawda?<\/strong><\/p>\n<p>No, trudno mi powiedzie\u0107, bo ja si\u0119 wtedy nie zajmowa\u0142am wiekiem. Dla mnie wszystkie ciocie by\u0142y stare.<\/p>\n<p><strong>I teraz dziadkowie od strony matki nam zostali jeszcze.<\/strong><\/p>\n<p>Dziadka nie pami\u0119tam, bo si\u0119 urodzi\u0142am, dziadek nie \u017cy\u0142. Babcia. Babcia<\/p>\n<p><strong>A wie pani mniej wi\u0119cej, kiedy dziadek i gdzie mieszka\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Mieszka\u0142 w Podg\u00f3rzu.<\/p>\n<p><strong>Czyli te\u017c Krakus\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wszystko Krak\u00f3w, tak.<\/p>\n<p><strong>A wie pani mniej wi\u0119cej, kiedy i gdzie umar\u0142, to te\u017c nie wiadomo?<\/strong><\/p>\n<p>W domu na pewno, bo si\u0119 nic nie m\u00f3wi\u0142o \u017ceby zgin\u0105\u0142 gdzie\u015b. Tylko zmar\u0142, ale, na co, to nie wiem.<\/p>\n<p><strong>A wiadomo, kim by\u0142, co robi\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Tak. On mia\u0142 dom na Kalwaryjskiej 32 i na dole mieli du\u017cy sklep spo\u017cywczy, kt\u00f3ry prowadzili.<\/p>\n<p><strong>Czyli by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem domu\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak i sklepu.<\/p>\n<p><strong>A czy mia\u0142 jak\u0105\u015b edukacj\u0119<\/strong><\/p>\n<p>No to tego nie wiem, ale wszyscy m\u00f3wili po polsku.<\/p>\n<p><strong>Aha. Czyli to by\u0142 polski. On religijny by\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Tak samo. Tak. Tradycyjny.<\/p>\n<p><strong>Nie by\u0142 ortodoksem.<\/strong><\/p>\n<p>Nie by\u0142. I nikt w rodzinie nie mia\u0142 tam \u017cadnych pejs\u00f3w, ani nie chodzi\u0142 w tych ubiorach takich, wie pani, w tych tradycyjnych \u017cydowskich. Nikt. Wszyscy byli w cywilnych ubraniach i wszystkie dzieci chodzi\u0142y do polskich szk\u00f3\u0142.<\/p>\n<p><strong>Jak moja chce powiedzie\u0107 mojemu m\u0119\u017cowi \u017ceby mu posz\u0142o w pi\u0119ty jak mierzy p\u0142aszcz, to m\u00f3wi; \u201ewiesz, wygl\u0105dasz w tym jak \u017byd w cha\u0142acie\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>No, bo to si\u0119 nie nazywa\u0142 cha\u0142at, tylko bekiesza. Tak zwana po \u017cydowsku.<\/p>\n<p><strong>A co\u015b pani wie o dziadku w armii? On w jakiej\u015b armii s\u0142u\u017cy\u0142 gdzie\u015b?<\/strong><\/p>\n<p>Mo\u017ce walczy\u0142 gdzie\u015b w 14-tym roku.<\/p>\n<p><strong>No, pewnie tak.<\/strong><\/p>\n<p>Wie pani, czy ja si\u0119 interesowa\u0142am tym?<\/p>\n<p><strong>No, tak.<\/strong><\/p>\n<p>Mnie obchodzi\u0142y lalki, w\u00f3zki, rowery, a nie dziadek.<\/p>\n<p><strong>No, ja wiem to, co mi babcia opowiada\u0142a czasami. A to kobiety te\u017c si\u0119 interesowa\u0142y wojn\u0105, bo mo\u017cna si\u0119 by\u0142o w u\u0142anie zakocha\u0107 na przyk\u0142ad.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, ale ja nie zna\u0142am takich u\u0142an\u00f3w. Nie przychodzili pod okienko.<\/p>\n<p><strong>To do siostry mojej babci przychodzili. Nawet j\u0105 mieli wzi\u0105\u0107 na W\u0119gry, ale jak pukali do cha\u0142upy, to by\u0142o ciemno i oni udawali, \u017ce ich nie ma i tak si\u0119 nie wyda\u0142a za u\u0142ana. A teraz czy pani wie co\u015b o rodze\u0144stwie dziadka od strony mamy.<\/strong><\/p>\n<p>Oj, nie.<\/p>\n<p><strong>Nic nie wiadomo.<\/strong><\/p>\n<p>Wszyscy byli w Krakowie, to tyle wiem. Z dziada, dziada, dziada, dziada, pradziada.<\/p>\n<p>Mieli domy rodzinne, przechodzi\u0142y z ojca na syna, a tam w Podg\u00f3rzu te\u017c. No, my\u015bmy na Miodowej, no to ojciec dosta\u0142 ten dom i babcia u nas mieszka\u0142a. A, a te ciocie tam, babcia na Kalwaryjskiej, no to znowu tam zapisany na siostr\u0119, mama dosta\u0142a, siostra mamy.<\/p>\n<p><strong>Teraz wobec tego si\u0119 zabierzemy za babci\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Kt\u00f3r\u0105?<\/p>\n<p><strong>Od strony mamy. Od strony mamy.<\/strong><\/p>\n<p>No to to, to ju\u017c podawa\u0142am. W Podg\u00f3rzu na Kalwaryjskiej teraz. Mieli sklep spo\u017cywczy.<\/p>\n<p><strong>I babcia by\u0142a gospodyni\u0105, a pomaga\u0142a co\u015b w sklepie?<\/strong><\/p>\n<p>W domu prowadzi\u0142a sklep sama. Sama by\u0142a w sk\u2026nawet mia\u0142a tam pomoce, ale sama prowadzi\u0142a.<\/p>\n<p><strong>To dziadek go mia\u0142, a babcia go prowadzi\u0142a, to, co robi\u0142 dziadek?<\/strong><\/p>\n<p>Razem. Razem.<\/p>\n<p><strong>Razem go prowadzili.<\/strong><\/p>\n<p>Ca\u0142y czas go prowadzili razem we w\u0142asnym domu. I tam by\u0142 ogr\u00f3dek i tam by\u0142 taki jednopi\u0119trowy dom, kt\u00f3ry stoi do dnia dzisiejszego, bo ja go odziedziczy\u0142am po wojnie. Tylko by\u0142am idiotka, znaczy nie, przepraszam, nie by\u0142am idiotka, bo nie mia\u0142am, z czego \u017cy\u0107 i go sprzeda\u0142am za marne grosze a dzisiaj przeje\u017cd\u017cam, to mi \u0142zy lec\u0105, \u017ce, po co ja to sprzeda\u0142am. Ale jak nie mia\u0142am, co je\u015b\u0107, to, co mia\u0142am zrobi\u0107? \u017bal mi by\u0142o, ale kupi\u0142 taki ch\u0142op na wsi, taki ze wsi, za dos\u0142ownie\u2026 Pami\u0119tam, \u017ce posz\u0142am na obiad w Ermita\u017cu za te pieni\u0105dze. Taki \u0142adny domek.<\/p>\n<p><strong>Moja te\u015bciowa to zapami\u0119ta\u0142a, bo ona mia\u0142a 3 hektary Cichego K\u0105cika i jej \u017cycie powojenne, to kolejne wyw\u0142aszczenia.<\/strong><\/p>\n<p>No w\u0142a\u015bnie. No, tego to nie, bo ja go od razu dosta\u0142am, bo go nikt nie zabra\u0142. To by\u0142 za ma\u0142y domek.<\/p>\n<p><strong>I nie lubi wspomina\u0107, bo j\u0105 to boli.<\/strong><\/p>\n<p>Mnie te\u017c boli, \u017ce sprzeda\u0142am. Ale, ale wi\u0119cej straci\u0142am jak ten dom, wi\u0119c nie ma si\u0119, nad czym u\u017cala\u0107.<\/p>\n<p><strong>A co\u015b wiadomo o babci edukacji na przyk\u0142ad?<\/strong><\/p>\n<p>No, na pewno nie by\u0142y to jakie\u015b wy\u017csze edukacje. Ale babcia\u2026, my\u015bmy tam cho\u2026 Babcia, ta mamy, tak?<\/p>\n<p><strong>Tak. Tak.<\/strong><\/p>\n<p>To te\u017c by\u0142a inteligentna, bo bardzo \u0142adnie po polsku do nas m\u00f3wi\u0142a i zawsze, pami\u0119tam, \u017ce robi\u0142a nam soki malinowe. By\u0142a \u015bwietn\u0105 gospodyni\u0105. No, bo tyle pami\u0119tam, \u017ce\u015bmy zawsze dostawali soki przez babci\u0119 robione. Prowadzi\u0142a sklep do wojny. Do wojny.<\/p>\n<p><strong>A\u017c do wojny\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak. A dziadek, dziadek nie wiem, kiedy zmar\u0142. Babcia i pomaga\u0142a jedna ze si\u00f3str mamy.<\/p>\n<p><strong>Te\u017c by\u0142a religijna, ale te\u017c nie by\u0142a ortodoksyjna.<\/strong><\/p>\n<p>Nie. Bez przesady. Nikt nie chodzi\u0142 w tych p\u0142aszczach. Nikt w rodzinie, to, co ja pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>A pani\u2026 Nie m\u00f3wi\u0142a w jidysz?<\/strong><\/p>\n<p>Mo\u017ce m\u00f3wi\u0142a, ale nie do mnie.<\/p>\n<p><strong>Do dzieci m\u00f3wi\u0142a pi\u0119kn\u0105 polszczyzn\u0105.<\/strong><\/p>\n<p>Bardzo \u0142adn\u0105, bo to pami\u0119tam. Ja bym zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na pewno, gdyby babcia jako\u015b \u017ale m\u00f3wi\u0142a. A czy oni m\u00f3wili w domu, wie pani, to trudno mi powiedzie\u0107.<\/p>\n<p><strong>A co\u015b o rodze\u0144stwie babci?<\/strong><\/p>\n<p>Oj, nie. Nie.<\/p>\n<p><strong>Pani nie wie.<\/strong><\/p>\n<p>Nic.<\/p>\n<p><strong>Czyli do wojny babcia prowadzi\u0142a sklep, a co si\u0119 sta\u0142o w czasie wojny z babci\u0105? Czy uda\u0142o jej si\u0119 umrze\u0107 po prostu \u015bmierci\u0105 naturaln\u0105 czy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tego te\u017c nie pami\u0119tam. Czy zgin\u0119\u0142a, tego\u2026 Do wojny prowadzi\u0142a ten sklep w domu. Dom sta\u0142 bardzo \u0142adnie zagospodarowany, bo babcia sobie wzi\u0119\u0142a mamy siostr\u0119 najm\u0142odsz\u0105, kt\u00f3ra jej pomaga\u0142a. A w czasie wojny pewnie odebrali wszystko, to znaczy dom nie, bo dom zosta\u0142 i babcia tam mieszka\u0142a. Czy zmar\u0142a, czy j\u0105 zabrali, tego to ja nie pami\u0119tam.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bio<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Tak, to teraz mamy zrobion\u0105 t\u0105 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 i teraz mo\u017cemy sobie opowiada\u0107. Czy pani pami\u0119ta jakie\u015b legendy o prapradziadkach, co oni robili, nic nie wiadomo o nich?<\/strong><\/p>\n<p>Nic.Nikt mi nie opowiada\u0142. Nigdy si\u0119 jako\u015b w domu o tym nie m\u00f3wi\u0142o, ja nie wiem, dlaczego\u2026<\/p>\n<p><strong>A jakie\u015b legendy rodzinne? Sk\u0105d si\u0119 rodzina wzi\u0119\u0142a, czy ona by\u0142a z Hiszpanii czy przyw\u0119drowa\u0142a z Niemiec\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Wszyscy byli z Krakowa, wszyscy. Wiem, \u017ce ojca rodzice mieszkali na D\u0142ugosza w Podg\u00f3rzu, a mamy rodzice na Kalwaryjskiej, te\u017c w Podg\u00f3rzu. No i potem w Krakowie jak babcia zmar\u0142a zapisa\u0142a dom ojcu, to\u015bmy ju\u017c do wojny mieszkali na Miodowej.<\/p>\n<p><strong>A jakie\u015b legendy rodzinne, co\u015b pani pami\u0119ta, co\u015b opowiada\u0142y babcie o tym jak to by\u0142o kiedy\u015b dawno\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Babcie to mi bajki opowiada\u0142y. O czerwonym kapturku<\/p>\n<p><strong>Moja babcia to czasami opowiada\u0142a co\u015b. Jak by\u0142o przed wojna albo<\/strong>\u2026<\/p>\n<p>No, bo pani przed wojna a ja \u017cy\u0142am przed wojna to mi nic nie opowiada\u0142y.<\/p>\n<p><strong>No, ale tam jeszcze by\u0142a jedna wojna i moja babcia opowiada\u0142a takie opowie\u015bci jak to Moskale przychodzili albo\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie opowiada\u0142y. Wie pani, co, \u017bydzi raczej we wojsku nie s\u0142u\u017cyli. Zdaje mi si\u0119 ze \u017byd\u00f3w nie brali do wojska. Tak mi si\u0119 wydaje. Wiec nie by\u0142o tych legend rycerskich.<\/p>\n<p><strong>No, ale armie wchodzi\u0142y, wychodzi\u0142y i na pewno jakie\u015b wra\u017cenie to robi\u0142o na ludziach.<\/strong><\/p>\n<p>Nie \u017cadna babcia mi nie opowiada\u0142a.<\/p>\n<p><strong>Jak to by\u0142o za Austriaka, a jak si\u0119 Polska robi\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie wiem nie znam takich legend.<\/p>\n<p><strong>A dziadkowie, wiemy jak dziadkowie.Nie zmieniali nazwisk dziadkowie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie, Barber by\u0142a babcia. Barber.<\/p>\n<p><strong>Ubierali si\u0119 tak jak wszyscy na ulicy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Po \u015bwiecku.<\/p>\n<p><strong>Nie nosili \u017cadnych peruk\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ani pejs\u00f3w. Ani przy nas nie m\u00f3wili w j\u0119zyku jidysz.<\/p>\n<p><strong>A jest pani w stanie opisa\u0107 tak jak pani pami\u0119ta z dzieci\u0144stwa dom dziadk\u00f3w? Jak mieszkali, ile mieli pokoj\u00f3w, czy s\u0142u\u017c\u0105c\u0105\u2026 meble\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak. Mieli w\u0142asny dom jednopi\u0119trowy przy Kalwaryjskiej 32, kt\u00f3ry tak jak m\u00f3wi\u0119 przetrwa\u0142 wojn\u0119, nawet w bardzo dobrym stanie,. W \u015brodku by\u0142 ogr\u00f3dek. Bardzo \u0142adny. My\u015bmy si\u0119 bawili. Babcia bardzo dba\u0142a. Mia\u0142a pomoc, tak zwana s\u0142u\u017cb\u0119. By\u0142a, bo babcia by\u0142a w sklepie wiec gotowa\u0142a. Nawet nie pami\u0119tam jak si\u0119 nazywa\u0142a. Od jednej babci to wiem jak si\u0119 s\u0142u\u017c\u0105ca nazywa\u0142a, ale od tej babci to nie. No i bardzo \u0142adnie by\u0142 utrzymany dom, na pierwszym pi\u0119trze, taki du\u017cy balkon by\u0142 drewniany \u0142adny, pami\u0119tam, i by\u0142o bardzo du\u017co pokoi. To by\u0142 taki dom jednorodzinny i na dole by\u0142 sklep i nikt tam nie mieszka\u0142. Mo\u017ce by\u0142o, nie wiem, cztery, piec pokoi. \u0141adnie urz\u0105dzony taki, sta\u0142a taka jadalnia czarna pami\u0119tam gdzie w szufladkach by\u0142y pomadki. Zawsze sobie bra\u0142am, to to pami\u0119tam, ze otwiera\u0142am sobie. Babcia zreszt\u0105 mnie namawia\u0142a, ja by\u0142am takim dzieckiem niejedzacym na z\u0142o\u015b\u0107 mamie i tak bra\u0142am wtedy \u017ceby nikt nie widzia\u0142, ze ja niby nie jem, \u017ceby rodzice sobie nie my\u015bleli, ze ja chce je\u015b\u0107. No i mama bardzo ubolewa\u0142a ze zawsze mi smakowa\u0142o bardziej u s\u0105siad\u00f3w, jaki\u015b chleb pami\u0119tam z cukrem, jak u mnie gdzie by\u0142o wszystko. Tak ze ja tylko tyle pami\u0119tam ze na z\u0142o\u015b\u0107 je\u015b\u0107 nie chcia\u0142am.. No, ale u babci by\u0142o wszystko, no i pami\u0119tam ten sok malinowy. Bardzo \u0142adnie mieszka\u0142a. Znaczy tak mi si\u0119 z perspektywy czasu wydaje. By\u0142 ogr\u00f3dek\u2026<\/p>\n<p><strong>A jakie\u015b obrazy?<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142y, by\u0142y. Wisia\u0142y obrazy wsz\u0119dzie w ka\u017cdym domu. U nas tez by\u0142o pe\u0142no obraz\u00f3w. Niestety nic mi nie oddali, nic si\u0119 nie uchowa\u0142o.<\/p>\n<p><strong>A ten sklep by\u0142 taki spo\u017cywczy i tam by\u0142o wszystko?<\/strong><\/p>\n<p>Tak. Tam by\u0142o wszystko, tam by\u0142o wszystko. Tam by\u0142a przewa\u017cnie, tak pami\u0119tam, m\u0105ka w takich workach du\u017cych i by\u0142y cukierki, by\u0142a kawa zbo\u017cowa Enrillo jaka\u015b tam. No i zawsze babcia nam dawa\u0142a, by\u0142y cukierki, by\u0142y pomadki, by\u0142y ciastka. Taki by\u0142 og\u00f3lnospo\u017cywczy, do\u015b\u0107 du\u017cy sklep. Nie wiem czy jeszcze jest ten sklep, ale jak tam przeje\u017cd\u017cam to widz\u0119, \u017ce tam chyba jest ten sklep jeszcze\u2026<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 by\u0142o wnuczkiem sklepikarza, to na pewno by\u0142o przyjemnie przyj\u015b\u0107 i po\u0142asowa\u0107\u2026 Wolno by\u0142o?<\/strong><\/p>\n<p>Zawsze mi wolno by\u0142o. Cukierki sta\u0142y w takich szklannych s\u0142ojach, z taka przykrywka, mog\u0142am sobie bra\u0107. Chyba landrynki, bo takie mi si\u0119 podoba\u0142y takie kolorowe. Poza tym pami\u0119tam jeszcze jedno, to tak zwane by\u0142y Lodesy. To by\u0142o takie \u015bwi\u0144stwo, kt\u00f3re mi najbardziej smakowa\u0142o. Takie tabliczki jak czekolada tylko mniejsze, r\u00f3\u017cne kolory, by\u0142y czerwone, niebieskie, zielone, takie \u015bliczne. To by\u0142o \u015bwi\u0144stwo nie z tej ziemi, nie wiem, z czego, takie \u015bwi\u0144stwo najta\u0144sze dla takich biednych dzieci, ale ja to bardzo lubi\u0142am i jak przychodzi\u0142am do babci to tylko te Lodesy chcia\u0142am. Bo by\u0142y kolorowe. No, bo mi si\u0119 to podoba\u0142o.<\/p>\n<p><strong>A drudzy dziadkowie jak mieszkali?<\/strong><\/p>\n<p>Drudzy dziadkowie od ojca to nie pami\u0119tam, ale babci to mieszka\u0142a potem z nami. My\u015bmy mieli bardzo \u0142adne mieszkanie, osiem pokoi. S\u0105, jeszcze jest to mieszkanie na Miodowej.<\/p>\n<p><strong>To by\u0142 ca\u0142y dom na Miodowej? Pa\u0144stwo zajmowali ca\u0142y dom?<\/strong><\/p>\n<p>Nie to jest dwupi\u0119trowy, du\u017cy, to jest naro\u017cnik z Estery. To jest ogromny dom. Tylko, pami\u0119tam, na dole by\u0142o du\u017co sklep\u00f3w, bo w tej chwili s\u0105 trzy. Bo w czasie okupacji to sobie ci, co wynajmowali tam, bo to by\u0142o pod zarz\u0105dem, to sobie po prostu poszerzyli. Tak, \u017ce zosta\u0142y trzy tylko ogromne sklepy, bardzo \u0142adne z zapleczem ca\u0142ym, tam z ubikacja ze wszystkim. S\u0105 te sklepy do dzisiaj. To jest du\u017cy naro\u017cnik taki. No i ja zawsze chcia\u0142am \u017ceby Magda, to znaczy moja wnuczka, ze to mieszkanie kiedy\u015b b\u0119dzie dla niej, to by\u0142o zaplanowane, ale ona sobie \u017cyczy\u0142a cale pi\u0119tro i si\u0119 buduje dla niej.<\/p>\n<p><strong>To na Miodowej si\u0119 buduje?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, bo to ju\u017c jest ich, my\u015bmy wszystko im przepisali.<\/p>\n<p><strong>Cudnie.<\/strong><\/p>\n<p>No, czy tak cudnie, nie wiem, ale my\u015bmy im wszystko, a po co potem maja mie\u0107 to jak nas nie b\u0119dzie jak teraz mo\u017cna by\u0142o bez podatku bez niczego przepisa\u0107. I tak dostana i tak dostana.<\/p>\n<p><strong>To wnuki wracaj\u0105 do starego rodzinnego gniazda\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, ale nie chcieli wcale jak na pocz\u0105tku ja ten dom odebra\u0142am, to na Miodowej oni nie chcieli. Synowa \u2013 sk\u0105d, na Kazimierzu \u2013 nie chcia\u0142a. A teraz, kiedy nasz Kazimierz si\u0119 staje modny i najdro\u017csze mieszkania s\u0105 na Kazimierzu\u2026 No to jak wysz\u0142a za m\u0105\u017c, babciu, to ja m\u00f3wi\u0119, to we\u017a w naszym mieszkaniu, w ko\u0144cu 8 pokoi, to chyba wam wystarczy. Nie. To nie, no to nie. To sobie buduj\u0105 pi\u0119tro.<\/p>\n<p><strong>A jak tam by\u0142o jak pani by\u0142a ma\u0142a w tych o\u015bmiu pokojach<\/strong><\/p>\n<p>Mieli\u015bmy ka\u017cdy sw\u00f3j. Brat mia\u0142 sw\u00f3j pok\u00f3j, ja mia\u0142am sw\u00f3j pok\u00f3j. By\u0142a panna do dzieci, mia\u0142a sw\u00f3j pok\u00f3j no i pami\u0119tam tylko, \u017ce m\u00f3j ojciec\u2026 Nam si\u0119 dobrze powodzi\u0142o, ale nie byli\u015bmy jakimi\u015b potentatami\u2026 potentatami ojciec uwielbia\u0142 wszystko nowoczesne. Pierwsze radio z okiem magicznym, pierwsze to, pierwsze to, wszystko. Tak ze my\u015bmy ju\u017c, ja w moim pokoju mia\u0142am meble kremowe z niebieskim, ju\u017c by\u0142y wbudowane w \u015bcian\u0119. Przed wojna! I mia\u0142am tapczanik taki ju\u017c z wysuwana szuflada. Wszystko by\u0142o najbardziej nowoczesne. No z tym, ze po wojnie, to m\u00f3j m\u0105\u017c si\u0119 zaj\u0105\u0142 tym domem, ja tam nawet nie chcia\u0142am chodzi\u0107, to skre\u015bla\u0142 tylko d\u0142ugi, kt\u00f3re ojciec zrobi\u0142. W koronach, w z\u0142ocie\u2026Wszystko by\u0142o pe\u0142no tych d\u0142ug\u00f3w, bo \u017cy\u0142 po prostu ponad stan. Musia\u0142 mie\u0107 wszystko. Wyje\u017cd\u017ca\u0142 do Wiednia, do Marienbadu przed wojna na jakie\u015b kuracje. To wszystko kosztowa\u0142o, a on tyle nie zarabia\u0142, nie nadawa\u0142 si\u0119 w og\u00f3le do \u017cadnego interesu. Zupe\u0142nie<\/p>\n<p><strong>A cala rodzina je\u017adzili\u015bcie do Marienbadu?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, nie ojciec tylko na kuracje. Do w\u00f3d, do w\u00f3d. Zawsze nam przywozi\u0142 jakie\u015b \u015bliczne zabawki, takie, kt\u00f3rych u nas (nie by\u0142o), takie kolejki takie\u2026 Mia\u0142am w ka\u017cdym razie wszystko, by\u0142am bardzo zepsutym dzieckiem i niedobrym. Bo, jak m\u00f3wi\u0119, po pierwsze nie chcia\u0142am je\u015b\u0107 tak, \u017ce mama si\u0119 ba\u0142a, biedna, \u017ce ja b\u0119d\u0119 g\u0142odna. To mi stawiali w nocy, to znaczy na tej szafce nocnej, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142am przy tym tapczaniku, ciasta jakie\u015b. Ja si\u0119 rzuca\u0142am na to, bo ja by\u0142am g\u0142odna, bo ja na z\u0142o\u015b\u0107 nie chcia\u0142am je\u015b\u0107. I rano mama wstaje i m\u00f3wi, \u201ekto biednemu dziecku zjad\u0142 ciasto, kto biednemu\u2026\u201d A ja cicho siedz\u0119.-\u201e Nie wiem, mo\u017ce tu kto\u015b by\u0142 i zjad\u0142, ja nie jad\u0142am niczego, sk\u0105d.\u201d \u2013 \u201e No, biedne dziecko, zjedli mu wszystko.\u201d<\/p>\n<p><strong>My\u015bli pani, \u017ce matka pani\u0105 przejrza\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, no przecie\u017c wiedzia\u0142a, \u017ce duchy nie chodz\u0105 Potem w obozie jak to sobie przypomnia\u0142am, \u017cebym mia\u0142a okruszyn\u0119 z tego ciasta. M\u00f3wi\u0119 ci\u0119\u017cko zgrzeszy\u0142am, nie chcia\u0142am je\u015b\u0107, no i tak by\u0142o, \u017ce my\u015bmy mieli wszystko naprawd\u0119. Przedpok\u00f3j by\u0142 bardzo du\u017cy, pami\u0119tam, ojciec mi przywi\u00f3z\u0142 hulajnog\u0119 z takimi chromowanymi b\u0142otnikami, to je\u017adzili\u015bmy po przedpokoju, bo by\u0142 du\u017cy przedpok\u00f3j. I jak kole\u017canki przychodzi\u0142y, jeszcze nie mia\u0142y, to dawa\u0142am si\u0119 przejecha\u0107, ale za obrazek, za sreberko, jako\u015b si\u0119 sk\u0142ada\u0142o, anio\u0142ki pami\u0119tam takie mia\u0142am tr\u00f3jk\u0105tne i bawi\u0142y si\u0119 dzieci takimi r\u00f3\u017cnymi obrazkami, to dawa\u0142am si\u0119 przejecha\u0107, ale zawsze za co\u015b. By\u0142am interesowna. Tak\u017ce to pami\u0119tam, w domu by\u0142o dos\u0142ownie wszystko. \u017be ojciec si\u0119 zapo\u017cycza\u0142, no to ja wtedy nie wiedzia\u0142am, dopiero po wojnie si\u0119 okaza\u0142o ile d\u0142ug\u00f3w jest na tym domu, no, ale musia\u0142o wszystko by\u0107. Te\u017c pami\u0119tam by\u0142 patefon, na korb\u0119 z t\u0105 tub\u0105, by\u0142y p\u0142yty pi\u0119kne, by\u0142y\u2026 no pok\u00f3j mia\u0142am pi\u0119kny, \u0142azienka, telefon, lod\u00f3wka, no wszystko by\u0142o, co tylko mo\u017ce by\u0107. Wszystkie mo\u017cliwe wygody. Ojciec by\u0142 taki, \u017ce co si\u0119 tylko pokaza\u0142o to lubi\u0142 kupowa\u0107, no wszystko musia\u0142 mie\u0107 najnowocze\u015bniejsze. No skutki tego by\u0142y, ale na szcz\u0119\u015bcie si\u0119 da\u0142o skre\u015bli\u0107.<\/p>\n<p><strong>A ta niania\u2026<\/strong><\/p>\n<p>To bardziej by\u0142a panna do dzieci z j\u0119zykiem angielskim. S\u0142u\u017c\u0105ca by\u0142a, pokoj\u00f3wka by\u0142a i ona by\u0142a. Mieszka\u0142y jedna w s\u0142u\u017cb\u00f3wce, jedna w kuchni i \u017car\u0142y si\u0119 jak nie wiem, co. No tej, tej m\u0142odszej, to ja pisa\u0142am listy mi\u0142osne do ch\u0142opaka, bo ona nie umai\u0142a pisa\u0107, by\u0142a ze wsi. One by\u0142y do wojny, dos\u0142ownie, nawet jedna kucharka by\u0142a nawet jak ju\u017c wojna wybuch\u0142a. Ju\u017c wojna wybuch\u0142a, a ona jeszcze u nas by\u0142a, jeszcze gotowa\u0142a.<\/p>\n<p><strong>A ta pani do dzieci, to<\/strong><\/p>\n<p>Ona by\u0142a chemiczk\u0105 i uczy\u0142a w szkole gdzie\u015b w gimnazjum, a popo\u0142udniu by\u0142a, to znaczy nas odbiera\u0142a, nie, bo brat by\u0142 starszy, sam chodzi\u0142, mnie odbiera\u0142a ze szko\u0142y i robi\u0142a z nami lekcje, wszystko, i uczy\u0142a nas j\u0119zyka. Ona zgin\u0119\u0142a te\u017c gdzie\u015b, jak wojna wybuch\u0142a, bo ona nie by\u0142a z Krakowa i wyjecha\u0142a do swoich, do rodziny, nie wiem, co si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Ale te\u017c w ramach Holocaustu?<\/strong><\/p>\n<p>\u017byd\u00f3wka. By\u0142a z inteligenckiego domu, a zubo\u017ca\u0142ego. Musia\u0142a sobie zarobi\u0107<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 nazywa\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Brandwein, panna Brandwein. I my\u015bmy z kole\u017cank\u0105, ona mia\u0142a sw\u00f3j pok\u00f3j i mia\u0142a takiego ch\u0142opaka, ja p\u00f3\u0142 klasy zwo\u0142ywa\u0142am, bo\u015bmy patrzyli, co oni tam robi\u0105 przez dziurk\u0119 od klucza.<\/p>\n<p><strong>I robili co\u015b ciekawego?<\/strong><\/p>\n<p>Nie wiem, czy si\u0119 \u015bciskali, czy ca\u0142owali, p\u00f3\u0142 klasy przychodzi\u0142o, patrzyli\u015bmy przez t\u0119 dziurk\u0119 od klucza, dla nas to to by\u0142a rewelacja. Zawsze\u015bmy podgl\u0105da\u0142y, co oni tam robi\u0105, ale nic takiego nie robili \u017ceby dzieci zgorszy\u0107. Ona nie mog\u0142a zreszt\u0105, pewnie rodzice by byli oburzeni jakby sprowadza\u0142a, no pewnie kto\u015b do niej przychodzi\u0142 na pogaw\u0119dk\u0119 czy co\u015b. On te\u017c uczy\u0142 w szkole.<\/p>\n<p><strong>A czy pani s\u0105dzie co\u015b, to, \u017ce studiowa\u0142a pani potem chemi\u0119, to by\u0142a zas\u0142uga panny Brandwein?<\/strong><\/p>\n<p>To by\u0142a g\u0142upota. Nie, zupe\u0142nie nie, to by\u0142o takie, nie wiem, co mnie napad\u0142o, bo ja raczej by\u0142am humanistka. Powinnam by\u0142a i\u015b\u0107 nawet na jakie\u015b humanistyczne studia, a nie na takie ci\u0119\u017ckie studia. Ale jako\u015b dobrn\u0119\u0142am, ale potem syn si\u0119, dziecko si\u0119 urodzi\u0142o, to ju\u017c nie da\u0142am rady. Ja nie mia\u0142am \u017cadnej pomocy, bo my\u015bmy nic nie mieli. Byli\u015bmy biedni. M\u0105\u017c by\u0142, m\u0105\u017c studiowa\u0142, potem pracowa\u0142 w Polfie, to zarabia\u0142 700 czy ile\u015b z\u0142otych i ci\u0105gle nam brakowa\u0142o, te\u015b\u0107 nam pomaga\u0142, ale nie za bardzo, tak, ze musia\u0142am, czasem mia\u0142am 5 z\u0142otych na wy\u017cywienie, musia\u0142am z tego jako\u015b wykombinowa\u0107 i dziecko nakarmi\u0107<\/p>\n<p><strong>A jeszcze jakie\u015b pani wspomnienia takie jeszcze przedwojenne, jak to by\u0142o z s\u0105siadami<\/strong><\/p>\n<p>Z s\u0105siadami\u2026 Obok mieszkali, pami\u0119tam mieszkali na tym samym pi\u0119trze, by\u0142a jaka\u015b rodzina mieszka\u0142a, nie pami\u0119tam jak oni si\u0119 nazywali i mieli 3 syn\u00f3w, kt\u00f3rzy grali na mandolinie. Ja tam stale siedzia\u0142am, bo oni tak pi\u0119knie grali i byli du\u017co ode mnie starsi, ale bardzo muzykalni. Nie jakie\u015b, rodzice nie byli jacy\u015b wykszta\u0142ceni. Nie wiem, gdzie\u015b te\u017c pracowali czy mieli sklep, ale oni byli niezwykle muzykalni i ja tam w\u0142a\u015bnie przesiadywa\u0142am, bo oni \u015blicznie grali. \u015apiewali i grali. No i na drugim pi\u0119trze by\u0142y takie to si\u0119 nazywa\u0142o Kluger, Kluger\u00f3wny dwie dziewczynki, to\u015bmy si\u0119 bawi\u0142y lalkami, w lekarza. Takie na drugim pi\u0119trze. Te\u017c takie nawet \u0142adne mieszkanie mieli. Tam na pi\u0119trze to by\u0142o\u2026 Tak, nasze mieszkanie na pierwszym\u2026 Raz, dwa, trzy mieszkania na pierwszym pi\u0119trze. Na g\u00f3rze jest 5 mieszka\u0144, takich mniejszych, po dwa pokoje, pok\u00f3j z kuchni\u0105. Na g\u00f3rze takie s\u0105 ma\u0142e balkoniki, to\u015bmy si\u0119 tam bawili. W pi\u0142k\u0119\u015bmy grali, jakie\u015b skakanki pami\u0119tam, wyliczanki, jakie\u015b w chowanego, w berka, o takie.<\/p>\n<p><strong>A co\u015b na ulicy, czy tylko na podw\u00f3rku?<\/strong><\/p>\n<p>Nic na ulicy.<\/p>\n<p><strong>Nie biegali\u015bcie, nic? Nie straszyli\u015bcie si\u0119 duchami na cmentarzu, bo to przecie\u017c blisko\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ale\u017c sk\u0105d w og\u00f3le nam nie by\u0142o wolno na ulic\u0119 wyj\u015b\u0107. Sk\u0105d, wszystko w obr\u0119bie domu i na podw\u00f3rku.<\/p>\n<p><strong>A jak wygl\u0105da\u0142o wtedy na ulicy, jak wygl\u0105da\u0142 Kazimierz, mieszkanie na Miodowej przed wojn\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Je\u017celi chodzi\u0142o\u2026 Na Miodowej \u2013 by\u0142a tak\u0105 ulic\u0105 raczej powiedzia\u0142abym, tak\u0105 zamo\u017cniejsz\u0105 i wi\u0119cej inteligencji tam mieszka\u0142o By\u0142 ten Tempel, dla tych ludzi takich bardziej zamo\u017cnych, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017cali samochodami, doro\u017ckami\u2026 Mia\u0142am tak\u0105 kole\u017cank\u0119 zamo\u017cn\u0105, co potem jak by\u0142 ob\u00f3z w P\u0142aszowie, nie wiem czy pani tam kiedy\u015b by\u0142a, by\u0142a pani tam w P\u0142aszowie?<\/p>\n<p><strong>Znaczy, ja tam by\u0142am w czasach, kiedy tam nic nie by\u0142o wida\u0107, wiadomo tylko by\u0142o, \u017ce tam\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No to one\u2026 W\u0142a\u015bnie tam by\u0142 kamienio\u0142om, to by\u0142y moje kole\u017canki, one zaje\u017cd\u017ca\u0142y doro\u017ck\u0105 do szko\u0142y. W og\u00f3le pod nasz\u0105 szko\u0142\u0105, to by\u0142a wystawa samochod\u00f3w. Ju\u017c wtedy, taka by\u0142a firma, s\u0105 we Wiedniu, podobno \u017cyj\u0105\u2026 To by\u0142a \u201eIskra\u201d, to by\u0142y o\u0142\u00f3wki. O\u0142\u00f3wki, d\u0142ugopis\u00f3w jeszcze nie by\u0142o. O\u0142\u00f3wki, kredki, to by\u0142a bardzo bogata firma. Rath \u00a0i on zaje\u017cd\u017ca\u0142 pi\u0119knym, chyba Chevroletem, o ile ja pami\u0119tam, z lokajem, kt\u00f3ry mu wynosi\u0142, w glacee bia\u0142ych r\u0119kawiczkach teczk\u0119, zanosi\u0142 paniczowi do klasy wk\u0142ada\u0142 pod to, zdejmowa\u0142 p\u0142aszcz i szed\u0142 i przyje\u017cd\u017ca\u0142 po niego \u2026\u2026Liban\u00f3wny przyje\u017cd\u017ca\u0142y doro\u017ck\u0105 z pann\u0105 tak\u0105 z welonem, Schwester si\u0119 to nazywa\u0142o, dwie siostry, no i poza tym by\u0142o jeszcze takie, \u017cyje w Izraelu, kolega, mieli \u201eMuza Harmonia\u201d na Grodzkiej na pierwszym pi\u0119trze, nie wiem, co tam teraz jest, to by\u0142y p\u0142yty ju\u017c najnowsze i radia. Te\u017c byli bardzo zamo\u017cni i nazywa\u0142 si\u0119 Fangielbaum i \u017cyje, jest w Izraelu. To w\u0142a\u015bnie kole\u017canka, kt\u00f3ra teraz by\u0142a tu, by\u0142a promocja tej ksi\u0105\u017cki, m\u00f3wi\u0142a w\u0142a\u015bnie. Przynios\u0142a i tutaj s\u0105 zdj\u0119cia nawet tych koleg\u00f3w i kole\u017canek sprzed wojny.<\/p>\n<p><strong>I oni gdzie\u015b tu s\u0105?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, ona tu opisuje, jeszcze tego nie ruszy\u0142am. To teraz by\u0142a promocja, to jest ta Lusia, teraz by\u0142a promocja tej ksi\u0105\u017cki.. W\u0142a\u015bnie tam na Kazimierzu.<\/p>\n<p><strong>I ona chodzi\u0142a z pani\u0105 do szko\u0142y?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, do jednej klasy. I to wszystko ze mn\u0105 chodzili ci. To s\u0105 nasze kole\u017canki i koledzy. A wszystko z Izraela.<\/p>\n<p><strong>Czyli to s\u0105 ci, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 jeszcze do tej pory?<\/strong><\/p>\n<p>\u017byj\u0105, tak.<\/p>\n<p><strong>Ojejku, mo\u017ce ich, napiszemy o nich? Po to w\u0142a\u015bnie \u017ceby si\u0119 nie pomyli\u0107, w ich nazwiskach, to ja bym musia\u0142a\u2026, Czyli Lea Shinar, to by\u0142a pani Lusia?<\/strong><\/p>\n<p>Kole\u017canka moja, mieszkali na Krowoderskiej\u2026<\/p>\n<p><strong>Lusia, ona napisa\u0142a teraz ksi\u0105\u017ck\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No nie teraz, to ju\u017c jest sz\u00f3sta ksi\u0105\u017cka, ja tu mam\u2026<\/p>\n<p><strong>To jest ta najnowsza.<\/strong><\/p>\n<p>To jest teraz, ze dwa tygodnie temu by\u0142a promocja.<\/p>\n<p><strong>I to jest o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>To jest podobno tam o getcie<\/p>\n<p><strong>W\u0142a\u015bnie w tej ksi\u0105\u017cce?<\/strong><\/p>\n<p>Nie o to w\u0142a\u015bnie jej robi\u0142 wyrzuty pan Andrzej Kozio\u0142, \u017ce pisze tutaj o getcie warszawskim, to jest jak\u2026 nie wiem, w ka\u017cdym razie, \u017ce ona z Krakowa a pisze o getcie warszawskim. Taka jest, nie wiem, dopiero j\u0105, od\u0142o\u017cy\u0142am, jeszcze nic, nie mia\u0142am kiedy przeczyta\u0107. I to jest Poldek Wasserman, kt\u00f3ry si\u0119 bardzo zas\u0142u\u017cy\u0142, kt\u00f3ry w czasie okupacji w kawiarni \u201eCyganeria\u201d podk\u0142ada\u0142, nie wiem czy pani kiedy\u015b o tym s\u0142ysza\u0142a\u2026 On pod\u0142o\u017cy\u0142 bomb\u0119. Kawiarnia Cyganeria, tam by\u0142a niemiecka kawiarnia i on pod\u0142o\u017cy\u0142 tam bomb\u0119 razem z tym, on si\u0119 Fryc nazywa\u0142, Fryc nazywali\u015bmy go, Fredek Thieberger i oni wtedy pod\u0142o\u017cyli bomb\u0119 obydwaj, razem. Thieberger, Fredek.<\/p>\n<p><strong>Fredek, czyli Fryderyk, Fredek\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Frycek wo\u0142ali\u015bmy go, na niego, Frycek.<\/p>\n<p><strong>I to on pomaga\u0142 w tym\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, oni we dw\u00f3jk\u0119 i bardzo du\u017co Niemc\u00f3w wtedy zgin\u0119\u0142o a im si\u0119 uda\u0142o uciec.<\/p>\n<p>I ona tu podobno pisze o tym, ale nie wiem jeszcze. Potem no tu jest Lusia ta, to jest Lusia ta Shinar, tu jest Lusia tu jest, to jest Poldek\u2026<\/p>\n<p><strong>Aha\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Irka Himmelblau, Irka Himmelblau, tak\u2026<\/p>\n<p><strong>Tak z niemiecka, przez dwa \u201em\u201d i \u201eu\u201d\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u0119kna, ona by\u0142a tak pi\u0119kna\u2026 Przepi\u0119kna dziewczyna. Zawsze wszystkie zdobywa\u0142a te w szkole, wszystkie nagrody pi\u0119kno\u015bci. Pi\u0119kna by\u0142a, zreszt\u0105 mieszkali tu niedaleko. A to to, to nie wiem, musia\u0142abym dopiero przeczyta\u0107, bo to nic nie m\u00f3wi. A jest du\u017co kole\u017canek Izraelu, kt\u00f3rych tu nie ma na zdj\u0119ciu, ale jest jeszcze Stenia Hollender, kt\u00f3ra w Podg\u00f3rzu \u2026mieli fabryk\u0119 zeszyt\u00f3w i nas zaopatrywali, ca\u0142\u0105 szko\u0142\u0119\u2026<\/p>\n<p><strong>A przez 1 \u2018l\u2019, czy przez dwa?<\/strong><\/p>\n<p>Holender.<\/p>\n<p><strong>Przez dwa.<\/strong><\/p>\n<p>Bo w tej chwili si\u0119 nazywa\u2026 Inaczej si\u0119 przecie\u017c nazywa\u2026<\/p>\n<p><strong>No tak to si\u0119 zmienia z panie\u0144skimi nazwiskami\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, ze par\u0119 lat temu, jak byli\u015bmy, 5 lat temu i by\u0142a, obchodzili\u015bmy w Ravensbrucku, takie by\u0142o po..wanie tablicy i zaproszeni byli\u015bmy przez burmistrza, kt\u00f3ry, z wielk\u0105 pomp\u0105 nas tam przyj\u0119li w cudownym hotelu i prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 , ze jemy, takie by\u0142y namioty, a w tych namiotach by\u0142y sto\u0142y, cudowna kuchnia, serwowali kucharze\u2026 No i wysz\u0142a taka pani , by\u0142a grupa z Izraela\u2026 Z Izraela, z W\u0119gier, z ca\u0142ego \u015bwiata. I wysz\u0142a pani no i przedstawi\u0142a si\u0119, mia\u0142a jakas\u0105\u015btam prelekcj\u0119 po hebrajsku, t\u0142umaczyli na j\u0119zyk polski, no i m\u00f3j m\u0105\u017c m\u00f3wi \u201es\u0142uchaj, zapytaj si\u0119, bo tu taka Stenia, tez Stenia, zapytaj si\u0119, mo\u017ce zna t\u0119 Twoj\u0105 kole\u017cank\u0119, ta Steni\u0119 Hollender, bo si\u0119 tak samo nazywa\u2026No i jak ona sko\u0144czy\u0142a ja podchodz\u0119 i mowie bardzo pani\u0105 przepraszam, bo ja mia\u0142am kole\u017cank\u0119 o tym samym nazwisku, czy pani mo\u017ce jest krewna? A ona tak pa[trzy], bo my\u015bmy tu mieli wszyscy plakietki z nazwiskiem Ona tak patrzy\u2026 \u201eTo\u015bka, cholero, to ty mnie nie poznajesz?!\u201d<\/p>\n<p>Jake\u015bmy si\u0119 tam zacz\u0119\u0142y ca\u0142owa\u0107, no, ale niestety oni ju\u017c wyje\u017cd\u017cali, no ta grupa izraelska, oni zostawili taka chor\u0105giewk\u0119 na ka\u017cdym stole. U nas sta\u0142y bia\u0142o-czerwone, u nich izraelskie\u2026 No i tylko tyle mi da\u0142a, po\u017cegna\u0142y\u015bmy si\u0119, ale potem ona przyje\u017cd\u017ca tutaj z grupa m\u0142odzie\u017cy, bo ona jest z wykszta\u0142cenia pedagogiem i przyje\u017cd\u017ca prawie co roku. W tym roku jeszcze nie by\u0142a, ale to si\u0119 wtedy widujemy.<\/p>\n<p><strong>\u2026po latach\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, jak ona spojrza\u0142a na mnie \u201e To\u015bka, cholero, to ty mnie nie poznajesz?!\u201d<\/p>\n<p><strong>Oj, pi\u0119knie. A co jeszcze mo\u017ce pani opowiedzie\u0107 w\u0142a\u015bnie o tym, o przedwojniu, o tym, co si\u0119 dzia\u0142o, jak si\u0119 \u017cy\u0142o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nam si\u0119 \u017cy\u0142o bardzo dobrze i u nas w szkole nie by\u0142o biednych dzieci. I tak jak ju\u017c wspomnia\u0142am to hebrajskie gimnazjum by\u0142o raczej dla ludzi dobrze sytuowanych.<\/p>\n<p><strong>A gdzie pa\u0144stwo je\u017adzili na wakacje?<\/strong><\/p>\n<p>Na wakacje to\u015bmy je\u017adzili albo do Zakopanego na Bystre a przewa\u017cnie do Rabki, gdzie by\u0142 w\u0142a\u015bnie Kaden\u2026<\/p>\n<p><strong>Kaden\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak Kaden nam odst\u0119powa\u0142 cale pi\u0119tro i si\u0119 jecha\u0142o z kuchark\u0105, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105, pann\u0105 do dzieci i ze wszystkimi przynale\u017cno\u015bciami. I tam, co roku mieli\u015bmy\u2026 zreszt\u0105 pi\u0119kne, pomieszczenie, zdajsie tam by\u0142o z 5 pokoi na g\u00f3rze, taka weranda, by\u0142o gdzie goni\u0107, tak \u017ce\u015bmy przewa\u017cnie do ty\u2026 on zawsze, Kaden, do ojca ju\u017c w lutym go zaprasza\u0142 no i my\u015bmy z tego korzystali, jeszcze nawet dzieci od tej cioci Heli ze swoja kucharka je\u017adzi\u0142y tez z nami, bo to by\u0142o bardzo du\u017co pokoi. Tam by\u0142 kort tenisowy i na dole by\u0142y osio\u0142ki, je\u017adzi\u0142y, tam si\u0119 je\u017adzi\u0142o, a ja mia\u0142am taka drezyn\u0119, no takie, nie wiem czy pani widzia\u0142a, taki\u2026<\/p>\n<p><strong>Ale taka, co po szynach je\u017adzi\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, tak si\u0119 je\u017adzi\u0142o\u2026<\/p>\n<p>TAPE 2 SIDE A<\/p>\n<p><strong>Pani m\u00f3wi\u0142a przez nos?<\/strong><\/p>\n<p>No, podobno m\u00f3wi\u0142am przez nos, mo\u017ce dalej tak mowie, nie wiem, tylko ju\u017c nie ma ojca i nie ma kto nade mn\u0105 za\u0142amywa\u0107 rak\u2026No i chodzi\u0142o si\u0119, w\u0142a\u015bnie chodzi\u0142am na te inhalacje i na solanki. Solanka si\u0119 to nazywa\u0142o. Istniej\u0105 jeszcze, bo to jak by\u0142am w Rabce po wojnie, chcia\u0142am sobie odtworzy\u0107 to wszystko, to jeszcze istniej\u0105 te kabiny tam, jeszcze\u2026 Wszystko jest przebudowane, ale ten zak\u0142ad istnieje. Te k\u0105piele solankowe, wszystko jeszcze jest. No, no to mia\u0142am hulajnog\u0119, mia\u0142am rower najpierw na trzech k\u00f3\u0142kach, potem na dw\u00f3ch k\u00f3\u0142kach, du\u017co kole\u017canek\u2026 popo\u0142udniu ojciec gra\u0142 w teni\u2026Ojciec przyje\u017cd\u017ca\u0142 na sobot\u0119-niedziel\u0119 i gra\u0142 z Kadetem w tenisa, bo Kaden mia\u0142 swoja pi\u0119kn\u0105 will\u0119 w parku i kort tenisowy. P\u0142ywalni\u0119, kort tenisowy. I zawsze nas zaprasza\u0142 na lody, bo te\u017c mia\u0142 ile\u015btam kucharek. No i ojciec z nim gra\u0142 w tenisa, pami\u0119tam, a kuzynka, kt\u00f3ra jest we Wroc\u0142awiu, tez przyje\u017cd\u017ca\u0142a z ojcem i tez gra\u0142a w tego tenisa. No i take\u015bmy si\u0119 bawili i chodzili\u015bmy gdzie\u015b na lody, na ciastka. Ja pami\u0119tam taki kefir czy laktol si\u0119 nazywa\u0142a, by\u0142a taka budka. No i dostawa\u0142am 10 groszy \u017cebym wypi\u0142a szklank\u0119<\/p>\n<p><strong>\u2026w nagrod\u0119 za \u0142askawe wypicie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>\u0142askawie wypi\u0107 szklank\u0119 tego laktolu.<\/p>\n<p><strong>A co to by\u0142 ten laktol?<\/strong><\/p>\n<p>A takie co\u015b jak kefir. Mnie to bardzo smakowa\u0142o tylko si\u0119 musia\u0142am krzywic na z\u0142o\u015b\u0107\u2026<\/p>\n<p><strong>A dlaczego pani tak robi\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Bo taka by\u0142am cholera.<\/p>\n<p><strong>Narazili si\u0119 pani jako\u015b rodzice, ze tak ich pani kara\u0142a tym niejedzeniem?<\/strong><\/p>\n<p>Chcia\u0142am im pokaza\u0107 na z\u0142o\u015b\u0107.Czy ja wiem\u2026<\/p>\n<p><strong>To pani by\u0142a charakterna i tyle?<\/strong><\/p>\n<p>Widocznie<\/p>\n<p><strong>Nie mia\u0142a pani nic za z\u0142e specjalnie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie chcia\u0142am nic je\u015b\u0107, bo wiedzia\u0142am, ze oni si\u0119 b\u0119d\u0105 martwic. Widocznie chcia\u0142am by\u0107 wa\u017cna, a widocznie w inny spos\u00f3b nie mog\u0142am, to si\u0119 ratowa\u0142am\u2026 Tak mi si\u0119 wydaje, no nie wiem.<\/p>\n<p><strong>Bo ja tez by\u0142am niejadkiem, ale ja to po prostu by\u0142am niejadkiem\u2026 Nie mia\u0142am ideologii do tego jakiej\u015b specjalnej\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A ja na z\u0142o\u015b\u0107, ja pami\u0119tam ze na z\u0142o\u015b\u0107, bo bym tak zjad\u0142a, ale mi cos nie pozwala\u0142o, bo na z\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n<p><strong>Bo ja na przyk\u0142ad jad\u0142am kaszk\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Uczy\u0142am si\u0119 dobrze. Ojciec z nami j\u0119zyki, j\u0119zyki, j\u0119zyki. Ojciec szala\u0142 na punkcie j\u0119zyk\u00f3w. Tak, \u017ce, \u017ce \u2026 ale jak\u0105\u015b mia\u0142am du\u017c\u0105 \u0142atwo\u015b\u0107, natomiast brat by\u0142 specem od matematyki, to by\u0142 \u015bcis\u0142y umys\u0142.<\/p>\n<p><strong>Ale jak pani by\u0142a ma\u0142a, to pani m\u00f3wi\u0142a tak, pani m\u00f3wi\u0142a w esperanto\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W esperanto \u015bwietnie\u015bmy wszyscy m\u00f3wili.<\/p>\n<p><strong>Tylko pani zapomnia\u0142a, pani m\u00f3wi\u0142a po angielsku, bo pani mia\u0142a pani\u0105 do dzieci z angielskim\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, pani do dzieci m\u00f3wi\u0142a tez po niemiecku.<\/p>\n<p><strong>A pani chodzi\u0142a jeszcze do liceum hebrajskiego, a pani m\u00f3wi\u0142a kiedy\u015b po hebrajsku?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, oczywi\u015bcie.<\/p>\n<p><strong>Tylko to te\u017c jest j\u0119zyk, kt\u00f3ry si\u0119 zapomnia\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, zapomina si\u0119. W\u0142a\u015bnie kole\u017canka mi wypomina to. Z tym, ze ja nawet potrafi\u0119 jeszcze przeczyta\u0107.<\/p>\n<p><strong>Czyli pani tez m\u00f3wi\u0142a w 5 j\u0119zykach swego czasu\u2026<\/strong><\/p>\n<p>E, sk\u0105d., w pi\u0119ciu! W esperanto \u015bwietnie, bo to \u2026<\/p>\n<p><strong>Jak to, angielski, niemiecki, esperanto\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie mog\u0142am zdoby\u0107 tych ojca tych\u2026 Szuka\u0142am tej wnuczki Kadena, kt\u00f3ra nie mia\u0142a niczego\u2026 Nie, nie wiem, musze jeszcze kogo\u015b poprosi\u0107 w tej Bibliotece Jagiello\u0144skiej, mo\u017ce tam si\u0119 uchowa\u0142o co\u015b. Nie wiem czy takie zeszyty dawali do biblioteki, nie mam poj\u0119cia. S\u0142ownik mam. S\u0142ownik mam, nawet dawno, dawno temu przyjecha\u0142 pan z Izraela \u017cebym mu da\u0142a prawa autorskie. Ze chc\u0105 \u2026. W Izraelu s\u0142ownika hebrajsko- polskiego i polsko-hebrajski. Byli, ale potem jako\u015b\u2026 Ja od razu nie wyrazi\u0142am zgody, nie wiem, dlaczego, bo mi chcieli zap\u0142aci\u0107, a potem on jako\u015b dosta\u0142 gdzie\u015b, gdzie indziej, nie wiem gdzie \u2026<\/p>\n<p><strong>Czyli wydali inny s\u0142ownik?<\/strong><\/p>\n<p>Wydali inny, tak. Ale d\u0142ugo nie by\u0142o s\u0142ownika, mnie prosili. On na pewno ju\u017c wymaga unowocze\u015bnienia, bo przecie\u017c to by\u0142o tyle lat temu wydane.<\/p>\n<p><strong>Bo j\u0119zyki musia\u0142y si\u0119 zmieni\u0107\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Bo j\u0119zyk si\u0119 zmienia\u2026<\/p>\n<p><strong>Hebrajski teraz \u017cywy jest\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, \u017ce ja hebrajski zna\u0142am, oczywi\u015bcie. Ale nie wiem, dlaczego zapomnia\u0142am\u2026<\/p>\n<p><strong>Ja zapomnia\u0142am francuski\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No jak si\u0119 po prostu nie u\u017cywa j\u0119zyka\u2026 Prosz\u0119 zamkn\u0105\u0107, wypi\u0107 i zje\u015b\u0107, bo pani za\u015bnie.<\/p>\n<p><strong>Nie zasn\u0119, ja mog\u0119 godzinami\u2026 Ja w\u0142a\u015bnie jestem\u2026<\/strong><\/p>\n<p><strong>PSTRYK<\/strong><\/p>\n<p><strong>To nagrywamy.<\/strong><\/p>\n<p>W domu kultury na angielski. Do szko\u0142y mia\u0142, bo wtedy \u0142acina by\u0142a nadobowi\u0105zkowa, mia\u0142 \u0142acin\u0119. I ja tak wsz\u0119dzie z nim chodzi\u0142am, bo si\u0119 ba\u0142am przecie\u017c, jeszcze Karmelicka ulica. No i zawsze m\u00f3j, no a jeszcze on chodzi\u0142 r\u00f3wnolegle do szko\u0142y muzycznej i gra\u0142, a teraz wnuczka gra na jego skrzypcach.<\/p>\n<p><strong>To cudnie, to jeszcze\u2026<\/strong><\/p>\n<p>On gra\u0142 na skrzypcach, zreszt\u0105 bardzo \u0142adnie. Chodzi\u0142 do szko\u0142y muzycznej. No i sko\u0144czy\u0142 na Warszawskiej liceum, ale r\u00f3wnocze\u015bnie jak poszed\u0142 do Sobieskiego liceum, to po prostu nie m\u00f3g\u0142 tam ucz\u0119szcza\u0107 do szko\u0142y. Ja nie chcia\u0142am \u017ceby z przedmiotami muzycznymi, bo tam zawsze w tych szko\u0142ach muzycznych jest ni\u017cszy poziom. A wiedzia\u0142am ze wirtuozem nie b\u0119dzie, i to po prostu chodzi\u0142o o koncerty. On ma pi\u0119kny album. On ma Rubinsteina, ma wszystkich tych znanych takich \u2026 z nim chodzi\u0142am do filharmonii i on wsz\u0119dzie zbiera\u0142 te autografy. No tak, \u017ce potem le\u017ca\u0142y skrzypce, bo nie chcia\u0142am, \u017ceby na studia muzyczne chodzi\u0142, bo uwa\u017ca\u0142am, ze ch\u0142opak, to nie ma po co, to \u017caden zaw\u00f3d. No, tak ze poszed\u0142 na ta chemi\u0119\u2026<\/p>\n<p><strong>A on chcia\u0142, czy\u2026?<\/strong><\/p>\n<p>Chcia\u0142.<\/p>\n<p><strong>On chcia\u0142 by\u0107 muzykiem?<\/strong><\/p>\n<p>On chcia\u0142, chcia\u0142. Nie, muzykiem nie, on chcia\u0142 dodatkowo zawsze jak by\u0142 takim ma\u0142ym m\u00f3wi\u0142 \u201eJa chc\u0119 mie\u0107 dwa zawody. Dwa. Jeden nie wiem, jaki, a jeden muzyczny, bo mi si\u0119 to mo\u017ce przyda\u0107\u201d. Zawsze tak m\u00f3wi\u0142. Ale\u015bmy potem z tego\u2026 wybi\u0142am mu to z g\u0142owy, bo on by mo\u017ce i poszed\u0142, ale, ale Wy\u017csza Szko\u0142a Muzyczna, to uwa\u017ca\u0142am, \u017ce to nie jest dla ch\u0142opca \u017caden zaw\u00f3d. Tak samo nie chcia\u0142am \u017ceby wnuczka sz\u0142a, no, ale si\u0119 upar\u0142a. \u201eBabciu, twoja wina\u201d, \u2013 bo jak ona mia\u0142a 3 lata, to, to ja z ni\u0105 ju\u017c lecia\u0142am, z tymi skrzypeczkami na Basztow\u0105, tam by\u0142o przedszkole muzyczne, ju\u017c z ni\u0105 lecia\u0142am tutej, potem z ni\u0105 lecia\u0142am na angielski, potem z ni\u0105 lecia\u0142am na narty, bo takie mia\u0142a malutkie narty. Trzy lata mia\u0142a. No i ta m\u00f3wi \u201e To twoja wina bo\u015b ty mnie do tej szko\u0142y zaprowadzi\u0142a. No to teraz sama sobie ukr\u0119ci\u0142a\u015b bicz\u201d, \u2013 bo chcia\u0142am \u017ceby posz\u0142a na farmacj\u0119, na medycyn\u0119, na prawo \u2013 gdzie\u015b jaki\u015b zaw\u00f3d konkretny, ale posz\u0142a tu. Mo\u017ce co\u015b z tego\u2026<\/p>\n<p><strong>To tez jest konkretny zaw\u00f3d.<\/strong><\/p>\n<p>E! Co to za zaw\u00f3d?<\/p>\n<p><strong>No ja znam pani\u0105 docent od klawesynu, tez z uniwersytetu.<\/strong><\/p>\n<p>Ze b\u0119dzie.<\/p>\n<p><strong>To tez jest konkretny zaw\u00f3d.<\/strong><\/p>\n<p>No jest, wszystko jest dobre. Chodzi na socjologie i jest dopiero na 3-cim roku.<\/p>\n<p><strong>To tez b\u0119dzie mia\u0142a dwa [zawody], tak samo jak tata\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No.<\/p>\n<p><strong>Bo jeden muzyczny, a drugi na wszelki wypadek.<\/strong><\/p>\n<p>Tylko \u017ceby si\u0119 nic nie urodzi\u0142o w mi\u0119dzyczasie. A znowu jak dziecko, to ju\u017c, ale tu ju\u017c jest na 5-tym roku. Ja si\u0119 trz\u0119s\u0142am jak wysz\u0142a za m\u0105\u017c,\u017ce b\u0119dzie dziecko\u2026 Wszystko, wie pani, wszystko spali na panewce. Tak, \u017ce dop\u00f3ki mog\u0119, to m\u00f3wi\u0119, przyniesiesz tu dziecko, to ja b\u0119d\u0119 chowa\u0107, no, bo przecie\u017c rodzice pracuj\u0105. No, niewa\u017cne.<\/p>\n<p><strong>No tak si\u0119 w\u0142a\u015bnie chowa profesor\u00f3w, \u017ce si\u0119 ich prowadza wsz\u0119dzie i pokazuje si\u0119 im wszystko\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, ja strasznie, naprawd\u0119, nic nie mia\u0142am, ale dla niego by\u0142o wszystko i musia\u0142 si\u0119 tam na \u2026 no to, co mi wpoi\u0142 ojciec \u201dmusisz si\u0119 uczy\u0107\u201d. No ja ledwo przyjecha\u0142am, to ju\u017c si\u0119 chcia\u0142am zapisa\u0107 do szko\u0142y\u2026 Zapisa\u0142am si\u0119, ale poniewa\u017c by\u0142am za stara \u017ceby zacz\u0105\u0107 od pocz\u0105tku, bo co, ja nie mia\u0142am \u017cadnych edukacji, to robi\u0142am na Oleandrach dwa lata w jednym roku. To by\u0142y takie \u2026\u2026Tak, dwa lata w jednym roku i wtedy by\u0142am takiego rocznika jak ja, kt\u00f3ry wr\u00f3ci\u0142, bo jak wr\u00f3ci\u0142am to ju\u017c mia\u0142am 20 lat przecie\u017c, bo 6 lat by\u0142am w\u00a0 tych obozach\u2026 To dwadzie\u015bcia lat zacz\u0105\u0107 tam od pierwszej gimnazjalnej, to ju\u017c by\u0142o troszk\u0119 za p\u00f3\u017ano. Ale te moje kole\u017canki, oni wszyscy sko\u0144czyli studia, wszyscy s\u0105 po studiach. Tak, ze sko\u0144czyli wszyscy\u2026<\/p>\n<p><strong>\u2026, Bo si\u0119 nadrabia\u0142o.<\/strong><\/p>\n<p>Jako\u015b si\u0119 nadrabia\u0142o.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Mnie si\u0119 wydaje, ze to jest tradycyjne, no, bo to\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ojciec mi wpaja\u0142, \u017ce bez nauki to nigdy niczym nie b\u0119d\u0119. Tutaj masz, to przecie\u017c ja szlam do getta, bo ten, wolno by\u0142o tam tylko 5 kilo, to mi ojciec ca\u0142y plecak z ksi\u0105\u017ckami da\u0142, \u2013 bo si\u0119 b\u0119dziesz uczy\u0107. To potem z getta jak nas prowadzili do ten, do Schindlera, tam jeszcze tez mia\u0142am ksi\u0105\u017cki, bo ci\u0105gle ojciec m\u00f3wi\u0142, \u017ce si\u0119 mam uczy\u0107. Przecie\u017c, kto sobie wyobra\u017ca\u0142, ze cos podobnego w og\u00f3le mo\u017ce by\u0107, prawda\u2026 Tak, \u017ce to wynios\u0142am z domu i to kontynuowa\u0142am u syna i to kontynuuj\u0119 u wnuczki. Ju\u017c teraz to nie mam nic do powiedzenia, ale dop\u00f3ki mog\u0142am, to\u015bmy ja wozili, chodzili gdzie tylko mo\u017cna by\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Mnie si\u0119 wydaje, ze to tak jest, jak si\u0119 nale\u017cy do Narodu Ksi\u0119gi, to\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Dzi\u0119ki temu ona rzeczywi\u015bcie ona chcia\u0142a\u2026<\/p>\n<p><strong>A m\u00f3j m\u0105\u017c nie mia\u0142 wyj\u015bcia, musia\u0142 zosta\u0107 profesorem, on by\u0142 chowany na profesora, on tez si\u0119 musia\u0142 uczy\u0107\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ja, wie pani, nawet nie chowa\u0142am go na profesora, nie przypuszcza\u0142am, ze b\u0119dzie profesorem, ale mu da\u0142am wszystko, co mog\u0142am wtedy, mimo, ze nie mia\u0142am na to. To wszystko kosztowa\u0142o. Ale to, ze zosta\u0142 profesorem to jest jego zas\u0142uga, bo tego od niego ju\u017c nie wymaga\u0142am.<\/p>\n<p><strong>Ale pani jakby zrobi\u0142a mu takie \u015brodowisko\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No studia musia\u0142 sko\u0144czy\u0107. Jak si\u0119 \u017ceni\u0142, to chodzi\u0142 z t\u0105, synow\u0105, to ja m\u00f3wi\u0119, \u201eJurek, \u017ceby\u015b mi tu nie przyprowadza\u0142 nikogo bez studi\u00f3w. W \u017cyciu, mowy nie ma \u017ceby moja synowa nie mia\u0142a wy\u017cszego wykszta\u0142cenia\u201d. No i wreszcie przyszed\u0142 i m\u00f3wi \u201e Mamo, jest po studiach.\u201d \u201eJest po studiach? To dobrze.\u201d Ale ona jest po historii tez na UJ-cie. Jest w tej chwili dyrektorem, m\u00f3wi\u0142am pani, w Sz\u00f3stce. W sz\u00f3stym tym liceum. Najpierw ona uczy\u0142a. No i pami\u0119tam jak sko\u0144czy\u0142a studia tez na UJ-cie i bardzo trudno by\u0142o o prac\u0119. Ja si\u0119 nawet stara\u0142am u Sobieskiego, no, ale\u2026 Oni gdzie\u015b, biedni, chodzili, no i raz przyszli wieczorem tacy szcz\u0119\u015bliwi i m\u00f3wi\u0105, \u201eJakie szcz\u0119\u015bcie! Mamo, jakie nas spotka\u0142o szcz\u0119\u015bcie!\u201d M\u00f3wi\u0119, \u201eco si\u0119 sta\u0142o?\u201d Umar\u0142 profesor z historii i ja si\u0119 dosta\u0142am. Ja m\u00f3wi\u0119, \u201eAle szcz\u0119\u015bcie!\u201d Jak ja to us\u0142ysza\u0142am, \u201e no zmar\u0142 profesor od historii\u201d Ja mowie, \u201eCo wy m\u00f3wicie?\u201d No, szcz\u0119\u015bcie mnie spotka\u0142o. No, wtedy mnie to uderzy\u0142o, a oni byli szcz\u0119\u015bliwi, ze zmar\u0142 profesor od historii.<\/p>\n<p><strong>Moja mama by\u0142a biologiem i poniewa\u017c nie by\u0142o pracy, to zosta\u0142a filozofem.<\/strong><\/p>\n<p>Trzeba by\u0142o szuka\u0107.<\/p>\n<p><strong>Akurat si\u0119 spodoba\u0142a wyk\u0142adowcy z filozofii i zosta\u0142a filozofem, no takie te\u017c mia\u0142a szcz\u0119\u015bcie, mia\u0142a \u015bredni\u0105 5,0.<\/strong><\/p>\n<p>No m\u00f3wi\u0119, to, \u017ce syn zosta\u0142, to ju\u017c potem by\u0142a jego [zas\u0142uga], ja go wypu\u015bci\u0142am na szerokie wody, da\u0142am wszystko, co mog\u0142am da\u0107, czego on nie wiem, czy docenia, czy nie docenia do dnia dzisiejszego, bo wszystko uwa\u017ca, \u017ce to jest jego zas\u0142uga. Bo jakby si\u0119 nie chcia\u0142 uczy\u0107, to by i tak si\u0119 nie uczy\u0142.<\/p>\n<p><strong>Prawda.<\/strong><\/p>\n<p>No- m\u00f3wi- jak ja bym nie by\u0142 zdolny i tak bym nie doszed\u0142 do niczego. Ja m\u00f3wi\u0119- to te\u017c prawda, ja m\u00f3wi\u0119, to tez masz po mnie. Tak \u017cartuj\u0119 oczywi\u015bcie.<\/p>\n<p><strong>No, m\u00f3g\u0142by jeszcze udawa\u0107, \u017ce si\u0119 nie uczy i uczy\u0107 si\u0119 nocami, tak jak pani jad\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A wie pani, ze ja go kara\u0142am\u2026 i taka kole\u017cank\u0119 mia\u0142am, taka lekark\u0119 i ona mi m\u00f3wi- zobaczysz, czego si\u0119 dochrapiesz. Ja go kara\u0142am, ze nie p\u00f3jdzie do szko\u0142y. I on p\u0142aka\u0142. Ja mu chowa\u0142am mundurek jak cos zrobi\u0142 takiego ten, bo u Sobieskiego trzeba by\u0142o mie\u0107 mundurek. Ja chowa\u0142am, a on biedny sobie po\u017cycza\u0142 od kolegi. Najwi\u0119ksze nieszcz\u0119\u015bcie by\u0142o jak ja powiedzia\u0142am, \u017ce nie p\u00f3jdzie do szko\u0142y. A ta kole\u017canka m\u00f3wi- zobaczysz, co ty narobisz, pewnego dnia nie p\u00f3jdzie i nie b\u0119dziesz mia\u0142a wyj\u015bcia. Ale wiedzia\u0142am, \u017ce to jedyne, czym go mog\u0142am postraszy\u0107. Tak strasznie chcia\u0142 chodzi\u0107 do szko\u0142y.<\/p>\n<p><strong>Niesamowite i niespotykane.<\/strong><\/p>\n<p>Tak? Nie, jako\u015b ta klasa by\u0142a nawet bardzo dobra taka. Wszyscy sko\u0144czyli, opr\u00f3cz jednego, kt\u00f3ry nie sko\u0144czy\u0142 i jest najbogatszy, bo ojciec mu zostawi\u0142 pracownie z\u0142otnicz\u0105, ma zreszt\u0105 do dnia dzisiejszego, na Kleparzu chyba i on, jemu si\u0119 powodzi najlepiej z tych wszystkich, co poko\u0144czyli studia. On zarabia krocie. Ale przyznam si\u0119, ze ja bym wo\u0142a\u0142a \u017ceby, niech on mniej zarabia i niech b\u0119dzie tym, czym jest. Jakie\u015b takie mia\u0142am, mo\u017ce niezdrowe ambicje w stosunku do niego, ze on musi kim\u015b by\u0107.<\/p>\n<p><strong>Chyba zdrowe\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie wiem, czy zdrowe, czy niezdrowe, trudno powiedzie\u0107. W ka\u017cdym razie ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce jest tym, kim jest. Nie mam o to \u017calu do niego.<\/p>\n<p><strong>A tu jeszcze widz\u0119 takie o, na przyk\u0142ad opis, w\u0142a\u015bnie, opis miasta. Jak wygl\u0105da\u0142a tam ulica przed pani domem, czy chodzili \u017bydzi w cha\u0142atach\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Przed wojna Miodowa ju\u017c by\u0142a taka ulica raczej inteligent\u00f3w, lepszych \u017byd\u00f3w \u015bwieckich. A ju\u017c te, te boczne, Kupa, Izaaka, to ju\u017c tam si\u0119 spotyka\u0142o tych \u017byd\u00f3w w cha\u0142atach, no nie powiem \u017ceby po Miodowej nie chodzili ci pejsaci, czy w cha\u0142atach, w tych bia\u0142ych skarpetkach. Chodzili tak samo, ale to ju\u017c by\u0142a taka g\u0142\u00f3wna ulica, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a te dwie, prawda, Krakowska ze Starowi\u015bln\u0105, ju\u017c tam mia\u0142am kole\u017canki, kt\u00f3re, bo ja do podstaw\u00f3wki chodzi\u0142am, jest ta szko\u0142a, r\u00f3g, Starowi\u015blna r\u00f3g Miodowej. Taka du\u017ca czerwona szko\u0142a, tam jest teraz. To do podstawowej chodzi\u0142am, to znaczy nie do ko\u0144ca, bo gdzie\u015b w pi\u0105tej klasie mnie ojciec przeni\u00f3s\u0142, \u017cebym nie mia\u0142a, bo tam trzeba by\u0142o wychodzi\u0107 z religii i si\u0119 ojciec bal \u017cebym nie mia\u0142a jakich\u015b kompleks\u00f3w i od razu mnie przeni\u00f3s\u0142 w\u0142a\u015bnie tutaj do tej szko\u0142y.<\/p>\n<p><strong>A mia\u0142a pani jakie\u015b kompleksy jak pani wychodzi\u0142a z religii, czy nie?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, sk\u0105d. Cieszy\u0142am si\u0119, ze\u2026<\/p>\n<p><strong>A dzieci si\u0119 pani nie czepia\u0142y?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, mia\u0142am kole\u017canki przecie\u017c nie\u017cyd\u00f3wki, bo tam nie wiem, w naszej klasie by\u0142y mo\u017ce cztery \u017byd\u00f3wki, to nie mia\u0142am \u017cadnych, nie. Nikt si\u0119 nie czepia\u0142.<\/p>\n<p><strong>Ale nie czu\u0142o si\u0119 jako\u015b tych r\u00f3\u017cnic?<\/strong><\/p>\n<p>Ja nie czu\u0142am. Przyznam si\u0119, ze nie czu\u0142am. Nawet mia\u0142am kole\u017canki tu na Alejach i w Parku Krakowskim spotykali\u015bmy si\u0119. \u017badna nie, bo wie pani, co, ja s\u0105dz\u0119, ze to zale\u017cy od domu i od rodzic\u00f3w. Je\u017celi rodzice w domu na ten temat przy dzieciach nie m\u00f3wi\u0105 o tym, ze to \u017byd albo \u201enie baw si\u0119, bo to \u017byd\u00f3wka\u201d to wtedy nie ma \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy. Nie by\u0142o \u017cadnej bariery miedzy mn\u0105 a taka mia\u0142am tutej, Esia si\u0119 nazywa\u0142a wiec nie wiem, Teresia czy jaka\u015b. Mia\u0142a pieska takiego i ja tam by\u0142am bardzo zaprzyja\u017aniona. Rodzice jej mnie bardzo lubili i w \u017cyciu nie by\u0142o mowy cos, ze ja jestem \u017byd\u00f3wka a ty nie jeste\u015b. Ale na przyk\u0142ad nasza s\u0142u\u017c\u0105ca, to brzydko dzisiej brzmi, to chodzi\u0142a do ko\u015bcio\u0142a na Bo\u017cego Cia\u0142a, bo tam jest pi\u0119kny ko\u015bci\u00f3\u0142 i mnie zawsze zabiera\u0142a. To\u015bka chod\u017a, idziemy do ko\u015bcio\u0142a. To ja szlam. I tylko jak ksi\u0105dz kropi\u0142 \u201eschowaj si\u0119 pod \u0142awk\u0119, bo ci\u0119 pokropi!\u201dJa si\u0119 chowa\u0142am. Ale w og\u00f3le m\u00f3wi\u0142am rodzicom i jako\u015b mama nigdy nie mia\u0142a nic przeciwko temu \u017cebym, no, bo zdrowo uwa\u017cali rodzice, \u017ce, co, czego si\u0119 naucz\u0119 to mi nie zaszkodzi. Tak samo na przyk\u0142ad jak u Sobieskiego mamy na wywiad\u00f3wce, \u017ceby nie uczy\u0107 rosyjskiego, bo one nie wyra\u017caj\u0105 zgody. I Jurek przyszed\u0142, mamo.. Ja mowie, synu, czego si\u0119 nauczysz, b\u0119dzie twoje. I to \u017ceby\u015b si\u0119 nawet uczy\u0142 nie wiem, czego, wszystko, co zdob\u0119dziesz, to b\u0119dzie\u2026 I on pi\u0119knie m\u00f3wi po rosyjsku i mu si\u0119 to bardzo przyda\u0142o, zreszt\u0105 mam tutej jeszcze jego te, bo m\u0105\u017c si\u0119 tez z tego uczy\u0142 wi\u0119cej, bo rosyjskie by\u0142y dos\u0142ownie zer\u017cni\u0119te z angielskich podr\u0119cznik\u00f3w, kt\u00f3re tu by\u0142y strasznie drogie.<\/p>\n<p><strong>Tak, i oni wszystko t\u0142umaczyli.<\/strong><\/p>\n<p>\u015awietnie, rzeczywi\u015bcie, cala literatura, wszystko. I m\u0105\u017c korzysta\u0142, bo to w\u0142a\u015bciwie m\u0119\u017ca s\u0105, bo m\u0105\u017c tez \u015bwietnie m\u00f3wi\u0142 po rosyjsku, bo on by\u0142 w Rosji w czasie okupacji, no i potem syn korzysta\u0142. M\u00f3wi jak to dobrze, ze ja\u2026 i on ci\u0105gle korzysta, bo s\u0105 na przyk\u0142ad takie naukowe ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re tu s\u0105 nie do dostania, a w j\u0119zyku rosyjskim kosztuj\u0105 5 z\u0142otych, czy ile i jest to samo. Jest dos\u0142ownie to samo.<\/p>\n<p><strong>Ojciec mi to samo m\u00f3wi\u0142 jak ja si\u0119 buntowa\u0142am w liceum. M\u00f3wi\u0142: oni cala literatur\u0119 fachowa t\u0142umacz\u0105. To jest skarb, rosyjski zna\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>Ca\u0142\u0105. I w\u0142a\u015bnie literatura taka chemia, czy fizyka, \u015bci\u015ble.<\/p>\n<p><strong>M\u00f3j m\u0105\u017c tez czyta po rosyjsku.<\/strong><\/p>\n<p>No i ja mowie\u201d \u015bwietnie\u201d, a te mamy \u201ejak si\u0119 pani nie wstydzi \u017ceby si\u0119 dziecko uczy\u0142o\u201d. Ja mowie, \u201eco pani opowiada, w og\u00f3le jak pani mo\u017ce cos podobnego do dziecka m\u00f3wi\u0107, co to znaczy jak si\u0119 nie wstydzi, wszystko, co b\u0119dzie umia\u0142 to b\u0119dzie jego, wszystko mu si\u0119 przyda\u201d.<\/p>\n<p>A jak mo\u017cna dziecku powiedzie\u0107 \u017ceby si\u0119 nie uczy\u0142o rosyjskiego, bo to Rosja to, przecie\u017c to jest g\u0142upota. Nie jestem czerwona, gdzie tam, ani nigdy w \u017cyciu nie by\u0142am komunistka, ale j\u0119zyk rosyjski mi zupe\u0142nie nie przeszkadza.<\/p>\n<p><strong>Nie j\u0119zyk jest winien temu, co si\u0119 dzieje.<\/strong><\/p>\n<p>Ja nie znam rosyjskiego, ale na przyk\u0142ad kole\u017canka teraz opowiada, ze w Izraelu jest najbardziej popularny rosyjski i ze przyje\u017cd\u017ca ten\u2026, bo ona nad morzem ma dom. Przyje\u017cd\u017caj\u0105 do niej z Niemiec. Oni s\u0105 t\u0142umaczami w Berlinie j\u0119zyka rosyjskiego. To powiedzieli, ze gdyby pracowali dzie\u0144 i noc, tyle maja roboty z rosyjskiego. No i cudownie zarabiaj\u0105. I sobie je\u017cd\u017c\u0105 na ka\u017cde wakacje gdzie indziej. Rosyjskiego. Ja w og\u00f3le nie rozumiem tego argumentu, ze mo\u017cna dziecku powiedzie\u0107 \u017ceby si\u0119 nie uczy\u0142o. Jak chce, bo jak nie chce, to nie pomo\u017ce \u017cadne gadanie.<\/p>\n<p><strong>No, byleby nie obrzydzi\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, co to znaczy po rosyjsku, po rosyjsku. Bardzo \u0142adny j\u0119zyk, prosz\u0119 pani. Bardzo. Melodyjny, pi\u0119kny. A zreszt\u0105 muzyk\u0119 maja taka pi\u0119kn\u0105. Jak m\u0105\u017c te\u017c pracowa\u0142 w Rosji i by\u0142 w Moskwie, je\u017adzi\u0142am tam, to naprawd\u0119 przyjemno\u015b\u0107 tam do teatru, czy na oper\u0119, to Jezioro \u0142ab\u0119dzie w wykonaniu, to naprawd\u0119 prze\u017cycie nie z tej ziemi. Tak, ze pod tym wzgl\u0119dem to oni s\u0105 naprawd\u0119, jacy s\u0105 to s\u0105, co mnie to obchodzi, ja tam nie mieszkam, ale naprawd\u0119 j\u0119zyk jest pi\u0119kny i muzyk\u0119 tez maja. Szalenie muzykalni s\u0105. Pi\u0119knie. Balet przecie\u017c, najlepszy balet na \u015bwiecie. Dobra, jedziemy dalej<\/p>\n<p><strong>A co\u015b jeszcze o rodzicach na przyk\u0142ad. Bo o tacie to wiem, ze \u017cy\u0142 ponad stan, ale mama\u2026<\/strong><\/p>\n<p><strong>I co robi\u0142 i ze robi\u0142 s\u0142owniki\u2026<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142 niezwykle inteligentny, ale to ju\u017c m\u00f3wi\u0142am, ale mia\u0142 jaki\u015b osobisty czar i mia\u0142 bardzo du\u017co znajomych. Mama by\u0142a skromniejsza, ojciec mia\u0142 bardzo wielkie wymagania i bardzo wysoko mierzy\u0142. Chocia\u017c, tak jak mowie nie zawsze sz\u0142o to w parze z naszymi, ja si\u0119 wtedy nie interesowa\u0142am, ale dopiero zobaczy\u0142am po wojnie jak odebra\u0142am ta, ile tam d\u0142ug\u00f3w by\u0142o przez ojca zrobionych. No to stad ju\u017c wiedzia\u0142am sk\u0105d si\u0119 bra\u0142y te moje meble nowoczesne \u2026 A w czasie wojny, ojciec z koleg\u0105, w\u0142a\u015bnie z tym Dreherem, z kt\u00f3rym pisa\u0142 s\u0142ownik i wydawa\u0142 r\u00f3\u017cne takie pisma, to r\u0105bali te wmurowane, wbudowane, \u017ceby Niemcy nie zabrali, to r\u0105bali te moje szafy, bo to by\u0142o w \u015bcianie wbudowane, nie da\u0142o si\u0119 wyj\u0105\u0107. No to wszystko, pami\u0119tam, siekier\u0105 r\u0105bali. Futra pali\u0142o si\u0119 \u017ceby nie odda\u0107 Niemcom, mamy futra. Tak, ze si\u0119 pa\u2026 Mama by\u0142a bardzo skromna, nie mia\u0142a jakiego\u015b specj\u2026 Bardzo \u0142adnie po polsku m\u00f3wi\u0142a. Mia\u0142a du\u017co zainteresowa\u0144. Do teatru, przewa\u017cnie do kawiarni\u2026 Chodzi\u0142o si\u0119 do Noworola do Rynku i tutaj pod, pami\u0119tam, ojciec do Esplanady na tym. Tam czasem z kole\u017cank\u0105 chodzi\u0142am. Ojciec nam kupowa\u0142 lody, to on tam siedzia\u0142, a mama raczej taka domowa kura.<\/p>\n<p><strong>A kto si\u0119 wami bardziej zajmowa\u0142, dzie\u0107mi. Kogo pani lepiej pami\u0119ta jako\u015b\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Razem \u015bmy si\u0119 ubierali do szko\u0142y. Ojciec nawet zrobi\u0142, w moim pokoju by\u0142a umywalka z ciep\u0142\u0105 i zimn\u0105 wod\u0105 \u017ceby dziecko nie musia\u0142o i\u015b\u0107 do \u0142azienki rano. To mia\u0142am taka ma\u0142\u0105 umywalk\u0119 i ze wszystkimi przyborami, \u017ceby na przyk\u0142ad po lekcjach, \u017cebym nie musia\u0142a sobie goni\u0107. Wszystko by\u0142o\u2026 Nie wiem, bo przyznam si\u0119, ze ja na Miodowa nie chodz\u0119 i w og\u00f3le nie mog\u0119, nie mog\u0142am, bo ci\u0105gle widzia\u0142am w tym mieszkaniu\u2026 Nawet jak mam przej\u015b\u0107, to id\u0119 dooko\u0142a. Ale m\u0105\u017c si\u0119 tym zaj\u0105\u0142, tym domem. Na szcz\u0119\u015bcie nie musia\u0142am tam chodzi\u0107. Raz tylko. Nie chce, no po prostu, wie pani, nie wiem, czy pani to rozumie, nie mog\u0119 tamt\u0119dy, ci\u0105gle widz\u0119, widz\u0119 t\u0105 mam\u0119, kt\u00f3ra broni tych\u2026 Chocia\u017c ja tego nie widzia\u0142am, ale w moim umy\u015ble zosta\u0142o, bo ja sobie to ci\u0105gle wyobra\u017cam. I naprawd\u0119, no nie mog\u0119 tam do tego domu. I wnuczka, babciu, musimy mie\u0107 wi\u0119ksze mieszkanie, bo trzeba b\u0119dzie was zabra\u0107 na stare lata, a ja mowie, a co, my jeste\u015bmy\u2026To ja mowie Magda, na mnie nie licz, chyba, ze b\u0119d\u0119 zmuszona. Ja bym wewn\u0119trznie po prostu nie znios\u0142abym. I te schody pami\u0119tam jak zje\u017cd\u017ca\u0142am po por\u0119czy, ojciec zrobi\u0142 takie, s\u0105 do dzisiejszego dnia, takie kule na por\u0119czach, bo ja zje\u017cd\u017ca\u0142am\u2026<\/p>\n<p><strong>\u017beby si\u0119 nie da\u0142o zje\u017cd\u017ca\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>\u017beby si\u0119 nie da\u0142o. Ja zje\u017cd\u017ca\u0142am, kole\u017canka. No tak, \u017ce, no mam jak najlepsze wspomnienia. No, dzieci\u0144stwo mia\u0142am wspania\u0142e. Znaczy do 14-tu lat. O ile mo\u017cna 14 lat zaliczy\u0107 do dojrza\u0142o\u015bci. Na pewno jakbym by\u0142a w domu, to by jeszcze to dzieci\u0144stwo trwa\u0142o troszk\u0119, prawda? Przynajmniej do tam 17-tu czy 18-tu lat. No tak,\u017ce pami\u0119tam wszystko jak najcudowniej. Jak najcudowniej. Mia\u0142am wszystko, o czym tylko dziecko mo\u017ce zamarzy\u0107. Mia\u0142am jak tylko co\u015b chcia\u0142am. Pami\u0119tam, w Rabce sprzedawali takie koszykowe w\u00f3zki dla lalki. Koszykowe. Jak tak sta\u0142am, to od razu, popo\u0142udniu ju\u017c mia\u0142am ten w\u00f3zek. Tak je\u017adzi\u0142am, bardzo \u0142adne by\u0142y, z koszyczka takie. Dzisiej niestety tego nie ma. No tak, \u017ce je\u017celi chodzi o moje dzieci\u0144stwo, to by\u0142o cudowne.<\/p>\n<p><strong>Rodzice pani uwa\u017cali, ze marzenia dzieci powinny si\u0119 spe\u0142nia\u0107, po prostu\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, to raz, a poza tym wszystko by\u0142o dla dzieci. I na tyle ich mo\u017ce by\u0142o sta\u0107. Na tyle, ze podo\u0142ali. No, \u017ceby ojciec nie musia\u0142 mie\u0107 wszystkiego, co najnowocze\u015bniejsze, to mo\u017ce by nie mia\u0142 tych d\u0142ug\u00f3w. A na szcz\u0119\u015bcie si\u0119 uda\u0142o sp\u0142aci\u0107 w tej cenie, w kt\u00f3rej wzi\u0105\u0142, bo nie, po prostu nie przeliczali, bo jak by przeliczyli, to bym nie wysz\u0142a z tego d\u0142ugu. Widocznie przed wojn\u0105 si\u0119 tak robi\u0142o, \u017ce si\u0119 bra\u0142o na hipotek\u0119. Widocznie. Mo\u017ce nie ka\u017cdy mia\u0142, a poza tym, to trzeba by\u0142o troch\u0119 d\u0142u\u017cej\u2026 No, na szcz\u0119\u015bcie s\u0105 sklepy w tym domu., \u017ce jeszcze go tam\u2026 W tej chwili m\u0105\u017c musia\u0142 dach zrobi\u0107. No, wie pani, jak si\u0119 ruszy stary dom\u2026 Jak zacz\u0119li rusza\u0107 to wszystko, to si\u0119 okaza\u0142o, ze trzeba dach, nowe s\u0142upy, wszystko jest wymieniane.<\/p>\n<p><strong>U mamy w kamienicy tez si\u0119 wszystko wymienia\u0142o i tez dzi\u0119ki sklepom to jako\u015b si\u0119 da\u0142o zrobi\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>No jest trzy sklepy zamiast sze\u015bciu, ale liczy si\u0119 od metra\u017cu, bo z lokator\u00f3w to nie ma nic.<\/p>\n<p><strong>Miodowa jest dalej dobrym miejscem\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Jest, tylko, ze na szcz\u0119\u015bcie w tym naszym mieszkaniu, na szcz\u0119\u015bcie nie by\u0142o lokatora z przydzia\u0142em, tylko by\u0142o takie, \u201eSpo\u0142em\u201d mia\u0142o biura. Mo\u017cna ich by\u0142o wywali\u0107. No i tam jest fitness klub.<\/p>\n<p><strong>A to ca\u0142y dom pa\u0144stwo odzyskali\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ca\u0142y, od razu. W og\u00f3le nie mia\u0142am \u017cadnych problem\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>A to jako\u015b dawno temu, czy to dopiero teraz?<\/strong><\/p>\n<p>Od razu jak wr\u00f3ci\u0142am.<\/p>\n<p><strong>A, czyli zaraz po wojnie?<\/strong><\/p>\n<p>Zaraz po wojnie.<\/p>\n<p><strong>I nigdy go pani nie odebrali?<\/strong><\/p>\n<p>Nigdy mi nie odebrali, kazali mi tylko czynsz zap\u0142\u2026, mia\u0142am rozpraw\u0119 i my\u015bla\u0142am, ze mnie trafi, za te sze\u015b\u0107 lat, bo ten, kt\u00f3ry prowadzi\u0142, Niemiec, bra\u0142 pieni\u0105dze i uciek\u0142 z tym, nie oddawa\u0142 gdzie\u015b do gminy, czy ja nie wiem gdzie si\u0119 oddawa\u0142o ten czynsz w czasie okupacji. I do mnie przysz\u0142o. Tutej, rachunki za ca\u0142\u0105 okupacj\u0119.<\/p>\n<p><strong>I p\u0142aci\u0142a pani za Niemca, czy nie?<\/strong><\/p>\n<p>I ja nie mia\u0142am na adwokata i podobno si\u0119 tak wspaniale broni\u0142am w tym s\u0105dzie, \u017ce s\u0119dzia mnie potem, umorzyli oczywi\u015bcie ten sklep. Ja mowie, \u201eza co, ja nie do\u015b\u0107, ze str\u0105ci\u0142am wszystko, jestem boso, nago, to ja mam p\u0142aci\u0107 za moje\u2026 pobyt w obozach?!\u201d Umorzyli to, ale cos musia\u0142am w ratach tam zap\u0142aci\u0107. Cos tam trzeba by\u0142o zap\u0142aci\u0107. A oni mieli, bo by\u0142o 6 sklep\u00f3w i z mieszka\u0144 tez by\u0142o, wie pani, przedtem, to z czynszu mo\u017cna by\u0142o jako\u015b wydoli\u0107. Co\u015b mo\u017cna by\u0142o, to tylko teraz tych czynsz\u00f3w, to si\u0119 prawie nic nie da. Tyle, ze tam jest ten fitness w naszym mieszkaniu, te 8 pokoi No i bardzo zreszt\u0105 dobrze si\u0119 uk\u0142ada z nimi wsp\u00f3\u0142praca, bo bardzo, bardzo sympatyczna jest, sprz\u0105ta korytarz i wszystko. No i oni bardzo s\u0105 kulturalni tak, ze ten. No i na drugim pi\u0119trze te\u017c jest jedno biuro, a tak, no to s\u0105 mieszkania. Tam nie ma du\u017co mieszka\u0144, bo 12.<\/p>\n<p><strong>I pani mog\u0142a tam zamieszka\u0107 po wojnie, ale pani nie chcia\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie, nie mog\u0142am\u2026<\/p>\n<p><strong>Nie mog\u0142a pani.<\/strong><\/p>\n<p>Bo mnie nikt nie wpu\u015bci\u0142. Jak zadzwoni\u0142am, najpierw posz\u0142am, jedyna, co mnie wpu\u015bci\u0142a, to by\u0142a nasza dozorczyni? \u201eTo\u015bka, jeste\u015b g\u0142odna?\u201d Bo ona sprzed wojny, to ona mnie zna\u0142a. \u201eChod\u017a, chod\u017a do domu\u201d \u2013 i dzwoni \u2013 \u201eW\u0142a\u015bcicielka wr\u00f3ci\u0142a, w\u0142a\u015bcicielka!\u201d A pan jaki\u015b \u2013 \u201eTo niech idzie do diab\u0142a, nie ma \u017cadnych w\u0142a\u015bcicieli, won st\u0105d! Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eprosz\u0119 pana, ale ja z ulicy widz\u0119 nasze lampy wisz\u0105. Prosz\u0119 mi odda\u0107 te lampy, bo ja nie mam z czego \u017cy\u0107, ja sprzedam, niech pan kupi\u201d. Te lampy takie \u0142adne by\u0142y, \u017cyrandole. W og\u00f3le mnie wyrzuci\u0142, to znaczy pyskowa\u0142 przez drzwi. W og\u00f3le mi nawet nie otworzy\u0142.<\/p>\n<p><strong>Czyli pani by\u0142a w\u0142a\u015bcicielka, ale nic pani to nie dawa\u0142o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A co to znaczy? Wtedy nie by\u0142o w\u0142a\u015bcicieli. Nie by\u0142o, to by\u0142a przecie\u017c komuna, co to by\u0142o. A dom mi oddali od razu s\u0105downie, bo nikogo nie by\u0142o, tylko ja by\u0142am jedyn\u0105 spadkobierczyni\u0105.<\/p>\n<p><strong>No i nic pani nie mog\u0142a z nim zrobi\u0107\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie.<\/p>\n<p><strong>Znaczy mog\u0142a pani go sprzeda\u0107\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Sprzeda\u0107, tak. Ale na szcz\u0119\u015bcie tego jednego\u2026 Odebra\u0142am 6 dom\u00f3w, kt\u00f3re sprzeda\u0142am. Dom wujka, brata ojca na Pauli\u0144skiej, pi\u0119kny dom, bardzo \u0142adny, za grosze. W Podg\u00f3rzu, po babci. Na Placu Nowym te\u017c, po wujku. Nasz by\u0142 ten jeden. Reszta, to by\u0142a po \u2026 i od razu mi oddali bez \u017cadnego, nawet adwokata nie mia\u0142am.<\/p>\n<p><strong>I pani siedzia\u0142a na sze\u015bciu domach, pani by\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Sprzeda\u0142am od razu wszystkie.<\/p>\n<p><strong>I za jeden pani zjad\u0142a kolacje porz\u0105dn\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Obiad w Ermita\u017cu z kole\u017cankami, za ten babci\u2026 I tak se my\u015bla\u0142am, co by m\u00f3j ojciec powiedzia\u0142, ze ja tak sprzedaje, ale jakby przyjecha\u0142 i by\u015bmy nie mieli co je\u015b\u0107, to co by powiedzia\u0142, to by tez sprzeda\u0142. Zreszt\u0105, wie pani, wtedy si\u0119 nie przyk\u0142ada\u0142o w og\u00f3le do niczego, a po obozach, to nic nie by\u0142o wa\u017cne, opr\u00f3cz \u017cycia. No, to nic nie by\u0142o warte. Dobrze, \u017ce to sprzeda\u0142am, nie mam dzisiaj, czego \u017ca\u0142owa\u0107. Straci\u0142am wszystko wiec jeszcze to, przynajmniej zjad\u0142am obiad. Rok za rokiem marzy\u0142am jak w obozie si\u0119 marzy\u0142o o bochenku chleba. Ca\u0142y! Jak ja wyjd\u0119 z obozu, to ja sobie kupie tyle! Ca\u0142y! Ca\u0142y zjem od razu, ale to tez by\u0142a nieprawda, bo po obozie nie mo\u017cna by\u0142o niestety, bo \u017co\u0142\u0105dek by\u0142 tak skurczony, ze jake\u015bmy zjedli talerz grysiku, to nie by\u0142am w stanie nawet, wie pani, zatrzyma\u0107 tego wszystkiego. Nie da\u0142o si\u0119. Ale i tak dzi\u0119kuj\u0119 Bogu, bo wysz\u0142am zdrowa. Kole\u017canki by\u0142y chore na p\u0142uca i jakie\u015b inne dolegliwo\u015bci\u2026 Nic mi nie by\u0142o. Nic. A tak jak przed wojn\u0105 mia\u0142am katar, ten zatkany nos, to w obozach sze\u015bciu przecie\u017c by\u0142am, nigdy nie by\u0142am ten, nawet nie mia\u0142am kataru. Takie by\u0142o szcz\u0119\u015bcie. Nie chorowa\u0142am, nie mia\u0142am tyfusu nie, nie\u2026 no by\u0142am na tym bloku do\u015bwiadczalnym, to jedno\u2026 ze wtedy, te do\u015bwiadcz\u2026 wie pani, kto to by\u0142 doktor Mengele, nie wiem, czy pani s\u0142ysza\u0142a\u2026 No, to to by\u0142am na tym w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n<p><strong>To mo\u017ce zaczniemy od pocz\u0105tku, czyli wojna od razu si\u0119 zacz\u0119\u0142a dla pa\u0144stwa strasznie, bo \u015bmierci\u0105 mamy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak.<\/p>\n<p><strong>Od razu by\u0142o \u017ale, zabrali meble, nie dopiero w 42-gim\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u0105d, od razu. Wszystko nam zabrali, meble\u2026 Jeszcze ojciec m\u00f3wi \u201ezdejm opask\u0119 i zobacz gdzie oni te meble wioz\u0105, bo mo\u017ce odzyskam to\u201d. Ja, g\u0142upia lecia\u0142am. Na Wawel wszystko wie\u017ali. Lecia\u0142am za tym wozem, a ze by\u0142am taka ma\u0142a, to\u2026 Opask\u0119 mia\u0142am w kieszeni. Jakby kto\u015b szed\u0142, Niemcy\u2026 z Niemc\u00f3w, to sobie ubiera\u0142am, bo to grozi\u0142o przecie\u017c \u015bmierci\u0105. Ale i tak mi si\u0119 udawa\u0142o. Szlam, ojciec mia\u0142 zaprzyja\u017aniony, by\u0142 taki sklep na Floria\u0144skiej, firma Baczy\u0144ski- w\u00f3dki by\u0142y. Nie wiem, czy do dnia dzisiejszego nie ma tego sklepu\u2026 To by\u0142a znana firma. I ojciec mnie tam posy\u0142a\u0142 po taka\u2026 po \u017cubr\u00f3wk\u0119 i po tak\u0105, nie wiem jak si\u0119 nazywa\u0142a, takie z\u0142oto w \u015brodku\u2026to by\u0142o\u2026<\/p>\n<p><strong>Gda\u0144ska\u2026?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, nie, nie, to by\u0142o jako\u015b\u2026<\/p>\n<p><strong>W Gda\u0144sku j\u0105 robi\u0105.<\/strong><\/p>\n<p>Alasz, alasz. Zdejm opask\u0119 i le\u0107, bo on zna\u0142 ojca, no i zawsze mi dawa\u0142 butelk\u0119. Chowa\u0142am t\u0105 butelk\u0119, przynosi\u0142am, bo ojciec sobie lubi\u0142 do kolacji kieliszeczek albo dobre wino. No i on nam zawsze dawa\u0142, bo to nie wolno by\u0142o \u017bydom chodzi\u0107 do sklepu, nie wolno by\u0142o nic sprzedawa\u0107 \u017bydom. By\u0142y sklepy, do kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o\u2026 Na Kazimierzu byly2-3 sklepy i jedna jaka\u015b kawiarnia, \u2014\u2014\u2014\u2014- Conditorai, taka, ze wolno by\u0142o \u017bydom\u2026 A tak, to by\u0142o \u201e\u017bydom wst\u0119p wzbroniony\u201d wsz\u0119dzie. Ale mi si\u0119 jako\u015b udawa\u0142o, ze bez przerwy pod sukienka cos przynosi\u0142am, bo ja by\u0142am g\u0142\u00f3wnym zaopatrzeniowcem podczas wojny. Ojciec si\u0119 bal, bo musia\u0142 t\u0105 opask\u0119 nosi\u0107, brata to si\u0119 ba\u0142 wys\u0142a\u0107, bo ch\u0142opak i ja\u2026 mnie si\u0119 posy\u0142a\u0142o po to, to po to\u2026, ale jako\u015b sobie dawa\u0142am rade, mimo, \u017ce nigdy w \u017cyciu si\u0119 o to nie stara\u0142am, przecie\u017c mnie nikt nie uczy\u0142 w domu, co mam kupowa\u0107\u2026 Przecie\u017c to w og\u00f3le by\u0142o nie do pomy\u015blenia, \u017ce na miasto by gdzie kto dziecko wys\u0142a\u0142 \u017ceby kupi\u0142o. No, ale ja jako\u015b, jako\u015b sobie radzi\u0142am.<\/p>\n<p><strong>To wy\u015bcie ju\u017c wtedy mieszkali u cioci Heleny\u2026<\/strong><\/p>\n<p>U cioci, tak, w\u0142a\u015bnie ju\u017c z Miodowej, wie pani, ko\u0142o tego Templu, to by\u0142o niebezpiecznie tam chodzi\u0107, bo zatrzymywali a tam, przez okno, tez jeszcze jake\u015bmy mieszkali to widzia\u0142am tych \u017byd\u00f3w, jak oni im obcinali te pejsy, katowali\u2026 W\u0142a\u015bnie naprzeciwko nas, ko\u0142o Templa, na \u015bcianie zabijali\u2026 Dzieci zabijali, to to jeszcze widzia\u0142am. A potem by\u0142o ju\u017c bardzo niebezpiecznie, a ciocia mieszka\u0142a na Jasnej, to ju\u017c by\u0142a nie VIII dzielnica, tylko VII-ma. To ju\u017c nie by\u0142 \u015bcis\u0142y Kazimierz. Wtedy tez by\u0142o niebezpiecznie, ale nie tak jak tu, bo to by\u0142 typowy Kazimierz i sami \u017bydzi, a tam ju\u017c by\u0142o ro\u017cnie. Ju\u017c w domu, to ciocia mieszka\u0142a, ale ju\u017c obok, to nie mieszkali \u017bydzi. Tez jest ten dom, istnieje. Pod si\u00f3dmym, tam nawet raz by\u0142am, ale wi\u0119cej nie. Te\u017c mnie nie wpu\u015bcili do mieszkania. Te\u017c oni mieli bardzo pi\u0119kne, du\u017ce mieszkanie. Tak, \u017ce\u015bmy tam byli ju\u017c potem a\u017c do tego p\u00f3j\u015bcia do getta, to\u015bmy\u2026 A wie pani, ze znalaz\u0142am w archiwum tym pa\u0144stwowym, chyba mam tutaj jaki\u015b odpis, ze jest taka ksi\u0119ga do getta, napisane Miodowa 21, mieszkanie numer 2, ja jestem, ojciec, matka jest, chocia\u017c ju\u017c wtedy nie \u017cy\u0142a wiec nie wiem jak oni tam\u2026 Jest w archiwum, znalaz\u0142am, zrobi\u0142am sobie ksero. Jest tam wszystko, jakiego nawet mieszkania i wszystko. Tak, ze oni widocznie nie mieli zanotowane o \u015bmierci matki, tylko po kolei wszystkich pewnie z tego domu, z mieszkania, bo jest nawet mieszkanie, no tez. No, ze s\u0105 jeszcze, podobno w Warszawie s\u0105 jakie\u015b zdj\u0119cia z Krakowa, z krakowskiego getta, krakowskich \u017byd\u00f3w. Jako\u015b\u2026 By\u0142am w Warszawie, jako\u015b nigdy tam wtedy\u2026 historycznym\u2026 Tam jest pani Bronikowska, pani nie zna, ta pani z Warszawy ju\u017c nieraz m\u00f3wi\u0142a \u017cebym przyjecha\u0142a, bo maja bardzo du\u017co z yyy\u2026. Sprzed wojny, \u017byd\u00f3w z Krakowa i z czas\u00f3w okupacji<\/p>\n<p><strong>I mo\u017ce pani kogo\u015b rozpozna\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Mo\u017ce, mo\u017ce nasze\u2026Mo\u017ce jakich\u015b znajomych z getta, rodziny, te\u017c w getcie, z getta. Ja tu mam, gdzie ja da\u0142am, zdj\u0119cia z getta\u2026<\/p>\n<p><strong>By\u0142y takie malutkie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Takie, no to mam z getta, a reszt\u0119, to jak pani b\u0119dzie, to zdejm\u0119 ten album.<\/p>\n<p>TAPE2 SIDE B<\/p>\n<p>\u2026I potem nie mia\u0142am pieni\u0119dzy jak\u2026 do szko\u0142y, to sobie robi\u0142am, za darmo mi zrobi\u0142 Bielec, bo mnie znal i wsz\u0119dzie to mam, na szkolnej legitymacji, jeszcze po wojnie, bo mnie nie sta\u0107 by\u0142o na zdj\u0119cie.<\/p>\n<p><strong>To zdj\u0119cie strasznie du\u017co przesz\u0142o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Prosz\u0119?<\/p>\n<p><strong>Zdj\u0119cia b\u0119dziemy obrabia\u0107 osobno.<\/strong><\/p>\n<p>Nie, no przygotowa\u0142am, bo musia\u0142am wyszuka\u0107, no<\/p>\n<p><strong>Jak pani po\u017cyczy, to mo\u017ce\u2026 wr\u00f3\u0107my do tej wojny, \u017ceby to mie\u0107 za sob\u0105 jak najszybciej\u2026 bo to najsmutniejsze.<\/strong><\/p>\n<p><strong>A jak wygl\u0105da\u0142o takie przesiedlenie do getta, czy to si\u0119 dostawa\u0142o jaki\u015b nakaz, przykaz\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Kazali si\u0119 zebra\u0107 na placu, tam, gdzie dzisiaj jest apteka, by\u0142a pani w tej aptece? Tam teraz jest muzeum. Plac Bohater\u00f3w Getta.<\/p>\n<p><strong>Tak.<\/strong><\/p>\n<p>No, wszystkim si\u0119 kazali nam zebra\u0107 i wolno by\u0142o wzi\u0105\u0107 tyle, ile si\u0119 uniesie w r\u0119ce. Wiec biedny ojciec, ju\u017c mamy przecie\u017c wtedy nie by\u0142o, ubra\u0142 mnie jak cebul\u0119 dos\u0142ownie, bo nie mo\u017cna by\u0142o wzi\u0105\u0107, a ile ja ud\u017awign\u0119 przecie\u017c\u2026 No i ten plecak z ksi\u0105\u017ckami, mia\u0142am, taki tornister no i jedna sukienk\u0119, druga sukienk\u0119, jakie\u015b buty, jakie\u015b majtki. Takie jak m\u00f3g\u0142, to mi tego i reszt\u0119 w takiej ma\u0142ej walizeczce. Ojciec tez mia\u0142 walizk\u0119. No i oni jeszcze tak perfidnie za\u0142atwiali, ze sta\u0142y samochody, jeszcze przed gettem, szli\u015bmy pieszo Wielick\u0105. Szli\u015bmy pieszo z tego Placu Bohater\u00f3w Getta i tam sta\u0142y\u2026 aha, bo pani m\u00f3wi do getta, a ja mowie ju\u017c do obozu\u2026 Do getta, to si\u0119 sz\u0142o jeszcze z rzeczami i tam przydzielali nam\u2026 na przyk\u0142ad jeden pok\u00f3j, przydzielony na 3-4 rodziny i przedzielony szafami. Ja spalam za jedna szaf\u0105 z ojcem i z bratem, druga rodzina spala za druga szaf\u0105, wie pani, za tymi szafami. No i tak si\u0119 \u017cy\u0142o. Ojciec w getcie pracowa\u0142 w szpitalu. Tam nie wiem, czy by\u0142 doradca, bo przecie\u017c z medycyn\u0105 nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego, ale go wzi\u0119li, bo by\u0142 \u015bwiat\u0142y wiec po prostu pracowa\u0142 tam w takim szpitalu. Chodzi\u0142 rano do pracy. Ja zostawa\u0142am w domu, brat te\u017c pracowa\u0142. Potem ojciec si\u0119 postara\u0142 \u017cebym by\u0142a starsza tam o 2 lata, zrobi\u0142\u2026 wyrobi\u0142 mi jakie\u015b papiery, kupi\u0142 mi takie drewniaki na wysokim, \u017cebym by\u0142a wy\u017csza i pracowa\u0142am wtedy w takim tez na Limanowskiego, naprzeciw getta, na Lwowskiej, Lwowska 2. To by\u0142a fabryka takich karbid\u00f3wek, zreszt\u0105 \u017cydowska fabryka, ale nie by\u0142o ju\u017c tego \u017byda, tylko Niemcy byli i my\u015bmy tam z getta wychodzili, bo to by\u0142o po drugiej stronie. Jak getto by\u0142o tu, to ta aryjska strona, tu by\u0142y druty i to by\u0142o ju\u017c po drugiej stronie, ju\u017c aryjska strona. I tam pracowa\u0142am zreszt\u0105 przy takiej sztancy mnie nauczyli pracowa\u0107. No i tam pracowa\u0142am nawet z ojcem Poga\u0144skiego Romka. On tam przychodzi\u0142, st\u0105d go znam zreszt\u0105. No i tam pracowali\u015bmy na 3 zmiany, na 3 zmiany. Tak, ze czasem wraca\u0142am do domu, to ojca nie by\u0142o, mijali\u015bmy si\u0119 po prostu, a jak mia\u0142am nocna zmian\u0119, to w dzie\u0144 spa\u0142am. No i te\u017c, ojciec zdobywa\u0142 gdzie\u015b to jedzenie, nie wiem gdzie. Tam by\u0142am ca\u0142y czas g\u0142odna. Ju\u017c bym jad\u0142a wszystko, nie na z\u0142o\u015b\u0107, ale bym ju\u017c jad\u0142a, ale nie by\u0142o co. Ojciec nie wiem sk\u0105d te pieni\u0105dze jeszcze mia\u0142, czy sprzedawa\u0142 co\u015b, ju\u017c nie wtajemnicza\u0142 mnie w to. Potem, to jak by\u0142a likwidacja getta, to nas prowadzili Wielick\u0105 do obozu do P\u0142aszowa. I wtedy wa\u015bnie tak perfidnie, ze na placu Zgody sta\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki i oni bardzo grzecznie kazali podpisa\u0107 walizki. Imi\u0119 i nazwisko. \u0141adowa\u0107 na te ci\u0119\u017car\u00f3wki, \u017ce wszystko dostaniemy w P\u0142aszowie, \u017ceby po prostu nie robi\u0107\u2026 To by\u0142a perfidia, to taka z ich tej, \u017ceby nie robi\u0107, prawda, jakiego\u015b\u2026 \u017beby\u015bmy nie krzyczeli, \u017ceby\u015bmy ten\u2026 \u017beby\u015bmy grzeczni byli. Guzik, przecie\u017c nic nie przysz\u0142o. Potem si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce jeste\u015bmy nago, boso w tym P\u0142aszowie. W baszowie, to by\u0142am nied\u0142ugo, bo mnie wzi\u0119li do Schindlera, do tej Emalierwaren Fabryk na Zab\u0142ociu. Tam ju\u017c by\u0142am do ko\u0144ca, a\u017c zlikwidowali P\u0142asz\u00f3w i do O\u015bwi\u0119cimia posz\u0142am od Schindlera. No i tam by\u0142am tak w pracy, ju\u017c nic nie wiedzia\u0142am, co si\u0119 z ojcem sta\u0142o, bo oni nas brali oddzielnie. Dzieci sz\u0142y oddzielnie, m\u0119\u017cczy\u017ani oddzielnie i kobiety oddzielnie. Ja szlam do tych dzieci\u2026<\/p>\n<p><strong>Przy, przy likwidacji getta, tak?<\/strong><\/p>\n<p>Wtedy na placu jake\u015bmy szli do P\u0142aszowa.<\/p>\n<p><strong>Czyli pani straci\u0142a z nimi kontakt jak pani sz\u0142a do Schindlera, to ju\u017c nie wiedzia\u0142a pani, co si\u0119 dzieje?<\/strong><\/p>\n<p>Ju\u017c w P\u0142aszowie by\u0142am w innym baraku i ojciec z bratem by\u0142 w innym, to ju\u017c straci\u0142am kontakt, bo nie wiedzia\u0142am gdzie s\u0105, bo nie wolno by\u0142o chodzi\u0107 mi\u0119dzy barakami. Tak to ju\u017c nic nie wiedzia\u0142am. Kiedy ich zabrali, gdzie ich zabrali, nic kompletnie, nic ju\u017c, nic ju\u017c nie wiedzia\u0142am. Potem u Schindlera, to mi by\u0142o bardzo dobrze. Bo tam Schindler si\u0119 stara\u0142 \u017ceby\u015bmy mia\u0142y to jedzenie. Poza tym pracowali\u015bmy z Polakami i mo\u017cna by\u0142o na przyk\u0142ad jak kto\u015b mia\u0142 na mie\u015bcie znajomych, to oni zabierali kartki nasze i nam przynosili bu\u0142ki takie d\u0142ugie, wie pani. Czy mia\u0142 co\u015b do sprzedania, o ile mia\u0142am jeszcze, to brali, sprzedawali i za mi co innego przynosili. Bardzo mi pomagali. \u017byje tutaj pani doktor Godlewska- Goldsteinowa, mieszka na Smole\u0144sk, kt\u00f3ra z matk\u0105, nie\u017cyd\u00f3wka, z matk\u0105 pracowa\u0142a u Schindlera. I one by\u0142y naprawd\u0119 biedne, a najbardziej nam pomaga\u0142y. I ona nara\u017ca\u0142a t\u0105 Zosi\u0119, bo ta Zosia by\u0142a w moim wieku, nara\u017ca\u0142a Zosie, \u017ce Zosia nam przynosi\u0142a listy. To by\u0142o nara\u017cenie \u017cycia. No, ja po wojnie j\u0105 spotka\u0142am nawet na Szewskiej, rzuci\u0142y\u015bmy si\u0119, m\u00f3wi\u0119: \u201eto ty \u017cyjesz, to ty \u017cyjesz!\u201d M\u00f3wi:\u201d tak, i Pan B\u00f3g mi wynagrodzi\u0142, bo wysz\u0142am za \u017byda i mam wspania\u0142ego m\u0119\u017ca\u201d. Taki by\u0142 lekarz, Goldstein, kt\u00f3ry\u2026 On by\u0142 neurologiem, ale niestety zmar\u0142. A ona jest piel\u0119gniark\u0105, pracuje u Narutowicza. Czy jeszcze pracuje, to nie wiem, bo straci\u0142am kontakt z ni\u0105 jako\u015b. Jak ten m\u0105\u017c zmar\u0142, to ona jako\u015b nie mia\u0142a ochoty, no wiec nie chcia\u0142am si\u0119 narzuca\u0107 i po prostu kontakt si\u0119 urwa\u0142. Ale bardzo nam pomog\u0142a. A matka, \u017ce dziecko dos\u0142ownie nara\u017ca\u0142a, t\u0105 Zosi\u0119, bardzo, bo przecie\u017c sobie zdawa\u0142a spraw\u0119, ze przecie\u017c jakby j\u0105 z\u0142apali, to by\u2026 a mimo to nie, nie\u2026 Po prostu nie liczy\u0142a si\u0119 z tym, ze si\u0119 Zosi mo\u017ce co\u015b sta\u0107, byleby nam pomog\u0142a. Tak, \u017ce tam by\u0142am do likwidacji P\u0142aszowa. Bo to nale\u017ca\u0142o, to by\u0142 niby oddzia\u0142. No tam mi by\u0142o bardzo dobrze, bo tam rzeczywi\u015bcie i by\u0142o\u2026 Nawet mogli\u015bmy wyj\u015b\u0107 do miasta, tylko ja nie mia\u0142am po co, bo nie mia\u0142am \u017cadnych kontakt\u00f3w. No i tam, stamt\u0105d nas wzi\u0119li wed\u0142ug tej listy Schindlera do O\u015bwi\u0119cimia. No i w O\u015bwi\u0119cimiu stali\u015bmy na rampie kolejowej, poniewa\u017c Schindler si\u0119 nie godzi\u0142 \u017ceby nas dawali do\u2026 na te bloki, bo chcia\u0142 nas mie\u0107 wszystkich, bo czeka\u0142 na transport, kt\u00f3ry mia\u0142 z Austrii przyjecha\u0107. Czeka\u0142 na te wagony. Ja si\u0119 wtedy nie orientowa\u0142am, czy on za to p\u0142aci\u0142, czy nie p\u0142aci\u0142, czy jakie\u015b mia\u0142 chody. I rzeczywi\u015bcie nasza grupa koczowa\u0142a na tych\u2026 przy torach kolejowych i czekali\u015bmy na te wagony. No i wreszcie, ja nie wiem, po ilu dniach, czy to by\u0142y 3 dni, czy 5, tego pani nie powiem, bo, bo nie pami\u0119tam, zajecha\u0142y te wagony takie ci\u0119\u017carowe i zacz\u0119\u0142o si\u0119. \u201eWszyscy od Schindlera wsta\u0107, a by\u0142o ko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy os\u00f3b. Ca\u0142y ten ob\u00f3z jego. On powiedzia\u0142 \u201eWszyscy ze mn\u0105, nie martwcie si\u0119, wszyscy ze mn\u0105 pojedziecie\u201d. No i byli \u017bydzi, kt\u00f3rzy byli tak zwani, nie wiem, czy pani wie, co to jest ODman. To by\u0142a tak zwana \u017bydowska policja. ODman, zna pani takie s\u0142owo?<\/p>\n<p><strong>Nazwy nie znam.<\/strong><\/p>\n<p>ODman, to by\u0142 Ordnung Dienst, porz\u0105dkowy. To byli \u017bydzi i oni po prostu, te\u017c wi\u0119\u017aniowie, te\u017c. I Schindler powiedzia\u0142, wobec tego wytypowa\u0142 tam trzech tych \u017byd\u00f3w, Oman\u00f3w i oni mieli nas wprowadzi\u0107 do tych, wedle listy. Tak si\u0119 sta\u0142o, \u017ce nie wiem, ten jeden z Oman\u00f3w, kt\u00f3rego zreszt\u0105 spotka\u0142am po wojnie, widocznie wzi\u0105\u0142 za mnie ile\u015b forsy, bo mnie nie wyczyta\u0142. Tylko kogo\u015b innego. Dziesi\u0119\u0107 nas nie wyczyta\u0142. My\u015bmy tak stali, ja lec\u0119 do Schindlera, a Schindler sta\u0142 przy tych wagonach. Biegn\u0119 do niego, patrz\u0119, wagony ju\u017c ruszaj\u0105, ju\u017c zamykaj\u0105 te, te wagony i m\u00f3wi\u0119 mu, \u017ce mnie nie wyczyta\u0142 i ten\u2026 \u201eA jak to?!\u201d \u2013 bo mnie nawet zna\u0142 osobi\u015bcie, to znaczy wiedzia\u0142, \u017ce ja pracuj\u0119, bo mnie tam zna\u0142 z obozu. No i ja m\u00f3wi\u0119, \u017ce mnie nie wyczyta\u0142, \u017ce ten. A on \u201eJak to nie?!\u201d. Wo\u0142a tego ODmana, a ten \u201eZaraz, zaraz, zaraz\u201d. Jak mnie popchn\u0105\u0142, jak mnie spra\u0142 t\u0105 pejcz\u0105\u2026 Wagony ruszy\u0142y i my\u015bmy w dziesi\u0105tk\u0119 zostali na, to by\u0142o w Birkenau, w Brzezince. No i dali nas ju\u017c do bloku. Ja go spotka\u0142am po wojnie.<\/p>\n<p><strong>Ale, od kogo on m\u00f3g\u0142 dosta\u0107 te pieni\u0105dze? Od kogo\u015b, kto za pani\u0105\u2026 za pani\u0105 tam pojecha\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ja nie, bo ja by\u0142am g\u0142upia ma\u0142a, ale na przyk\u0142ad tacy w wieku ojca, czy, czy jakie\u015b matki\u2026 Czy to mieli jakie\u015b pier\u015bcionki i mo\u017cna by\u0142o z tego P\u0142aszowa, bo tam tak nie kontrolowali, to mieli r\u00f3\u017cne przecie\u017c brylanty, czy to, diabli wiedz\u0105, zegarki\u2026 No to jak mu da\u0142, to jemu si\u0119 te\u017c wydawa\u0142o, \u017ce on b\u0119dzie \u017cy\u0142 100 lat i sobie nie zdawa\u0142 sprawy, \u017ce on jutro zginie. Tak, \u017ce widocznie dali za nas i on wzi\u0105\u0142 kup\u0119 forsy no i ju\u017c, nas odepchn\u0105\u0142. Ja go spotka\u0142am po wojnie. \u201eTo ty \u017cyjesz?!\u201d \u2013 bo my\u015bmy byli przeznaczeni na \u015bmier\u0107 ju\u017c. Bo wiadomo by\u0142o, \u017ce jake\u015bmy z tym transportem poszli, to nas wy\u015bl\u0105 do gazu zaraz\u2026 No, ale nas dali w Birkenau na te bloki. No, wprawdzie by\u0142y selekcje, ale jako\u015b mi si\u0119 udawa\u0142o, \u017ce sz\u0142am do tego gazu i mnie wzi\u0119li powrotem. No i stamt\u0105d przesz\u0142am do O\u015bwi\u0119cimia na ten tak zwany Muster Lager, bo tam brali\u2026 Ja jeszcze o dziwo \u015bwietnie wygl\u0105da\u0142am. Bardzo dobrze. Nie by\u0142am taka\u2026 Nie by\u0142am nigdy muzu\u0142manem, wychudzona, bo tych brali od razu do gazu. I oni wtedy wybierali na ten Auschwitz 1, tam za tym \u201eArbeit macht frei\u201d, ale pani nie by\u0142a w O\u015bwi\u0119cimiu. Tam by\u0142y bloki murowane, woda by\u0142a, my\u015bmy si\u0119 szczypa\u0142y, czy my jeste\u015bmy na tamtym \u015bwiecie, czy na tym, nie wierzy\u0142y\u015bmy, \u017ce to jest\u2026Bo tam by\u0142o 5\u2026 6 blok\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y tak zwany Muster Lager, wie pani co, to jest pokazowy. Tam przyje\u017cd\u017ca\u0142y te wszystkie ze Szwajcarii, Czerwony\u2026<\/p>\n<p><strong>Czerwony Krzy\u017c przyje\u017cd\u017ca\u0142 ogl\u0105da\u0107 jak \u015bwietnie panie wygl\u0105daj\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Jak mu \u015bwietnie wygl\u0105damy, jakie mamy warunki. No i dzi\u0119ki temu, \u017ce ja bardzo dobrze wygl\u0105da\u0142am, taka Obserwierka niemiecka nas wybiera\u0142a, no i wzi\u0119li mnie tam. Tyle tylko, \u017ce jedzenia tam nie by\u0142o lepszego, tylko raz dziennie ta kromka chleba, ale woda by\u0142a i ubikacje by\u0142y, nie by\u0142o tych latryn. Takie jak nas na przyk\u0142ad w Birkenau, w Brzezince, to nas\u2026 o tej, o tej i o tej si\u0119 wypuszcza\u0142o 3 razy dziennie do tych latryn. Wie pani, co to jest latryna? Takie dziury. To nas wypuszczali, a jak kto\u015b nie m\u00f3g\u0142 wytrzyma\u0107, to robi\u0142 pod siebie, a potem zn\u00f3w strzelali do tych, co pod siebie zrobili. Tak, \u017ce w tym O\u015bwi\u0119cimiu mi nie by\u0142o najgorzej, ci\u0105gle dobrze wygl\u0105da\u0142am. Ci\u0105gle. No i stamt\u0105d dopiero jak by\u0142a likwidacja, po likwidacji, potem mnie wzi\u0119li na ten blok do\u015bwiadczalny, bo te\u017c dobrze wygl\u0105da\u0142am. I ja by\u0142am bardzo szcz\u0119\u015bliwa, bo na tym bloku dawali nie kromk\u0119 chleba, tylko dwie. I tak mi zazdro\u015bci\u0142y te wszystkie kole\u017canki, \u017ce ja si\u0119 dosta\u0142am na ten blok\u2026 Nie ten\u2026 nie\u015bwiadome, co tam mo\u017ce by\u0107 i tylko dlatego, \u017ce tam jest du\u017co lepiej, \u017ce dali mi ta kromeczk\u0119 chleba wi\u0119cej. A tam po prostu nam wszczepiali bakterie tyfusu i robili antidotum. Oni robili na\u2026 szczepionki na front dla Niemc\u00f3w. Dzi\u0119ki temu, \u017ce na przyk\u0142ad ode mnie wzi\u0119li, no nie wiem, co oni robili, bo ja mia\u0142am 40 stopni gor\u0105czki i oni wszczepiali tyfus i ja nie wiem czy przechodzi\u0142am, czy nie przechodzi\u0142am, bo ja mia\u0142am bardzo wysok\u0105 gor\u0105czk\u0119 i poniewa\u017c te moje, te, te\u2026 bakterie si\u0119 przyda\u0142y, bo oni to na front posy\u0142ali, od razu dostawali, leczyli tych \u017co\u0142nierzy, czy wyszed\u0142 z tego, czy nie. Je\u017celi wyszed\u0142, a okaza\u0142o si\u0119, ze to by\u0142o ode mnie, bo oni notowali, no to dzi\u0119ki temu nie posz\u0142am do gazu, tylko ci\u0105gle by\u0142am. I tam by\u0142am a\u017c do, no, do likwidacji O\u015bwi\u0119cimia. Potem by\u0142o to najgorsze, taka droga, si\u0119 nazywa\u0142a Droga \u015amierci, bo si\u0119 sz\u0142o\u2026 Pieszo sz\u0142am, pieszo do Lipska. PIESZO! Po takim \u015bniegu. Wtedy by\u0142a zima, to by\u0142o w styczniu, to si\u0119 23 stycznia, o ile pami\u0119tam. \u015anieg pot\u0105d [po ramiona p Tosia pokazuje]. 20 stopni mrozu, a ja bez bu\u2026 w jednym bucie by\u0142am takim, holenderka si\u0119 to nazywa\u0142o. Taki drewniak. Takie drewniaki, co by\u0142y w\u0142a\u015bnie w O\u015bwi\u0119cimiu typowe, to jake\u015bmy sz\u0142y, ten d\u017awi\u0119k, kt\u00f3rego nikt nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107, tych, tych drewniak\u00f3w. Takie by\u0142o charakterystyczne\u2026<\/p>\n<p><strong>O \u015bnieg, tak trzeszcza\u0142y o \u015bnieg?<\/strong><\/p>\n<p>Nie. Normalnie, m\u00f3wi\u0119, jeszcze by\u0142y w tym. No, ale wtedy jak by\u0142a ta likwidacja, bardzo du\u017co zosta\u0142o takich, co\u2026 Wszyscy szli, co w og\u00f3le si\u0119 mogli podnie\u015b\u0107. Ale byli tacy, co ju\u017c le\u017celi, ci muzu\u0142manie tak zwani, takie szkielety, czy pani to kiedy\u015b widzia\u0142a na filmie\u2026 To oni nie mogli si\u0119 ruszy\u0107, wi\u0119c Niemcy albo strzelali, albo nie zd\u0105\u017cyli i oni zostali oswobodzeni, bo si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce ju\u017c Rosjanie byli w Krakowie. A nikt z nas nie wiedzia\u0142. No przecie\u017c ja by\u0142am za g\u0142upia \u017ceby, ani nie mia\u0142am radia, bo ci starsi, to si\u0119 jako\u015b\u2026 Mieli te przecieki, ale my\u015bmy\u2026 ja nic nie wiedzia\u0142am. Nawet, kt\u00f3ra godzina jest. A wiec jak kazali i\u015b\u0107, kto mo\u017ce, no to lecia\u0142am, bo wiadomo by\u0142o, powiedzieli, \u017ce kto nie p\u00f3jdzie, to do gazu. Nawet strzelali, nawet zdajcie do gazu nie dawali, bo ju\u017c sami uciekali. I wtedy to by\u0142a ta, Droga \u015amierci. Ten \u015bnieg czerwony od, od tych trup\u00f3w dos\u0142ownie. Bo kto\u015b jak usta\u0142, stan\u0105\u0142 na chwil\u0119\u2026 Wie pani, co, \u017ce mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107, nigdy by chyba pani nie pomy\u015bla\u0142a, \u017ce mo\u017cna spa\u0107\u2026 Spa\u0107 chodz\u0105c. My\u015bmy si\u0119 tak nauczy\u0142y, ze na przyk\u0142ad na zmian\u0119 z kole\u017cankami. We czw\u00f3rk\u0119 \u015bmy sz\u0142y w szeregu, to znaczy w jednym szeregu po cztery osoby, \u017ce\u015bmy si\u0119 zmienia\u0142y i \u015bmy sz\u0142y razem. Ja potrafi\u0142am chodz\u0105c spa\u0107.<\/p>\n<p><strong>To te osoby z brzeg\u00f3w trzyma\u0142y\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak, tak. Kto na chwil\u0119 stan\u0105\u0142, to\u2026 to naprawd\u0119, ze droga by\u0142a us\u0142ana trupami, krwi\u0105, czy na tym bia\u0142ym \u015bniegu te czerwone plamy krwi. Okropne. Strzelali jak tylko\u2026 wystarczy\u0142o na chwil\u0119 stan\u0105\u0107. Tak \u017ce\u015bmy si\u0119 ratowa\u0142y, zreszt\u0105 wszystkie cztery prze\u017cy\u0142y. Ja mia\u0142am, zmar\u0142a dwa lata temu, kole\u017cank\u0119 z Ostrawy, bo\u015bmy bardzo si\u0119 przyja\u017ani\u0142y, po wojnie wysz\u0142y\u015bmy razem na wolno\u015b\u0107. I wtedy ta droga by\u0142a straszna. Straszna. No i tak \u017ce\u015bmy doszli do tego obozu w Lipsku. M\u00f3wi\u0119, ze dzisiej, to bym dosta\u0142a chyba z\u0142oty medal jakbym pieszo zasz\u0142a do Lipska. I to nie wiem nawet, w jakim czasie, bo w ka\u017cdym razie, to ju\u017c by\u0142 ko\u2026 to ju\u017c by\u0142 chyba 44 koniec, 44-go roku, na 45-ty. No i tak, w Lipsku, to znowu ob\u00f3z, ale dawali nam jak\u0105\u015b pietruszk\u0119 i mimo, \u017ce cz\u0142owiek gin\u0105\u0142 z g\u0142odu, to nie m\u00f3g\u0142 tego je\u015b\u0107, takie \u015bwi\u0144stwo. No i tam byli\u015bmy, to by\u0142 przej\u015bciowy ob\u00f3z i do Buchenwaldu. W Buchenwaldzie ju\u017c by\u0142o nie tak strasznie \u017ale, ale mo\u017ce ciut lepiej. Ale dobrze, to o tym w og\u00f3le mowy nie ma. A potem tam by\u0142a fabryka amunicji, tam pracowali\u015bmy i robili\u015bmy jakie\u015b, nie wiem, dekle, to tam nawet nie wiem, co to by\u0142o robione. Do worka takiego si\u0119 wrzuca\u0142o, no i wieczorem liczy\u0142 taki\u2026 Tam te\u017c nie tylko \u017bydzi byli. Tam byli W\u0119grzy, byli Cyganie\u2026 No i potem do Ravensbruck. I w tym Ravensbrucku, to si\u0119 wszyscy modlili\u015bmy \u017ceby nas dali powrotem do O\u015bwi\u0119cimia. Bo to by\u0142o, ju\u017c naprawd\u0119 nie da si\u0119 opisa\u0107. Najgorszy ob\u00f3z chyba, jaki by\u0142. Przede wszystkim nie byli\u015bmy w bloku, tylko takie namioty by\u0142y, takie \u015bci\u0119te, jak namiot. Takie to si\u0119 nazywa\u0142o Celta. Pod celt\u0105. I nie da\u0142o si\u0119 inaczej siedzie\u0107 jak tak. Bo nas tam wt\u0142oczyli nie wiem ile do takiego. No tak, prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 jak na przyk\u0142ad dzisiej namioty na 4 czy 5 os\u00f3b, to nas by\u0142o 200. Tylko tak mo\u017cna by\u0142o jedna na drugiej, pod siebie si\u0119 robi\u0142o, nie wypuszczali nas w og\u00f3le. Do siebie, na siebie, mnie si\u0119 la\u0142o na g\u0142ow\u0119, ju\u017c nawet nie wiem, kto na mnie la\u0142\u2026 No i jake\u015bmy siedzieli. To by\u0142 najgorszy ob\u00f3z, to by\u0142 Ravensbruck. Najgorszy. Tak nas do, do ko\u0144ca, jaki\u015b niby, potem Czerwony Krzy\u017c przyje\u017cd\u017ca\u0142. Nie wiem, bo to by\u0142a ta akcja Bernadotte, tego doktora Bernadotte. Brali z Ravensbrucku do Szwecji. Ale poniewa\u017c my\u015bmy, jak widzieli\u015bmy samoch\u00f3d ci\u0119\u017carowy z t\u0105 plandek\u0105, to wiadomo by\u0142o, \u017ce to jest na \u015bmier\u0107. I wszystkie \u015bmy ucieka\u0142y. Nikt si\u0119 nie da\u0142\u2026 Z trudem, z trudem z\u0142apali mo\u017ce 100 os\u00f3b z tych tysi\u0119cy, te, rzeczywi\u015bcie, po wojnie si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce by\u0142y w Szw\u2026 Miedzy innymi ta moja kole\u017canka w\u0142a\u015bnie i oczywi\u015bcie, rzeczywi\u015bcie do Szwecji. Czerwony Krzy\u017c, to oni\u2026 Ale nikt z nas\u2026 a ile wtedy pad\u0142o trup\u00f3w, bo si\u0119 nie dali\u015bmy z\u0142apa\u0107. Po prostu cz\u0142owiek ucieka\u0142, to oni strzelali. Ile zabili przy tej okazji. Potem si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce naprawd\u0119 wyl\u0105dowali w Szwecji, bo to by\u0142a jaka\u015b zamiana. Jakie\u015b to by\u0142o, no nie wiem do dnia dzisiejszego, ale by\u0142o to jakie\u015b porozumienie mi\u0119dzy Niemcami a Szwecj\u0105. Nie wiem czy, czy wypuszczali jakich\u015b te\u017c wi\u0119\u017ani\u00f3w, nie wi\u0119\u017ani\u00f3w tylko je\u0144c\u00f3w. No, bo rzeczywi\u015bcie wyl\u0105dowali w Szwecji, tylko my\u015bmy o tym nie wie\u2026 Gdybym by\u0142a wiedzia\u0142a, to bym wsiad\u0142a. Ale kto m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107. No i potem tam panowa\u0142 tyfus. Straszne, tam ju\u017c naprawd\u0119 najgorszy ob\u00f3z by\u0142 z tych wszystkich, w kt\u00f3rych by\u0142am. No i oswobodzili mnie w tym Malhofie najpierw\u2026 To taka ma\u0142a miejscowo\u015b\u0107 pod Rawensbruckiem, nawet nale\u017ca\u0142 ten ob\u00f3z do Ravensbruck, ale nie by\u0142 a\u017c w Ravensbruck. By\u0142 tyfus, to si\u0119 Niemcy bali troch\u0119 epidemii i tych zdrowych nas przes\u0142ali do tego Malhofu i tam mnie oswobodzili najpierw Alianci, a potem Rosjanie weszli.<\/p>\n<p><strong>Wszyscy pani\u0105 oswobodzili. Wszyscy po kolei\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Po kolei. Zabili moje dwie kole\u017canki\u2026 Ruscy. Bo zgwa\u0142cili i zabili. My\u015bmy walczy\u0142y a one le\u017ca\u0142y\u2026<\/p>\n<p><strong>Wi\u0119\u017aniarki Ravensbruck\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W tym Mahlhofie. W tym Mahlhofie. Strasznie si\u0119 zachowali. A ja g\u0142upia jeszcze, bo posz\u0142am je szuka\u0107. Bo se my\u015bl\u0119, nie ma ich, id\u017a zobacz. Nie zdawa\u0142am sobie sprawy, ja by\u0142am idiotka, dopiero potem wiedzia\u0142am\u2026 I posz\u0142am si\u0119 Niemc\u00f3w, pytam si\u0119 tych Rusk\u00f3w gdzie one si\u0119 podzia\u0142y. I oni co\u015b machn\u0119li r\u0119k\u0105. Mogli mnie tak samo zgwa\u0142ci\u0107 i wywali\u0107. Strzelali jak si\u0119 da\u0142o. Oni dopiero zrobili pogrom. Dwie kole\u017canki zgin\u0119\u0142y potem po drodze jeszcze. Zgwa\u0142cone. Rzucili tak jedn\u0105 nawet, no co\u015b okropnego, to si\u0119 nawet nie da opisa\u0107. A potem Alianci, no to si\u0119 dziwili jak my wygl\u0105damy. By\u0142y\u015bmy czarne strasznie. Wiec z brudu te\u017c, ale jako\u015b z tego, poniewa\u017c potem ju\u017c pod koniec, to nie w barakach si\u0119 mieszka\u0142o, tylko na polu by\u0142y\u015bmy pod ga\u0142\u0119\u017ami, gdzie\u015b pod drzewami\u2026 No to nie wiem, by\u0142y\u015bmy, czy\u015bmy by\u0142y opalone czy tak nas powietrze\u2026 \u201eRany boskie, jakie wy\u015bcie czarne! A co wy\u015bcie robi\u0142y?\u201d. Bo by\u0142y\u015bmy takie czarne. Ja ci\u0105gle dobrze wygl\u0105da\u0142am, prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107. Nie by\u0142am nigdy tym muzu\u0142maninem, t\u0105 wychudzon\u0105. Nigdy. I zawsze by\u0142am jak tylko, jak nam powiedzieli, \u017ce jeste\u015bmy wolni, zacz\u0119\u0142am organizowa\u0107 od razu. Do w\u00f3jta lecia\u0142am, \u017ce chcemy wraca\u0107 do Polski. A przecie\u017c w og\u00f3le nie sz\u0142o nic. Czekali\u015bmy gdzie\u015b tam w tym Mahlhofie na ziemi, na torach a\u017c przyszed\u0142 jaki\u015b poci\u0105g. Siad\u0142o si\u0119 a nie wiedzia\u0142o gdzie jedzie. Byle naprz\u00f3d, a dok\u0105d to nie wiem.<\/p>\n<p><strong>To najpierw weszli Alianci i co\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Najpierw przeszli.<\/p>\n<p><strong>Przeszli.<\/strong><\/p>\n<p>Przeszli i pami\u0119tam tylko, \u017ce strzelali, \u017ce zastrzelili 2 konie i ci wi\u0119\u017aniowie si\u0119 rzucili, ja si\u0119 patrzy\u0142am na to, rzucili si\u0119 na t\u0105 konin\u0119, gdzie\u015b tam gotowali, robili, nie wiem. Ale ja z daleka i po\u2026 oni przeszli.<\/p>\n<p><strong>A nie zajmowali si\u0119 wami w \u017caden spos\u00f3b\u2026<\/strong><\/p>\n<p>W \u017caden, jak, w og\u00f3le. No to wiedzieli, \u017ce my, dziwili si\u0119 co\u015bmy takie czarne, ale si\u0119 bli\u017cej nie interesowali. No i my\u015bmy tylko prosili, mieli jakie\u015b konserwy, to nam dali, ale nikt nie m\u00f3g\u0142 je\u015b\u0107, to bardzo du\u017co kole\u017canek zmar\u0142o jak zjad\u0142y. Bo\u015bmy si\u0119 rzucili, ale nie byli\u015bmy w stanie. Mnie si\u0119 wydawa\u0142o, ze ja zjem p\u00f3\u0142 \u015bwiata, a tymczasem jeden k\u0119s i ju\u017c i nie mo\u017cna by\u0142o je\u015b\u0107. No i gdzie\u015b tam nad strumykiem chcia\u0142y\u015bmy si\u0119 umy\u0107, poza tym ten pasiak, by\u0142y\u015bmy w pasiakach, to wszystko samo chodzi\u0142o, bo zawszone wszystko. No i ja mia\u0142am nawet bardzo porz\u0105dne buty, w kt\u00f3rych wysz\u0142am na wolno\u015b\u0107, i sobie je schowa\u0142am. Bardzo \u0142adne. Czarne, sk\u00f3rzane takie buty, bo gdzie\u015b rozdawali. I pewnego pi\u0119knego dnia jak ja wyjecha\u0142am, gdzie\u015b by\u0142am na wczasach, to m\u00f3j m\u0105\u017c z synem robili porz\u0105dki i wyrzucili te buty. Ja przyjecha\u0142am, p\u0142aka\u0142am. M\u00f3j m\u0105\u017c uwielbia wszystko wyrzuca\u0107. Oni robili, no \u201erobili\u015bmy porz\u0105dki\u201d \u2013 \u201eNo to co\u015bcie zrobili, ja w tych butach, to historyczne, wysz\u0142am na wolno\u015b\u0107. Ale oni nie rozumieli tego. M\u00f3j syn w og\u00f3le nie rozumie. Ty\u015b by\u0142a g\u0142odna?! Ja ci ju\u017c nie wierz\u0119. Ja ci ju\u017c nie wierz\u0119. Na pewno nie by\u0142o tak \u017ale jak opowiadasz. Zreszt\u0105 nie chcieli s\u0142ucha\u0107. M\u00f3j m\u0105\u017c do dnia dzisiejszego jak na przyk\u0142ad na jaki\u015b wywiad przychodz\u0105, to wychodzi. \u201ePrzesta\u0144cie ju\u017c o tym m\u00f3wi\u0107, przesta\u0144cie ju\u017c o tym m\u00f3wi\u0107\u201d. Teraz byli\u015bmy te\u017c jak przyjecha\u0142a ta kole\u017canka, to mia\u0142a du\u017co go\u015bci takich i z Polski i nie z Polski i zrobili\u015bmy takie no, uroczysto\u015b\u0107 tak\u0105. No, wi\u0119c po prostu nas pytali\u2026 M\u0105\u017c te\u017c \u201enie b\u0119dzie moja \u017cona opowiada\u0107\u201d. Nigdy nie pozwala. Tak, \u017ce jak kto\u015b co\u015b chce si\u0119 ze mn\u0105 spotka\u0107, to tylko jak jego nie ma, bo tak to on nie pozwala, ze ja si\u0119 denerwuje.<\/p>\n<p><strong>Wiem, moja te\u015bciowa na przyk\u0142ad odmawia.<\/strong><\/p>\n<p>I ja odmawia\u0142am. Wie pani, kiedy dopiero, no nie, ze 3 lata temu si\u0119 zgodzi\u0142am. Kto do mnie dzwoni\u0142, to odk\u0142ada\u0142am, odmawia\u0142am. Ale potem, poniewa\u017c mnie zacz\u0119li przekonywa\u0107 tak jak ta pani z Warszawy, \u017ce to jest dla historii, \u017ceby pami\u0119\u0107 nie zagin\u0119\u0142a, to se my\u015bl\u0119, no, Bo\u017ce, p\u00f3ki ja \u017cyj\u0119, tacy jak ja\u2026Bo jak nas nie b\u0119dzie, to co, to ju\u017c nic nie b\u0119dzie. To ju\u017c nie b\u0119dzie mia\u0142, kto w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107, bo ju\u017c nie b\u0119dzie nikogo z naszego pokolenia, tylko drugie, trzecie, kt\u00f3re s\u0142ysza\u0142o. To nie jest to samo. Ale ja si\u0119 ju\u017c \u0142api\u0119 na tym te\u017c, \u017ce to, co ja opowiadam, to ju\u017c nie jest wiernie oddane to, co by\u0142o. Tak, \u017ce ja si\u0119 sama zastanawiam czy to prawda. To i czasami, co ja m\u00f3wi\u0119, czy to rzeczywi\u015bcie prawda. Przecie\u017c, je\u017celi prawd\u0105 jest, to w og\u00f3le jest niemo\u017cliwe, \u017ce si\u0119 to prze\u017cy\u0142o. Trudno uwierzy\u0107, \u017ce mo\u017cna by\u0142o co\u015b podobnego\u2026 Ja, kt\u00f3ra wysz\u0142am z takiego domu, no prosto z domu gdzie naprawd\u0119 by\u0142o wszystko, mo\u017ce dlatego prze\u017cy\u0142am, \u017ce by\u0142am jako\u015b uodporniona\u2026<\/p>\n<p><strong>Mo\u017ce to nie jest tak, ze szcz\u0119\u015bliwe dzieci\u0144stwo cz\u0142owieka wydelikaca, tylko daje sile\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, mo\u017ce\u2026 Kole\u017canki, kt\u00f3re pada\u0142y od razu\u2026<\/p>\n<p><strong>No, mo\u017ce pani jest po prostu z twardej gliny\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie, ja potem dopiero by\u0142am twarda. Potem by\u0142am, bo musia\u0142am by\u0107 twarda. Ja chcia\u0142am wr\u00f3ci\u0107 do obozu.<\/p>\n<p><strong>I ci Rosjanie tak pi\u0119knie was oswobodzili.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, Ruscy bardzo pi\u0119knie. A ci, to si\u0119 nawet nami nie tego\u2026 Konserwy, rzucili tam par\u0119 konserw w og\u00f3le si\u0119\u2026<\/p>\n<p><strong>A Rosjanie si\u0119 jako\u015b wami zaj\u0119li, opr\u00f3cz tego, ze\u2026<\/strong><\/p>\n<p>\u017be zgwa\u0142cili? Nie. Zmar\u0142a ta kole\u017canka, kt\u00f3r\u0105 zgwa\u0142cili. Zesz\u0142ego roku.<\/p>\n<p><strong>Ale prze\u017cy\u0142a ten gwa\u0142t\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Prze\u017cy\u0142a. Tylko si\u0119 nie przyzna\u0142a. Poniewa\u017c my\u015bmy o tym wiedzia\u0142y, ale tutaj jak j\u0105 kto\u015b pyta\u0142, m\u00f3wi, \u017ce nie dosz\u0142o do niczego, bo ona go czy kopn\u0119\u0142a, czy\u2026 My\u015bmy widzia\u0142y wszystko. J\u0105 wzi\u0105\u0142, bo ona te\u017c \u015bwietnie wygl\u0105da\u0142a, by\u0142a starsza ju\u017c od nas troszk\u0119. To znaczy ode mnie jest par\u0119 lat starsza, bardzo dobrze, \u0142adna. Bardzo \u0142adna. Pierwsze j\u0105 wzi\u0119li. Zgwa\u0142cili. No na szcz\u0119\u015bcie, \u017ce nie zasz\u0142a w ci\u0105\u017c\u0119\u2026<\/p>\n<p><strong>A potem si\u0119 jako\u015b wami zaopiekowali, czy te\u017c przeszli, poszli\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ale\u017c sk\u0105d, a kt\u00f3\u017c si\u0119\u2026 Gdzie?! Jeszcze napluli. A kto by si\u0119, no wie pani, kto by si\u0119 zaj\u0105\u0142. Sk\u0105d?!<\/p>\n<p><strong>Bo cz\u0142owiek z film\u00f3w ma takie wra\u017cenie prawda, ze armia oswobadza taki O\u015bwi\u0119cim i natychmiast tu przyje\u017cd\u017ca Czerwony Krzy\u017c, przywozi zup\u0119\u2026 Tak si\u0119 my\u015bli!<\/strong><\/p>\n<p>Jeszcze d\u0142ugo po wojnie, jeszcze, prosz\u0119 mi wierzy\u0107, my\u015bmy mieli bezp\u0142atne przejazdy tramwajem. Ci z obozu. Nie uwierzy pani, \u017ce nas wyrzucali z tramwaju. Trudno by\u0142oby uwierzy\u0107. \u201eA wyno\u015b si\u0119, a wynos si\u0119, za darmo b\u0119dziesz je\u017adzi\u0107, a wyno\u015b si\u0119 st\u0105d, jake\u015b prze\u017cy\u0142a ob\u00f3z, to znaczy, \u017ce nie jeste\u015b taka \u015bwi\u0119ta.\u201d \u2013 takie by\u0142o. Wyrzucali nas z tramwaju. Konduktorzy tak samo.<\/p>\n<p><strong>A co by\u0142o w Izraelu, tez ci ludzie, co prze\u017cyli\u2026 W Izraelu tez tak by\u0142o, ze ci ludzie, co przyjechali i prze\u017cyli Holocaust, to tez byli podejrzani. Jak prze\u017cy\u0142e\u015b, to musia\u0142e\u015b co\u015b zrobi\u0107 nie tak, prawda?<\/strong><\/p>\n<p>Albo jak si\u0119 gdzie\u015b przysz\u0142o, \u017ce mieli\u015bmy to bez kolejki, prawda. No, co\u015bcie zrobili, co, wy\u015bcie oswobodzili, to patrzcie co\u015bcie narobili! Zreszt\u0105 w Dzienniku przedwczorajszym, nie wiem, czy ju\u017c wyrzuci\u0142am czy nie, bo jest jaki\u015b Grynberg.<\/p>\n<p><strong>Tak, bardzo gorzki.<\/strong><\/p>\n<p>Kt\u00f3ry opowiada ca\u0142\u0105 stron\u0119, czyta\u0142a pani.<\/p>\n<p><strong>Tak, bo to mama da\u0142a Piotrowi i \u017ce\u015bmy to czytali.<\/strong><\/p>\n<p>O \u017bydach, \u017ce, jak, \u017ce do dnia dzisiejszego, to\u2026, Ale nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w, to jest na ca\u0142ym \u015bwiecie. Na ca\u0142ym \u015bwiecie. Mo\u017ce w Ameryce, bo s\u0105 \u017bydzi milionerzy, si\u0119 licz\u0105 z nimi, tak jak Bush si\u0119 k\u0142ania w stron\u0119 \u017byd\u00f3w, bo s\u0105 najbogatsi i jak b\u0119d\u0105 g\u0142osowa\u0107 na niego, to on wygra. Tak, \u017ce, \u017ce\u2026 Ale czy Jankowski, jak si\u0119 s\u0142yszy, co on, wie pani, no\u2026 S\u0142ysza\u0142a go pani kiedy\u015b?<\/p>\n<p><strong>S\u0142ysza\u0142am<\/strong><\/p>\n<p>Wczoraj by\u0142o te\u017c w Dzienniku. Wczoraj, \u017ce ta \u017cydokomuna mnie wykopa\u0142a.<\/p>\n<p><strong>No, niekt\u00f3rzy s\u0105 chorzy.<\/strong><\/p>\n<p>No chorzy, ale wie pani co, ja ju\u017c na to\u2026 Jak mnie kto\u015b pyta, to ja ju\u017c naprawd\u0119 na to nie zwracam uwagi. Niech se lubi\u0105, niech se nie lubi\u0105.<\/p>\n<p><strong>Moja te\u015bciowa tak lubi siada\u0107 sobie, jak jeszcze je\u017adzi\u0142a na Kleparz, to lubi\u0142a sobie siada\u0107 na tej \u0142aweczce i s\u0142ucha\u0107, co te \u017bydy w rz\u0105dzie ostatnio zrobi\u0142y\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Same \u017bydy s\u0105 w rz\u0105dzie, w og\u00f3le nie ma Polak\u00f3w! Wsz\u0119dzie s\u0105 sami \u017bydzi. A przecie\u017c Kwa\u015bniewski jest \u017byd. Pami\u0119ta pani t\u0105 afer\u0119 z jego matk\u0105, \u017ce dlaczego jest chowana nie na \u017cydowskim cmentarzu. Ale on idiota, ten Kwa\u015bniewski, zamiast powiedzie\u0107 on si\u0119 t\u0142umaczy, \u017ce jego matka nigdy nie by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105. I po co si\u0119 t\u0142umaczy, zamiast powiedzie\u0107, \u017ce w og\u00f3le\u2026 Ja bym nic nie odpowiedzia\u0142a, ale bym si\u0119 nie t\u0142umaczy\u0142a. I potem udawa\u0142, \u017ce matka zmar\u0142a ze zmartwienia, z tych nerw\u00f3w, \u017ce ji nie dawali spokoju, \u017ce jest \u017byd\u00f3wk\u0105, to wzi\u0119\u0142a i umar\u0142a. Dlatego, \u017ce j\u0105 pos\u0105dzali o to, \u017ce jest \u017byd\u00f3wk\u0105. Ale na przyk\u0142ad mia\u0142am bardzo sympatyczne takie zdarzenie, bo ja przewa\u017cnie odprowadza\u0142am wnuczk\u0119, bo mia\u0142am wiency czasu jak oni, do tej szko\u0142y muzycznej na Basztow\u0105. I tam pozna\u0142am, ona tam mia\u0142a kole\u017canki i by\u0142y rodzi\u2026 by\u0142y panie, kt\u00f3re, no, mamy tych ji kole\u017canek, bo to rzadko, tam tylko jeszcze jedna babcia odprowadza\u0142a, ale mieszka\u0142a nie w tym, we Wieliczce, no to musia\u0142a z tym dzieckiem chodzi\u0107, tak to przychodzi\u0142y same mamy. No i by\u0142a taka pani, z kt\u00f3r\u0105 zreszt\u0105 do dnia dzisiejszego, by\u0142a oczywi\u015bcie, starsza troch\u0119 od pani, no, bo przecie\u017c ju\u017c ma tak\u0105 c\u00f3rk\u0119 jak Magda. No i ona, co si\u0119 rzadko zdarza, tak si\u0119 do mnie przyklei\u0142a, ja nie szuka\u0142am tam \u017cadnego towarzystwa, tyle tylko, \u017ce one si\u0119 bawi\u0142y, no to szlam na te Planty i tam jak mnie prosi\u0142y siedzia\u0142am. No i ona m\u00f3wi \u201eprosz\u0119 pani, jak ja marz\u0119 o tym \u017ceby ta moja Ba\u015bka by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105, to by by\u0142a taka zdolna jak Magda!\u201d. No i widzi pani, jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy\u2026 I do dnia dzisiejszego, prosz\u0119 mi wierzy\u0107, wsz\u0119dzie za mn\u0105 chodzi jak s\u0105 jakie\u015b \u017cydowskie takie te i tylko, \u017ceby Ba\u015bka by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105\u2026 Ja m\u00f3wi\u0119, \u201ePo co? \u017beby j\u0105 przezywali?. \u2013 \u201eCo pani m\u00f3wi, by\u0142aby taka zdolna jakby by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105, a tak, to si\u0119 nie chce uczy\u0107?\u201d. Znaczy ona chcia\u0142a, ale nie by\u0142a taka zdolna, ale i tak jest na studiach, dosta\u0142a si\u0119 i sko\u0144czy\u0142a t\u0105 muzyczn\u0105 szko\u0142\u0119 i wszystko jest w porz\u0105dku. I ona do mnie zawsze raz w tygodniu dz\u2026\u201emo\u017ce pani co\u015b potrzebuje, mo\u017ce tego, ja wszystko pani za\u0142atwi\u0119.\u201d No i tak si\u0119. Filosemitka. Czy s\u0142usznie, wie pani co, ani po prostu nie zwracam uwagi na to, czy kto\u015b m\u00f3wi na \u017byd\u00f3w. Oczywi\u015bcie, \u017ce jakby m\u00f3wi\u0142 przy mnie, to by zew krwi, bym si\u0119 odezwa\u0142a, ale, jak kto m\u00f3wi, to mam to wszystko w nosie. W og\u00f3le mnie to nie interesuje. Zupe\u0142nie. Jak kto nie chce, to mnie nie lubi i nie musi na przyk\u0142ad mam znajom\u0105 z tego, bo ja nale\u017c\u0119 do tego Klubu Ravensbruck, bo gdzie\u015b musimy nale\u017ce\u0107\u2026 No i jest tam pani, kt\u00f3ra si\u0119 uwa\u017ca za bohaterk\u0119, \u017ce ze mn\u0105 utrzymuje kontakt.<\/p>\n<p><strong>\u017be, w jakim sensie ona jest bohaterk\u0105?<\/strong><\/p>\n<p>Bo wie, bo mi powtarza, kto ji odradza, \u017ceby do mnie nie dzwoni\u0142a, \u017ceby si\u0119 ze mn\u0105 nie spotyka\u0142a\u2026 \u201e A ja chc\u0119 si\u0119 z Tob\u0105 spotyka\u0107! Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eJeste\u015b bohaterk\u0105!\u201d<\/p>\n<p><strong>\u017be ona nie jest \u017byd\u00f3wk\u0105, a pani jest?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, sk\u0105d, ona nie jest.<\/p>\n<p><strong>Czyli nie powinna si\u0119 z pani\u0105 zadawa\u0107, aha.<\/strong><\/p>\n<p>\u017be ja jedna jestem \u017byd\u00f3wk\u0105 w tej, mo\u017ce s\u0105 takie, co si\u0119 nie ujawniaj\u0105. Ja tak jedn\u0105 podejrzewam, ale nie jestem pewna. Ja tam jestem jedyn\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0105 tylko. A jest nas\u2026<\/p>\n<p>W tej by\u0142o 100\u2026 a jest nas 8000. Tak, \u017ce jestem jedn\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0105 i kto chce, to ze mn\u0105 m\u00f3wi, a kto nie chce, to nie. No i jak przysz\u0142y, jak by\u0142y te odszkodowania takie, te\u017c marne, ale przeczyta\u0142y gdzie\u015b w gazecie, \u017ce \u017bydzi dostali gdzie\u015b tam w \u015bwiecie, \u017ce \u017bydzi dostali du\u017co wi\u0119cej, wi\u0119ksze odszkodowania, bo z tych kont \u017cydowskich z tych szwajcarskich kont \u017bydzi si\u0119 postarali \u017ceby po prostu tym, kt\u00f3rzy nie \u017cyj\u0105, \u017ceby to z tych szwajcarskich bank\u00f3w rozdzieli\u0107. Mi\u0119dzy innymi na Polsk\u0119. I one gdzie\u015b to przeczyta\u0142y. Jak wsta\u0142a jedna, jak zacz\u0119\u0142a pyskowa\u0107, \u017ce wszystko dla tych \u017byd\u00f3w\u2026 \u201eTo my nic nie dostaniemy?! Nam si\u0119 te\u017c nale\u017cy!\u201d A potem tak by\u0142o, \u017ce nie wiem, czy dosta\u0142y, czy nie, bo \u017bydzi zadeklarowali z tych kont r\u00f3wnie\u017c dla Polak\u00f3w po 500 dolar\u00f3w. To wsta\u0142a jedna, bo ona nie we\u017amie tych pieni\u0119dzy, bo to s\u0105 \u017cydowskie. To ja m\u00f3wi\u0119 \u201eBardzo dobrze, niech pani tutej da te pieni\u0105dze. We\u017amie, da, to ja wiem, komu tu trzeba da\u0107. Pani, niech pani nie bierze tych \u017cydowskich pieni\u0119dzy.\u201d Jak pyskowa\u0142y? \u201eJa od \u017byd\u00f3w nie b\u0119d\u0119 bra\u0142a!\u201d Ja m\u00f3wi\u0119: \u201eBardzo s\u0142usznie. Niech pani nie bierze.\u201d Potem j\u0105 pewnie trafia\u0142o, \u017ce te dosta\u0142y po 500 dolar\u00f3w, dolar\u00f3w ona nie, bo ona od \u017byd\u00f3w nie we\u017amie. No i widzi pani, r\u00f3\u017cni s\u0105. R\u00f3\u017cne typy s\u0105.<\/p>\n<p><strong>Ja my\u015bla\u0142am, \u017ce zawsze do takich tekst\u00f3w b\u0119d\u0119 podchodzi\u0142a z wy\u017cszo\u015bci\u0105, a jak raz mnie to spotka\u0142o, to po prostu by\u0142am, nie wiem, ale mia\u0142am ochot\u0119 zamordowa\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>Tak?<\/p>\n<p><strong>Bo to chodzi\u0142o o moj\u0105 te\u015bciow\u0105. Ja mia\u0142am ochot\u0119 zamordowa\u0107, bo kto\u015b powiedzia\u0142 co\u015b o niej.<\/strong><\/p>\n<p>Wie pani, ja ju\u017c nie mam ochoty mordowa\u0107, chocia\u017c jestem w\u015bciek\u0142a, w\u015bciek\u0142a jestem, ale jako\u015b, nie wiem, staram si\u0119 \u017ceby to do mnie nie dociera\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Mnie tak wychowano, ze dla mnie, to jest nie do zrozumienia.<\/strong><\/p>\n<p>W domu nie by\u0142o\u2026<\/p>\n<p><strong>Ja mia\u0142am matk\u0119 filozofk\u0119, kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142a, \u017ce nie mo\u017cna powiedzie\u0107 o jakim\u015b narodzie, \u017ce jest taki, \u015bmaki, owaki, dlatego, ze nar\u00f3d si\u0119 sk\u0142ada z jednostek, kt\u00f3re s\u0105 dobre albo z\u0142e.<\/strong><\/p>\n<p>W ka\u017cdym narodzie s\u0105 r\u00f3\u017cni.<\/p>\n<p><strong>I narody s\u0105 siebie warte<\/strong><\/p>\n<p><strong>A jak to by\u0142o, wy\u015bcie zostali\u2026 Jedni zdobywcy was zdobyli i przeszli, drudzy zdobywcy was zdobyli i przeszli i wy\u015bcie zosta\u0142y z tymi Niemcami\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak.<\/p>\n<p><strong>I jak to by\u0142o?<\/strong><\/p>\n<p>Z Niemcami, to ju\u017c po wojnie\u2026, Bo my\u015bmy w og\u00f3le nie wiedzieli, \u017ce si\u0119 wojna sko\u0144czy\u0142a. Tylko jake\u015bmy sta\u0142y tam, bo ju\u017c nie by\u0142o obozu, ani niczego. Jake\u015bmy sta\u0142y na drodze i szli tacy oberwa\u0144cy. Tacy, co po polsku nie m\u00f3wili. \u201eHitler kaput, kaput! Hitler kaput!\u201d A my patrzymy, a ba\u0142y\u015bmy si\u0119 wyj\u015b\u0107. Bo sobie my\u015bla\u0142 \u201eNie rusz\u0119.\u201d Niemcy kazali sta\u0107, to\u015bmy stali.<\/p>\n<p><strong>Jak to, przyszli Alianci, przyszli Rosjanie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No to ju\u017c, to Hitler kaput nam pokazywali. Ci\u0105gle\u015bmy nie wierzyli. Przecie\u017c nie by\u0142o radia, nic nie by\u0142o. Dopiero jacy\u015b szli Grecy i, \u017ce si\u0119 wojna\u2026 Pokazuj\u0105 nam, \u017ce ju\u017c samolot\u00f3w\u2026Co\u015b tam tak, wie pani, optycznie pokazywali, \u017ce wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, \u017ce mo\u017cemy i\u015b\u0107 do domu. No to my\u015bmy posta\u0142y, posta\u0142y, no, ale przyszed\u0142 burmistrz do nas tam, no i powiedzia\u0142, \u017ce bardzo prosi, \u017ceby\u015bmy si\u0119 z nikim tutaj nie zaprzyja\u017ani\u2026 nie, nie chodzi\u0142y do dom\u00f3w. Bardzo prosi, \u017ce on nam da chleb, przywiezie na drog\u0119. \u017beby\u015bmy st\u0105d poszli, bo on nie r\u0119czy, co tu mo\u017ce by\u0107. Bo przecie\u017c tu, to byli Niemcy. \u017be bardzo prosi \u017ceby\u015bmy st\u0105d jak najszybciej posz\u0142y. No i tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o, jak Ruscy, \u017ce gwa\u0142cili, to, co on mia\u0142 zrobi\u0107\u2026 I rzeczywi\u015bcie nam da\u0142 chleb. Da\u0142 nam chleb i zaprowadzi\u0142 nas na te tory, \u017ce jak co\u015b pojedzie, \u017ceby\u015bmy wsiada\u0142y. A podjecha\u0142y jakie\u015b, to\u015bmy wsiada\u0142y nie wiadomo gdzie. No, ale ju\u017c taki trzeci\u2026 Potem nas wysadzali, wsadzali, wysadzali\u2026 W jednym poci\u0105gu ju\u017c byli szabrownicy z Polski i wtedy\u015bmy dopiero wiedzieli dok\u0142adnie, \u017ce si\u0119 wojna sko\u0144czy\u0142a, \u017ce Krak\u00f3w wolny. No to to ju\u017c je\u017adzili do Niemiec na te szabry Polacy. Ale nam guzik dali. Te\u017c nam nie dali nic. Te\u017c nam ni\u0107 nie dali. My\u015bmy\u2026 ja \u015bwietnie umia\u0142am kra\u015b\u0107. Widzia\u0142am, \u017ce tam w plecaku kto\u015b ma bu\u0142ki\u2026 Z tych szabrownik\u00f3w. Tak \u015bwietnie ukrad\u0142am cukier. W kostk\u0119 tak le\u017ca\u0142 cukier w kostk\u0119. Wie pani gdzie schowa\u0142am? Do majtek. Zawi\u0105za\u0142am se tutej i pami\u0119tam, dzisiaj to si\u0119 \u015bmiej\u0119, bo ka\u017cda prosi\u0142a \u017ce\u2026 Bo ja si\u0119 dzieli\u0142am, nie tak, \u017cebym sobie dla siebie wzi\u0119\u0142a. Chocia\u017c poliza\u0107. Ja se my\u015bl\u0119 jak my\u015bmy\u2026 Ja z tych majtek wyjmowa\u0142am i ka\u017cda liza\u0142a ten cukier. By\u0142 taki dobry ten cukier\u2026 I te\u017c mia\u0142am takie, taki jaki\u015b woreczek, nie pami\u0119tam sk\u0105d go zdoby\u0142am. Tam sobie wk\u0142ada\u0142am te jakie\u015b\u2026 Jakie\u015b zbo\u017ce ukrad\u0142am. Krad\u0142am, co si\u0119 da\u0142o. Pokrzywy, bo to podobno bardzo zdrowe. My\u015bmy jad\u0142y rzeczywi\u015bcie te pokrzywy. Podobno bardzo du\u017co witamin. Bo dzisiaj jeszcze, jeszcze m\u00f3wi\u0105 \u017ceby pi\u0107 pokrzyw\u0119, \u017ce to jest bardzo dobre. W ka\u017cdym razie mi si\u0119 bardzo dobrze krad\u0142o. I \u015bwietnie umia\u0142am ukra\u015b\u0107 \u017ceby nikt nie widzia\u0142. Tak, \u017ce mog\u0119 mie\u0107 zaw\u00f3d z\u0142odzieja.<\/p>\n<p><strong>I to kolejowego.<\/strong><\/p>\n<p>Nie tylko, bo krad\u0142am jeszcze, jeszcze nawet jake\u015bmy tam gdzie\u015b siedzia\u0142y. Nie z naszych. Nie z naszych, tylko jak co\u015b by\u0142o takiego, sobie z tych szabrownik\u00f3w kto\u015b po\u0142o\u017cy\u0142\u2026 Usn\u0105\u0142, albo na chwil\u0119 ten plecak\u2026 To my\u015bla\u0142am, \u201e po co jemu jak on ma tyle a my jeste\u015bmy g\u0142odne\u201d.<\/p>\n<p>No i na pola si\u0119 sz\u0142o jakie\u015btam, poci\u0105g sta\u0142 w polu\u2026<\/p>\n<p>TAPE 3 SIDE A<\/p>\n<p>To nie do powt\u00f3rzenia, m\u00f3wi\u0119, to si\u0119 nie da powt\u00f3rzy\u0107. Te wszystkie filmy, to ju\u017c s\u0105 ba\u015bniami dla mnie. Ksi\u0105\u017cki, filmy, to si\u0119 nie\u2026 Jak pani m\u00f3wi, w g\u0142owie si\u0119 nie mie\u015bci, bo nie da si\u0119 odda\u0107 tego.<\/p>\n<p><strong>Ale mo\u017ce to te\u017c tak jest, \u017ce cz\u0142owiek chce, \u017ceby si\u0119\u2026 \u017ceby by\u0142 happy end, \u017ceby si\u0119 to wszystko dobrze sko\u0144czy\u0142o, prawda? Wchodz\u0105 ci Rosjanie i wchodz\u0105 ci Amerykanie i tak cudownie.<\/strong><\/p>\n<p>Nikt nie my\u015bla\u0142 nawet<\/p>\n<p><strong>A z tego, co pani m\u00f3wi, to tam musia\u0142a by\u0107 twarda tak samo, albo i nawet bardziej, bo potem rozczarowanie, \u017ce ni\u2026\u017ce jest pani wyzwolona i\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie by\u0142y\u015bmy rozczarowane, bo\u015bmy nie liczyli na to. W og\u00f3le nam nie wpad\u0142o, \u017ce mo\u017cemy by\u0107 rozczarowane. W og\u00f3le.<\/p>\n<p><strong>Bo to tak sobie cz\u0142owiek wyobra\u017ca, prawda, wchodz\u0105 ci \u017co\u0142nierze i cz\u0142owiek se mo\u017ce odetchn\u0105\u0107 wreszcie. A tu guzik, no.<\/strong><\/p>\n<p>Weszli. Weszli, zgwa\u0142cili i zamordowali, poszli. My\u015bmy tylko dalej ucieka\u0142y<\/p>\n<p><strong>I nie wiadomo, kto gorszy, prawda\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Dalej \u015bmy si\u0119 ba\u0142y.<\/p>\n<p><strong>Nie wiadomo, kto gorszy<\/strong><\/p>\n<p>Alianci przeszli. Kogo to w og\u00f3le obchodzi\u0142o. Kogo? Nawet si\u0119 nie zapytali, czy jeste\u015bmy g\u0142odne. Tylko, \u017ce czarne jeste\u015bmy. Sk\u0105d, to to nawet cz\u0142owiek nie my\u015bla\u0142 o tym \u017ceby kto\u015b pom\u00f3g\u0142. To, co\u2026 To, co ukrad\u0142am, to ukrad\u0142am, a reszta\u2026 nie mog\u0142am liczy\u0107 na nic.<\/p>\n<p><strong>I pani dojecha\u0142a, w lipcu ju\u017c pani dojecha\u0142a do Krakowa.<\/strong><\/p>\n<p>W lipcu.<\/p>\n<p><strong>I ca\u0142\u0105 Europ\u0119 pani zwiedzi\u0142a, czy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Lecia\u0142am do Krakowa jak wariatka, bo czeka\u0142am \u017ceby wszyscy\u2026 Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 w naszym domu, u dozorczyni, kto wcze\u015bniej wr\u00f3ci.<\/p>\n<p><strong>Z rodzin\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, kto by\u0142, ojciec, brat, jake\u015bmy si\u0119 um\u00f3wili, \u017ce kto wr\u00f3ci to tu i wszystkie wiadomo\u015bci do dozorczyni. No, to lecia\u0142am, \u017ce ojciec na mnie czeka, mieszkanie czeka i w og\u00f3le ju\u017c b\u0119d\u0119 si\u0119 uczy\u0142a\u2026 w og\u00f3le ju\u017c mnie nic nie b\u0119dzie obchodzi\u0142o. Dopiero jak przyjecha\u0142am, to zderzenie z t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, to dopiero by\u0142 dramat. Gorszy jak w obozie. Gorszy jak w obozie. Jak ja chcia\u0142am wr\u00f3ci\u0107 do obozu z powrotem. To prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, co ja czu\u0142am. Jak si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce nikogo nie ma. Sta\u0142am, ta biedna dozorczyni mi te dwa kartofle ugotowa\u0142a. Sama du\u017co nie mia\u0142a, ale przynajmniej mi ugotowa\u0142a te kartofle. Jad\u0142am, bo przecie\u017c by\u0142am g\u0142odna ca\u0142y czas. Tu nikogo nie ma, co ja zrobi\u0119? Ani pieni\u0119dzy, do mieszkania mnie nikt nie chcia\u0142 wpu\u015bci\u0107, rzeczy mi nikt nie chcia\u0142 odda\u0107\u2026, Co ja mam zrobi\u0107? No bez, bez \u017cadnej edukacji, bo co ja mia\u0142am\u2026 Dobrze, \u017ce umia\u0142am pisa\u0107 i czyta\u0107. Przynajmniej tyle. Przecie\u017c nawet by mnie nikt nie przyj\u0105\u0142 nigdzie do, do pracy, bo nic nie umia\u0142am.<\/p>\n<p><strong>A zanim pani\u0105 znale\u017ali ci znajomi, to to d\u0142ugo trwa\u0142o?<\/strong><\/p>\n<p>Miesi\u0105c.<\/p>\n<p><strong>To si\u0119 pani tu\u0142a\u0142a po Krakowie?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, tam na D\u0142ugiej spa\u0142am na tej s\u0142omie.<\/p>\n<p><strong>Aha.<\/strong><\/p>\n<p>I tam w po\u0142udnie by\u0142a zupa. No i ju\u017c te\u017c tam byli \u017bydzi, kt\u00f3rzy z Unry, nie wiem, czy pani wie, co to by\u0142a UNRA\u2026 No, to przychodzi\u0142y paczki, to oczywi\u015bcie kradli jak niewiem dla siebie, a nam och\u0142apy\u2026 Przychodzi\u0142y konserwy, jakie\u015b ubrania. To ja bra\u0142am z kole\u017cank\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a taka wysoka jak pani, ja by\u0142am ma\u0142a. To jej dali, jej dali taaakie, to \u017ce\u015bmy si\u0119 zamienia\u0142y, a mnie dali takie.. Nie pami\u0119tam, spodnie, czy majtki\u2026czy, czy buty tam. A kradli po\u0142ow\u0119 z tego jak niewiem, jak nie wi\u0119cej. Ob\u017cerali si\u0119 tam i tak im si\u0119 powodzi\u0142o, tym \u017bydom. Wszyscy prze\u017cyli, bo ich potem spotyka\u0142am. No, zreszt\u0105 by\u0142am \u015bwiadkiem nawet na jednym procesie w Gminie \u017bydowskiej. Takiego faceta, co podczas wojny mordowa\u0142 dzieci \u017cydowskie. \u017byd. W\u0142a\u015bnie \u017byd. Jeden jeszcze taki \u017cyje w Izraelu, kt\u00f3rego m\u00f3j m\u0105\u017c szuka\u0142, bo on by\u0142 w Izraelu, ja nie by\u0142am niestety. No, ale go nie znalaz\u0142, bo by go te\u017c trzeba by\u0142o powiesi\u0107.<\/p>\n<p><strong>Ale on\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ale kole\u017canki go znajd\u0105. Bo ja prosi\u0142am \u017ceby go poszuka\u0107. To oni, \u201eTosiu, tyle lat\u2026Daj mu spok\u00f3j\u201d\u2026 Te\u017c by\u0142y w obozie. Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eJak, to, to on mnie tak t\u0142uk\u0142, wali\u0142, bo tak w P\u0142aszowie\u2026\u201d On by\u0142 tym OD-manem \u017cydowskim. I pilnowa\u0142, ja go nawet zna\u0142am, pilnowa\u0142, no raz dziennie jecha\u0142a taka fura z ko\u0144mi, nie samoch\u00f3d, i wie\u017ali chleb do obozu. Jak kto\u015b tam sta\u0142 w\u0142a\u015bnie na tej warcie, tak jak on, \u017ce, \u017ce ja na przyk\u0142ad go zna\u0142am, to\u015bmy lecia\u0142y rano tam\u2026 O pi\u0105tej jeszcze by\u0142o ciemno i ten w\u00f3z by\u0142 taki, taki drabiniasty i jak tak jecha\u0142, to si\u0119 sypa\u0142y z tego chleba, wie pani, okruszyny. I my\u015bmy zbiera\u0142y te okruszyny. I id\u0119 z kole\u017cank\u0105 i ja m\u00f3wi\u0119 \u201eO jak dobrze, bo on mnie zna, a on jest na warcie, to odwr\u00f3ci g\u0142ow\u0119\u201d. Bo oni udawali, \u017ce nie widz\u0105, prawda? No, co ty, przecie\u017c nie krad\u0142am chleba, nikomu nie zabiera\u0142am, tylko te okruchy, co si\u0119\u2026lecia\u0142y z tego wozu. Dobrze, wiesz, co, on jest na warcie, bo on mnie zna, to on nas pu\u015bci\u2026 Jake\u015bmy doszli, jak mnie spra\u0142 t\u0105 pejcz\u0105, to m\u00f3wi\u0119 \u201e Jak to, to ty mnie, Adam \u2013 ja m\u00f3wi\u0119- ty mnie, przecie\u017c my si\u0119 znamy!\u201d- \u201eWon st\u0105d!\u201d Jak mnie zla\u0142, to mia\u0142am takie na g\u0142owie, wie pani, jak rogi mi wyros\u0142y. No i prze\u017cy\u0142 wojn\u0119 i ja \u015bwiadczy\u0142am i jego zreszt\u0105 wsadzili. Ale on prze\u017cy\u0142 z rodzicami, bo wszyscy byli tymi, ojciec te\u017c by\u0142 tym OD-manem. Ca\u0142a rodzina prze\u017cy\u0142a. I po wojnie mia\u0142 proces. Nie przyczyni\u0142am si\u0119 ja do tego, tylko kto inny, bo wyda\u0142 dziecko. Taki, jak by\u0142 taki apel w P\u0142aszowie i kazali na przyk\u0142ad oddawa\u0107 dzieci. Ale jak si\u0119 apel sko\u0144czy\u0142, ju\u017c ich nic nie obchodzi\u0142o, kt\u00f3re dziecko tam schowa\u0142a matka\u2026 My\u015bmy byli na takim apelu. Kazali oddawa\u0107 dzieci i matka schowa\u0142a dziecko, takie niemowl\u0119, nie wiem ile mia\u0142o, bo wtedy\u2026 Nie wiem czy mia\u0142o rok, czy ile mia\u0142o\u2026 Do takiego przeciwpo\u017carowego, do piasku. Wie pani jak wygl\u0105da\u0142y takie przeciwpo\u017carowe?<\/p>\n<p><strong>Takie skrzynie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No, takie nawet kub\u0142y. Nie skrzynie, tylko takie. I ona w ostatniej chwili to dziecko przykry\u0142a piaskiem. Apel si\u0119 sko\u0144czy\u0142, czyli ju\u017c wszyscy, to ju\u017c go nie obchodzi\u0142o, tego Amona Goetha, bo strzela\u0142 tym, co oddali te dzieci, no to strz\u2026 nawet nie strzela\u0142, tylko rozbija\u0142 o \u015bcian\u0119, bo szkoda by\u0142o naboju. Matka musia\u0142a patrze\u0107 na to. Musia\u0142a na to patrze\u0107. Potem j\u0105 i tak zastrzeli\u0142, ale najpierw musia\u0142a to zobaczy\u0107. I apel ju\u017c sko\u0144czony, rozkazali si\u0119 nam rozej\u015b\u0107, a on podszed\u0142, wyj\u0105\u0142 to dziecko i odda\u0142 Goethowi. Wie pani, kto to by\u0142 Amon Goeth?<\/p>\n<p><strong>Wiem.<\/strong><\/p>\n<p>W obozie w P\u0142aszowie. I odda\u0142 mu to dziecko. I on wzi\u0105\u0142 to dziecko o mur i roztrzaska\u0142. I ta matka, my\u015bmy ko\u0142o siebie sta\u0142y, m\u00f3wi \u201eS\u0142uchaj, ja musz\u0119 prze\u017cy\u0107! Musz\u0119. \u017beby tego drania ukatrupi\u0107 jak prze\u017cyj\u0119.\u201d I wiesz, \u017ce ona prze\u017cy\u0142a? I ona go poda\u0142a. I on zosta\u0142 wykluczony\u2026 Jego wsadzili, ale rodzice mieli du\u017co forsy. Jako\u015b za\u0142atwili, a ona wyjecha\u0142a zreszt\u0105. I jego wykluczyli ze spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego. Na jaki\u015b czas. Nie wiem, czy na jaki\u015b. No, ale potem zapomnieli, bo on mia\u0142 sklep na Brackiej i mu si\u0119 dobrze powodzi\u0142o. O\u017ceni\u0142 si\u0119, ma syna, ten syn jest w Krakowie. No i potem nie, poniewa\u017c on mnie la\u0142 i wszyscy wiedzieli, to mnie wo\u0142ali na \u015bwiadka. No, ja powiedzia\u0142am wszystko, co wiedzia\u0142am, no i potem, za jaki\u015b czas, ale nie wiem, mo\u017ce 5 lat temu, nie wiem\u2026 Zadzwonili do mnie, \u017ce on zmar\u0142. On by\u0142 m\u0142ody jeszcze przecie\u017c, bo on by\u0142 du\u017co m\u0142odszy ode mnie. I ja powiedzia\u0142am, co sobie ten pan zapisa\u0142. Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eSzkoda, \u017ce nie wcze\u015bniej.\u201d, \u017ce za d\u0142ugo \u017cy\u0142, co\u015b takiego m\u00f3wi\u0119\u2026 \u201eJak ty \u015bwietnie to powiedzia\u0142a\u015b, ja to musz\u0119 napisa\u0107\u201d. Ja nie wiem, ale on, my\u015bmy go ze schod\u00f3w zrzucali, bo\u2026 we Feniksie. Tam, wie pani gdzie. Bo by\u0142y takie fajfy, five o\u2019clock popo\u0142udniu.<\/p>\n<p><strong>Wie pani, co to jest fajf?<\/strong><\/p>\n<p>No, takie angielskie te, te, to kojarz\u0119\u2026<\/p>\n<p>Ta zabawa dla m\u0142odzie\u017cy wtedy. My\u015bmy tam chodzili z kole\u017cankami i on przyszed\u0142. I on przyszed\u0142 i ja\u2026 tam byli\u015bmy w towarzystwie koleg\u00f3w te\u017c, ju\u017c wtedy by\u0142am na studiach. I ja m\u00f3wi\u0119: \u201eS\u0142uchajcie, morderca!\u201d. Jak go wzi\u0119li, ze wszystkich schod\u00f3w z tego Feniksa\u2026 i on si\u0119 obtar\u0142 i poszed\u0142, nawet s\u0142owa nie powiedzia\u0142. Potem drugi raz na Plantach. Ja siedzia\u0142am ju\u017c z m\u0119\u017cem i on idzie. Te\u017c siedzieli m\u0119\u017ca koledzy, moi koledzy te\u017c ju\u017c na studiach. I ja m\u00f3wi\u0119:\u201dS\u0142uchajcie, dajcie mu wycisk!\u201d. Jak si\u0119 na niego rzucili, jak go sprali\u2026 ale on s\u0142owem, wie pani, nawet si\u0119 s\u0142owem nie odezwa\u0142. Ja se tak sta\u0142am i tak si\u0119 ciesz\u0119. Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eNo, nie musisz tych okruszk\u00f3w zbiera\u0107!\u201d Bo to ja wtedy, to o ma\u0142o, \u017ce j\u0119zykiem zbiera\u0142am. Nic si\u0119 nie odezwa\u0142. Podobno chcia\u0142 pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo, nie wiem, nie pope\u0142ni\u0142. Potem zapomnieli, czy go \u017bydzi przyj\u0119li, tego nie wiem, ale mu si\u0119 \u015bwietnie powodzilo. Bo mia\u0142 taki sklep z takim obuwiem luksusowym na Brackiej. Zdaje si\u0119, \u017ce ten syn prowadzi jeszcze ten sklep. Wi\u0119c byli tacy \u017bydzi te\u017c. A du\u017co, bo na przyk\u0142ad Pola\u0144skiego wujek, ojciec pani Ligockiej, kt\u00f3ra jest wielk\u0105 bohaterk\u0105\u2026 Ja nie wiem, podobno dzieci nie s\u0105 odpowiedzialne za rodzic\u00f3w\u2026 Ale ojciec, wuj, to znaczy brat ojca Pola\u0144skiego, te\u017c by\u0142 tym OD-manem.<\/p>\n<p><strong>Ona chyba ksi\u0105\u017ck\u0119 o tym chyba napisa\u0142a. To teraz pani mi powiedzia\u0142a, o co jej chodzi. Bo w tej chwili by\u0142a promocja<\/strong><\/p>\n<p>Pola\u0144ski nie chce, bo ten Pola\u0144ski. Romek wie, bo Romka ojciec pracowa\u0142 ze mn\u0105 razem. W getcie i w P\u0142aszowie. Dop\u00f3ki mnie nie wzi\u0119li do Schindlera, to\u015bmy razem pracowali. A jego brat, w\u0142a\u015bnie ten ojciec Ligockiej, by\u0142 OD-manem. Omanem Romka ojciec, Romka Pola\u0144skiego nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 z tym pogodzi\u0107. Nie m\u00f3g\u0142 i w og\u00f3le si\u0119 do niego nie odzywa\u0142 po wojnie. Zaraz po wojnie, to tych wszystkich OD-man\u00f3w aresztowali. Nie wiem, czy na pro\u015bb\u0119 Gminy \u017bydowskiej, tego ju\u017c nie wiem, czy na skutek donos\u00f3w ludzi, kt\u00f3rzy byli w obozie\u2026 I on siedzia\u0142, dosta\u0142 wyrok \u015bmierci. I zwracali si\u0119 wtedy do Romka ojca, do Pola\u0144skiego. On si\u0119 Liebling nazywa\u0142, a syn te\u017c si\u0119 nazywa Liebling. Zmieni\u0142a na Ligocka. No nie wiem, mo\u017ce jej rodzice zmienili. To on dosta\u0142 wyrok \u015bmierci, zreszt\u0105 nie tylko on, czterech ich siedzia\u0142o, 4 \u017byd\u00f3w, chyba wykonali ten wyrok, przez powieszenie zdaje si\u0119. I zwr\u00f3cili si\u0119 do ojca Romka, do Pola\u0144skiego, \u017ceby da\u0142 pieni\u0105dze, to go wypuszcz\u0105. A on powiedzia\u0142 \u201eNie. Zbrodniarzy si\u0119 nie wypuszcza. Ja palcem nie kiwn\u0119. Niech go strac\u0105.\u201d I jego powiesili. Pola\u0144ski, ona pisa\u0142a w jakim\u015b, ja nie mam tego. Kole\u017canka m\u00f3wi\u0142a, \u017ce poczyta\u0142a i wyrzuci\u0142a. Ona pisa\u0142a, Ligocka, \u017ce Poga\u0144ski jest jej kuzynem. Czyta\u0142a pani to mo\u017ce.<\/p>\n<p><strong>Ja czyta\u0142am \u201eDziewczynk\u0119 w czerwonym p\u0142aszczyku\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Nie to, nie to, w gazecie.<\/p>\n<p><strong>Nie, nie.<\/strong><\/p>\n<p>W prasie na jakiej\u015b stronie, \u017ce ona jest kuzynk\u0105 Pola\u0144skiego. I on, b\u0119d\u0105c w Krakowie, napisa\u0142 do tych samych\u2026 Zdementowa\u0142, \u017ce on nie ma takiej kuzynki, nie chce jej zna\u0107. Ale, wie pani, co\u2026 dlaczego on si\u0119 nie przyznaje, widocznie go ojciec odpowiednio nastawi\u0142. Widocznie nie mieli kontaktu z t\u0105 rodzin\u0105 Ligockich.<\/p>\n<p><strong>Znaczy, po wojnie mieli, bo ja pami\u0119tam tak\u0105 histori\u0119 o tym jak to ona i Romek i jeszcze Rysiek Horowitz co\u015btam kradli sznur\u00f3wki \u017ceby mie\u0107 na bilet do Ameryki. Gdzie\u015b tam si\u0119 w\u0142amali we tr\u00f3jk\u0119, ukradli sznur\u00f3wki i sprzedawali na Rynku.<\/strong><\/p>\n<p>Tak?<\/p>\n<p><strong>Ale nie mieli na bilet do Ameryki<\/strong><\/p>\n<p>Romek jest przyjacielem Horowitza. On tu ma siostr\u0119, wie pani, t\u0105 Karakulsk\u0105 .<\/p>\n<p><strong>Bo oni jako\u015b tak, to tak wynika z tej \u201eDziewczynki w czerwonym p\u0142aszczyku\u201d, tak razem, i<\/strong><\/p>\n<p>Z Pola\u0144skim? W og\u00f3le, z Romkiem? Nic podobnego.<\/p>\n<p><strong>Ale w dzieci\u0144stwie\u2026.<\/strong><\/p>\n<p>W dzieci\u0144stwie.<\/p>\n<p><strong>Ale zanim si\u0119 znalaz\u0142 tata Pola\u0144skiego. Bo ona pisze, \u017ce najpierw si\u0119 znalaz\u0142 Romek, a potem si\u0119 jako\u015b tam znalaz\u0142 jego ojciec.<\/strong><\/p>\n<p>No nic. Ojciec w obozie, do ko\u0144ca tak jak ja.<\/p>\n<p><strong>I jeszcze pisze o swoim ojcu, \u017ce on wr\u00f3ci\u0142 z wojny i zaraz umar\u0142. To tyle jest o ojcu, \u017ce taki by\u0142 skatowany.<\/strong><\/p>\n<p>Akurat umar\u0142 z ran! Tylko czy\u2026 Stracili go!<\/p>\n<p><strong>A ta ostatnia ksi\u0105\u017cka chyba jest o tym, bo\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ja nie czytam jej ksi\u0105\u017cek i nie czytam te\u017c wypowiedzi pani Karakulskiej, kt\u00f3rej te\u017c ojciec by\u0142 OD-man. Dla mnie nie istnia\u0142o. \u017byd OD-man, to by\u0142 parszywy \u017byd.<\/p>\n<p><strong>Znaczy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Romu\u015b \u2013 on by\u0142 porz\u0105dny. Ja m\u00f3wi\u0119:, \u201eCo by\u0142 porz\u0105dny?! Tak, jak UB-ek porz\u0105dny! Musia\u0142 podpisa\u0107, \u017ce b\u0119dzie bi\u0142, donosi\u0142.\u201d Musia\u0142 to wszystko i, \u017ce b\u0119dzie na us\u0142ugach Niemc\u00f3w. To porz\u0105dny?! Jaki porz\u0105dny? Ojciec m\u00f3j jake\u015bmy w getcie szli i szed\u0142 taki OD-man, to mi kaza\u0142 plu\u0107. \u201ePluj na niego! \u017beby\u015b w \u017cyciu z nim nie rozmawia\u0142a.\u201d<\/p>\n<p><strong>I plu\u0142a pani?<\/strong><\/p>\n<p>Tego nie pami\u0119tam. Bo si\u0119 pewnie ba\u0142am. Ale przecie\u017c wiadomo, kim byli OD-mani. A teraz to wszystko pisz\u0105 ksi\u0105\u017cki, s\u0105 wielkie bohaterki. No, mo\u017ce dzieci nie s\u0105 odpowiedzialne za rodzic\u00f3w, ale doskonale wiedzia\u0142y te dzieci, co rodzice robi\u0105, a potem\u2026 Ju\u017c jest podejrzane jak ca\u0142a rodzina prze\u017cy\u0142a. To by\u0142o ju\u017c podejrzane. \u017be normalnie, to przecie\u017c mnie wzi\u0119li oddzielnie, brata oddzielnie, ojca oddzielnie, mam\u0119 zastrzelili\u2026 Wykluczone \u017ceby\u015bmy byli razem. A oni prze\u017cyli i to ca\u0142kiem nie\u017ale. Ca\u0142kiem nie\u017ale. Bo pami\u0119tam jak, jak patrzy\u0142am jak\u2026 Jeszcze jest taka pani Miller, nale\u017cy do tych Dzieci Holocaustu. Ona jest w Bukowinie teraz. Ma jaki\u015b pensjonat. To jej brat w\u0142a\u015bnie, co mnie bi\u0142, ten za okruchy, jej ojciec by\u0142 OD-manem. Im si\u0119 TAK powodzi\u0142o [gest \u201epot\u0105d\u201d] w P\u0142aszowie. Mieli sw\u00f3j barak, jedzenia pot\u0105d\u2026 Bo ta, w\u0142a\u015bnie ta Stella siedzia\u0142a na, siedzia\u0142a okrakiem na tym, na tym, zreszt\u0105 pi\u0119kna dziewczyna\u2026 na tej \u0142awce i jad\u0142a taki chleb z d\u017cemem, a my\u015bmy tak patrzy\u0142y i to, co jej kapa\u0142o, to \u017ce\u015bmy zbiera\u0142y z tej\u2026 [ziemi]. A ona dzisiaj potrafi napisa\u0107, \u017ce umiera\u0142a z g\u0142odu. Nikt z nich nie umiera\u0142 z g\u0142odu, bo mieli pot\u0105d.<\/p>\n<p><strong>No, ale tak jak pani m\u00f3wi\u0142a, bo w getcie, pani m\u00f3wi\u0142a, wy wszyscy pracowali\u015bcie, prawda? I ojciec i brat i pani.<\/strong><\/p>\n<p>Tak.<\/p>\n<p><strong>I si\u0119 chodzi\u0142o g\u0142odnym. I si\u0119 chodzi\u0142o do pracy i g\u0142odowa\u0142o si\u0119<\/strong><\/p>\n<p>Jeszcze jak! G\u0142odowa\u0142o si\u0119. A kto dawa\u0142 jedzenie? Przecie\u017c nam nie p\u0142acili za to, to, \u017ce ja pracowa\u0142am. Ojciec jeszcze tam mia\u0142, bo w szpitalu to by\u0142y te obiady, to mi czasem zup\u0119 przyni\u00f3s\u0142. A nam p\u0142acili za to? Przecie\u017c my\u015bmy za darmo pracowali.<\/p>\n<p><strong>A co brat robi\u0142? Bo pani nie m\u00f3wi\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Te\u017c pracowa\u0142.<\/p>\n<p><strong>A gdzie? Pani wie?<\/strong><\/p>\n<p>Te\u017c w getcie, wie pani, co, \u017ce nawet, on by\u0142 takim intelektualist\u0105. On gdzie\u015b z ojcem chodzi\u0142, nawet nie pami\u0119tam. My\u015bmy si\u0119 spotykali, albo nie, w domu.<\/p>\n<p><strong>W ka\u017cdym razie nie da\u0142o si\u0119 naje\u015b\u0107 do syta jak wszyscy trzej pracowali\u015bcie.<\/strong><\/p>\n<p>Ale sk\u0105d, gdzie\u015b trzeba by\u0142o, bo nie wiem sk\u0105d mi ojciec jak\u0105\u015b mia\u0142, bo\u015bmy wszyscy tam mieli \u017b\u00f3\u0142taczk\u0119. I to pami\u0119tam jak goni\u0142am. \u017b\u00f3\u0142te\u015bmy by\u0142y. To mechaniczna chyba by\u0142a, bez gor\u0105czki, bo trzeba by\u0142o je\u015b\u0107 co\u015b s\u0142odkiego podobno. No i ojciec nie wiem sk\u0105d zdobywa\u0142 z burak\u00f3w jaki\u015b d\u017cem, a wtedy nie mo\u017cna patrze\u0107 na s\u0142odkie rzeczy, bo, mimo, \u017ce by\u0142am g\u0142odna, to mnie by\u0142o niedobrze Sk\u0105d to zdobywa\u0142 z tych burak\u00f3w, wie pani, nie wiem, co robi\u0142. Czy sprzedawa\u0142, co\u015b jeszcze mia\u0142\u2026 Nie by\u0142am wtajemniczona. Nie by\u0142am. W ka\u017cdym razie zup\u0119 przynosi\u0142 z tego szpitala. No i czasem przyni\u00f3s\u0142, czasem mu widocznie nie dawali. Ale przecie\u017c mnie nigdzie nie by\u0142o Przecie\u017c my\u015bmy nic nie dostawali za t\u0105 prac\u0119. No i potem si\u0119 dziwi\u0105, \u017ce my\u015bmy za darmo, a w Niemczech pracowa\u0142am, no, mo\u017ce du\u017co nie zrobi\u0142am, ale takich jak ja by\u0142o pe\u0142no, to te\u017c \u017ce\u015bmy za darmo pracowali, czyli na rzecz Niemiec. Niemiec tej fabryce amunicji. Codziennie musia\u0142am taki worek tych karbid\u00f3wek oddawa\u0107. No, to za darmo \u015bmy robili. A ci\u0105gle mi si\u0119 wydaje, \u017ce to, co nam dali, \u017ce i tak za du\u017co. Tak, \u017ce wie pani, na temat tych wszystkich OD-man\u00f3w, to mam swoje zdanie. Nikt mnie nie przekona, \u017ce byli porz\u0105dni. Bo musia\u0142 podpisa\u0107 i jak mnie nie wyda\u0142, to wyda\u0142 kogo innego.<\/p>\n<p><strong>I pani zdecydowanie ma prawo to zdanie mie\u0107, bo ja nie mam prawa ocenia\u0107 ich. Pani<\/strong><\/p>\n<p>Dlatego m\u00f3wi\u0119 ka\u017cdy jest\u2026 W ka\u017cdym narodzie jest\u2026 Bo jak kto\u015b mi m\u00f3wi, to Polacy, \u017ce Polacy wydawali. A \u017bydzi nie wydawali? Ja m\u00f3wi\u0119, tak samo. Tak jak pani m\u00f3wi, w ka\u017cdym narodzie s\u0105 r\u00f3\u017cni ludzie. W ka\u017cdym. Wie pani, co, nie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, bo im si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce oni prze\u017cyj\u0105.<\/p>\n<p><strong>Znaczy, oni kupowali swoje \u017cycie\u2026 Ale to te\u017c by\u0142o co innego, bo oni usi\u0142owali kupi\u0107 swoje \u017cycie.<\/strong><\/p>\n<p>No, to kupowali.<\/p>\n<p><strong>A Polak- szmalcownik, to by\u0142 facet kt\u00f3ry chcia\u0142 zarobi\u0107 kas\u0119, prawda? To ju\u017c by\u0142o najgorsze bezece\u0144stwo.<\/strong><\/p>\n<p>O. To jest co innego.<\/p>\n<p>Ale oni te\u017c dostawali, te\u017c dostawali tutaj wspaniale. Takie te, du\u017ce wiadra marmolady, czy tego, co nam nie daj\u0105, bo jak nam dali, to TYLE dali. Kromk\u0119 chleba, a oni mieli chleba ile chcieli. I m\u00f3wi\u0119, nikt mnie nie przekona, nigdy w \u017cyciu, je\u017celi ca\u0142a rodzina, nawet z babci\u0105, prze\u017cy\u0142a, to ju\u017c nie byli w porz\u0105dku. Bo przesz\u0142am 6 oboz\u00f3w i wiem, co to znaczy\u0142o prze\u017cy\u0107 z rodzin\u0105. To by\u0142o wykluczone. A kiedy czyta\u0142am t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Pola\u0144skiego, to on tam pisze, \u017ce ten Horowitz by\u0142 gdzie\u015b oddzielnie od rodzic\u00f3w, \u017ce nie by\u0142 razem. Jego ojciec te\u017c by\u0142 OD-manem przecie\u017c. Horowitza. Te\u017c by\u0142, oczywi\u015bcie, ale porz\u0105dnym, powiedzieli. Ja m\u00f3wi\u0119 \u201etylko do mnie nie m\u00f3wcie, \u017ce by\u0142 porz\u0105dny OD-man, ja bym wszystkich skaza\u0142a od razu. Bo nie do\u015b\u0107, \u017ce oni liczyli na lepsze warunki i na to, \u017ce na pewno prze\u017cyj\u0105. No, najwi\u0119ksza rado\u015b\u0107 by\u0142a, bo by\u0142 taki te\u017c Hilewicz, kt\u00f3ry by\u0142 podn\u00f3\u017ckiem u Amona Goetha. Ca\u0142owali si\u0119, on go uwielbia\u0142. I pewnego pi\u0119knego dnia na apelplatz kazali nam przej\u015b\u0107, le\u017ca\u0142 Hilewicz, \u017cona, dziecko. Wszystkich wystrzela\u0142. Ja m\u00f3wi\u0119, bardzo dobrze zrobi\u0142, nie pad\u0142o na nasze r\u0119ce. Bo ich za\u0142atwi\u0142. Mimo, \u017ce byli tacy, naprawd\u0119 im si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce\u2026 te\u017c chodzi\u0142 z t\u0105 pejcz\u0105. I taki g\u00f3wniarz\u2026 Taki, ubrany w te cholewy i z t\u0105 pejcz\u0105 lata\u0142. 8 lat [mia\u0142]. M\u0105\u017c pani, brat Hilewicza. Takie g\u00f3wniarze to byli, no to, czego ich ci rodzice uczyli. Samo to, \u017ce t\u0105 pejcz nosi\u0142, to ju\u017c by\u0142o, ju\u017c by\u0142o karygodne, nie? Niech sobie pani wyobrazi swoje dziecko z jakim\u015b pejczem i pani to toleruje. Czyli ci rodzice tyle samo warci, co on.<\/p>\n<p><strong>Ja nie wiem, ja po prostu nie wiem, co ja bym zrobi\u0142a na ich miejscu. I nigdy si\u0119 tego nie dowiem, mam nadziej\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Bo dlaczego, bo w obliczu \u015bmierci i g\u0142odu, to mo\u017cna robi\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy. R\u00f3\u017cne. Ja si\u0119 nie dziwi\u0119, \u017ce na przyk\u0142ad by\u0142 taki, nie pami\u0119tam jak si\u0119 nazywa\u0142, mam t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 zreszt\u0105, kt\u00f3ry prowadzi\u0142\u2026 Kaza\u0142 Amon Goeth prowadzi\u0107 matki, staruszki. To staruszka wtedy mia\u0142a 40 lat\u2026 I on pierwszy, te\u017c OD-man, za r\u0119k\u0119 swoj\u0105 matk\u0119 prowadzi\u0142 na \u015bmier\u0107. Za r\u0119k\u0119. Pierwszy szed\u0142. Jego te\u017c powiesili na szcz\u0119\u015bcie. Zaraz po wojnie go powiesili. I on szed\u0142 i prowadzi\u0142 t\u0105 matk\u0119 na \u015bmier\u0107. Pierwszy szed\u0142 i patrzy\u0142, co Amon Goeth, \u017ce go pog\u0142aska, \u017ce on pierwszy prowadzi\u0142 t\u0105 matk\u0119. Patrzy\u0142 jak j\u0105 zastrzelili, wpad\u0142a do tego do\u0142u. Tak, \u017ce nie mia\u0142am nic przeciwko temu \u017ceby ich wszystkich powiesili po wojnie. Bo im si\u0119 nale\u017ca\u0142o. No, m\u00f3wi\u0119 pani, \u017ce Romka ojciec, no przecie\u017c brat jego, tego Lieblinga. Nie chcia\u0142 palcem ruszy\u0107. Powiedzia\u0142 \u201ejak jest bandyta, to niech wisi.\u201d Nic mu nie pom\u00f3g\u0142. A przecie\u017c Romek si\u0119 w og\u00f3le do niej nie przyznaje. Do Ligockiej. W og\u00f3le.<\/p>\n<p><strong>No, ona si\u0119 przyznaje do niego.<\/strong><\/p>\n<p>Ona do niego tak, bo on jest kim\u015b. Ale on nie. On zdementowa\u0142 w prasie wszystko. Nie mam tego artyku\u0142u. Mia\u0142a mi kole\u017canka da\u0107, bo komu\u015b po\u017cyczy\u0142a i ten kto\u015b jej nie odda\u0142. Bardzo ch\u0119tnie bym sobie to przeczyta\u0142a. Bardzo.<\/p>\n<p><strong>Co ma\u0142a temu winna? No, ona by\u0142a dzieckiem.<\/strong><\/p>\n<p>No w\u0142a\u015bnie.<\/p>\n<p><strong>I w tej ksi\u0105\u017cce, ja czyta\u0142am, to ona si\u0119 rozprawia z t\u0105 traum\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z ojcem.<\/strong><\/p>\n<p>Ja si\u0119 zgadzam z tym, \u017ce dziecko nie wiedzia\u0142o, bezwiednie wszystko robi\u0142o. Ale nie mog\u0119 si\u0119 zgodzi\u0107 z tym, \u017ce jak pisze jedna z drug\u0105 i robi\u0105 z siebie bohaterki. Tylko niech siedzi cicho. Ja rozumiem, \u017ce nie wiedzia\u0142a, co rodzice robi\u0105, to zgadzam si\u0119. Albo robili to, \u017ceby oni prze\u017cyli. Prawda? Rodzice. Ale niech mi tu nie pisze krety\u0144stwa, \u017ce zdycha\u0142a z g\u0142odu, co jest nieprawd\u0105 i \u017ce, \u017ce ona nic nie wiedzia\u0142a. Guzik prawda. Dobrze widzia\u0142a, \u017ce tatu\u015b chodzi z pejcz\u0105. Jak mia\u0142a te 10 lat, to ju\u017c widzia\u0142a, no nie mia\u0142a p\u00f3\u0142 roku. Dobrze wiedzia\u0142a, \u017ce ten Adam mnie spra\u0142, to te\u017c wiedzia\u0142y, to by\u0142o niewa\u017cne, bo pra\u0142 nie tylko mnie\u2026, Ale dobrze wiedzia\u0142a, za co siedzia\u0142, \u017ce ta matka go szuka\u0142a, bo odda\u0142 dziecko. Bandyta 12-to letni. Bandyta. To tak jak ci z Huty, nie? Co morduj\u0105. To niech tylko nie pisze, jak\u0105 jest bohaterk\u0105. A wszystkie pisz\u0105. Ta, ta te\u017c. \u201eOczyma dziecka\u201d, czyta\u0142a pani?<\/p>\n<p>Nie.<\/p>\n<p>To pani Millerowa, siostra tego Adama, co mnie spra\u0142. Strasz\u2026 Takie bohaterki! Tak si\u0119, Bo\u017ce, co one prze\u017cy\u0142y. Jak Spielberg tu przyjecha\u0142, to\u2026 bo ona te\u017c by\u0142a u Schindlera, no, Karakulska, siostra Horowitza. Te\u017c by\u0142a u Schindlera. Wprawdzie ja j\u0105 kiedy\u015b zahaczy\u0142am, to co\u015b niejasno nam m\u00f3wi\u0142a, ale podobno by\u0142a. Jak Schindler przyj\u2026Spielberg jak przyjecha\u0142 i kr\u0119ci\u0142 tu film, to pierwsze przylecia\u0142y. Jestem na planie! Jestem na planie! Pierwsze si\u0119 tam zg\u0142osi\u0142y. Zreszt\u0105 by\u0142y na jego koszt w Izraelu. Zaproszone. Straszne bohaterki.<\/p>\n<p>(\u2026)<\/p>\n<p><strong>A jak to by\u0142o po wojnie, jak pani\u2026, Bo pani mieszka\u0142a u tych znajomych rodzic\u00f3w. Kiedy si\u0119 pani poczu\u0142a jako\u015b tak lepiej? Jak pani si\u0119 zakocha\u0142a w swoim m\u0119\u017cu, czy jak pani mia\u0142a swoich, tak naprawd\u0119 swoich?<\/strong><\/p>\n<p>Jak pozna\u0142am\u2026 Jak potem sprzeda\u0142am jeszcze jeden dom i jeszcze jeden, troch\u0119 si\u0119 ubra\u0142am. Ju\u017c mia\u0142am takie towarzystwo ze szko\u0142y, ze studi\u00f3w. Tak, \u017ce wtedy chodzili\u015bmy si\u0119 bawi\u0107, jak to m\u0142odzie\u017c. Chodzili\u015bmy na zabawy, w\u0142a\u015bnie do tego Feniksu, na fajfy. Poza tym studenckie by\u0142y w Bratniaku\u2026 Bardzo mi pom\u00f3g\u0142, nazywa\u0142 si\u0119 Chlebowski. On by\u0142 w Bratniaku, wie pani, na Katowickiej, tym z UJ-otu. On by\u0142 jakim\u015b przewodnicz\u0105\u2026 Partyjny nie z tej ziemi. Jako\u015b, nie wiem, czy mu si\u0119 podoba\u0142am, czy nie. Strasznie mi pom\u00f3g\u0142. Bardzo mi pom\u00f3g\u0142. No, oczywi\u015bcie nie \u017byd. Bardzo mi pom\u00f3g\u0142, bo za\u0142atwi\u0142 mieszkanie na Czapskich. Tak\u0105\u2026 na mansardzie taki, taki pokoik, ale ja by\u0142am przeszcz\u0119\u015bliwa\u2026 Za\u0142atwi\u0142 mi sto\u0142\u00f3wk\u0119 na UJ-cie. Te\u017c na placu, na tym, no, jak si\u0119 ta ulica teraz nazywa, nie na placu Sikorskiego\u2026 Jab\u0142onkowskich. Tam jest, nie wiem, czy jeszcze jest ten dom akademicki, czy nie. Bo on tam mieszka\u0142 w tym domu. Bardzo on mi pom\u00f3g\u0142, mimo, \u017ce by\u0142 partyjny, ja by\u0142am \u017byd\u00f3wk\u0105. Nic go to nie\u2026 Nic mu nie przeszkadza\u0142o. Bo jak partyjny, to by\u0142, prawda, demokrat\u0105, to znosi\u0142 \u017byd\u00f3w. No i on mi bardzo wtedy pom\u00f3g\u0142. Bardzo. I stara\u0142 si\u0119 i nawet jak\u2026 jakie\u015b takie mi da\u0142, jeszcze swoich koleg\u00f3w lekcje, bo mi tam, na tej chemii, jaka\u015b matematyka, co\u015btam mia\u0142am k\u0142opoty. Tak, \u017ce on mi za\u0142atwi\u0142, oni mnie uczyli i starali si\u0119, \u017cebym jako\u015b zdawa\u0142a wszystko. Tak, \u017ce naprawd\u0119 on mi bardzo pom\u00f3g\u0142. Nie wiem, co si\u0119 potem z nim sta\u0142o. Jestem mu bardzo wdzi\u0119czna do dnia dzisiejszego. Nie wiem, czy \u017cyje, czy nie. Kiedy\u015b si\u0119 pyta\u0142am tam, czy go znaj\u0105, ale jako\u015b nikt mi nie umia\u0142 nic powiedzie\u0107. Mimo, \u017ce si\u0119 wyni\u00f3s\u0142, wyprowadzi\u0142 z Bratniacka.<\/p>\n<p><strong>Kiedy pani wpad\u0142a na m\u0119\u017ca, tego jedynego i wspania\u0142ego.<\/strong><\/p>\n<p>Na m\u0119\u017ca wpad\u0142am, m\u00f3wi\u0142am, jak byli\u015bmy u kole\u017canki, zreszt\u0105 ona \u017cyje\u2026<\/p>\n<p><strong>A kiedy to by\u0142o?<\/strong><\/p>\n<p>No, je\u017celi w 47-mym roku bra\u0142am \u015blub, to to musia\u0142o by\u0107 w 46-tym. Rok jaki\u015b wcze\u015bniej. M\u0105\u017c, jak te\u017c ich nie wpu\u015bcili, poniewa\u017c w Bochni mieszkali, te\u017c mieli pi\u0119kny dom, ale po wojnie by\u0142 upa\u0144stwowiony. Tak zwany by\u0142 upa\u0144stwowiony, poniewa\u017c tam na dole by\u0142a drukarnia i to najpierw Niemcy zabrali, a potem nasi zabrali, Polacy. Zreszt\u0105 z Drukarni Narodowej z tego, z Pi\u0142sudskiego. Pi\u0142sudskiego jak oni wr\u00f3cili ze Zwi\u0105zku Radzieckiego, to pojechali do Bochni, gdzie by\u0142 dom i par\u0119na\u015bcie pokoi. I te\u015b\u0107 stara\u0142 si\u0119, \u017ceby w og\u00f3le by\u0142 jeden pok\u00f3j, bo nie mieli gdzie mieszka\u0107. Tak samo bez pieni\u0119dzy, tak sobie wyobra\u017cam, \u017ce, \u017ce mo\u017ce co\u015b tam mia\u0142 te\u015b\u0107, ale w ka\u017cdym razie m\u0105\u017c, szwagier, nic nie mia\u0142. No i nie chcieli go wpu\u015bci\u0107, wyrzucili go, a potem, nie wiem, poniewa\u017c zna\u0142, poniewa\u017c te\u015b\u0107 przed wojn\u0105 by\u0142 bardzo zamo\u017cny i bardzo du\u017co dawali na boche\u0144s\u2026 na Bochni\u0119. Nawet na ko\u015bci\u00f3\u0142, na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a, to zawsze do niego przychodzili, bo mu si\u0119 \u015bwietnie powodzi\u0142o. I na ko\u015bci\u00f3\u0142 na\u2026 tak\u017ce ich w Bochni znali i nawet burmistrz, kt\u00f3ry tam by\u0142 co\u015b pami\u0119ta\u0142. Bo jego ojciec pracowa\u0142 w tej drukarni. I postara\u0142 si\u0119 ten burmistrz, \u017ce dostali przydzia\u0142 na jeden pok\u00f3j, ile\u015b, 15 metr\u00f3w, bez u\u017cywalno\u015bci kuchni, \u0142azienki, ubikacji\u2026, Wi\u0119c si\u0119 pyta\u0142 te\u015b\u0107, bo mi to opowiada\u0142, to gdzie mamy chodzi\u0107? \u2013 Do ogrodu. Bo ogr\u00f3d tam jest du\u017cy, \u017ce do ogrodu. No, ale tam byli jaki\u015b czas, to w og\u00f3le nie by\u0142o warunk\u00f3w, ale te\u015b\u0107 by\u0142 bardzo taki zaradny i sobie tu otworzy\u0142 jak\u0105\u015b ma\u0142\u0105 drukarni\u0119 ze swoim pracownikiem by\u0142ym. To zacz\u0105\u0142 zarabia\u0107, ju\u017c wzi\u0119li i sobie tutaj naj\u0119li mieszkanie.<\/p>\n<p><strong>A jak im si\u0119 uda\u0142o\u2026 Oni wyjechali na Wsch\u00f3d jako\u015b?<\/strong><\/p>\n<p>Oni wyjechali. Najpierw ich Niemcy wyrzucili z tego domu, bo to bardzo pi\u0119kny dom. Wyrzucili ich z tego domu. Mieli samoch\u00f3d, to im zabrali ten samoch\u00f3d. Tak, \u017ce oni z jakimi\u015b walizkami, znam to, bo mi to opowiada\u0142 te\u015b\u0107 jeszcze, poszli w stron\u0119 Lwowa. Ale w mi\u0119dzyczasie ich Niemcy gdzie\u015b tam do \u015bniegu, czy tego\u2026, Bo jeszcze byli na terenie boche\u0144skim i w Tarnowie by\u0142o getto. Jeszcze gdzie\u015b tam, wie pani, ich zmuszali do pracy przymusowej, a potem im si\u0119 uda\u0142o jako\u015b przej\u015b\u0107 do tego Lwowa i przeje\u2026 Matka z tym m\u0142odszym bratem, chcia\u0142a\u2026 po rzeczy si\u0119 wr\u00f3ci\u0142a. Nie mieli zimowych rzeczy, bo to by\u0142o\u2026, bo we wrze\u015bniu by\u0142 upa\u0142. I chcia\u0142a pojecha\u0107 w\u0142a\u015bnie do Bochni po rzeczy dla dzieci. I jecha\u0142a \u0142\u00f3dk\u0105 po Sa\u2026 przez San i co\u015b tam, nie wiem, czy nie by\u0142o promu. No i \u0142\u00f3dka si\u0119 przewr\u00f3ci\u0142a i ona si\u0119 utopi\u0142a, a tego brata wyrato\u2026 odratowali. Brat zosta\u0142 z nimi. Potem ich wywie\u017ali, wie pani, na Ural. Nie powiem pani dok\u0142adnie, bo nie pami\u0119tam jak si\u0119 ta miejscowo\u015b\u0107 nazywa\u0142a. No i m\u0105\u017c tam pracowa\u0142. Ojciec by\u0142 jakim\u015b zaufanym, tam, polskiej dyplomacji, nie wiem, ojciec. A m\u0105\u017c pracowa\u0142, poniewa\u017c mia\u0142 prawo jazdy, to si\u0119 zg\u0142osi\u0142, \u017ce on jest kierowc\u0105. Pracowa\u0142 jako kierow\u2026 A, \u017ce by\u0142a piecz\u0105tka okr\u0105g\u0142a, to m\u0105\u017c m\u00f3wi, \u017ce jak okr\u0105g\u0142a, to dla nich by\u0142a \u015bwi\u0119to\u015b\u0107. A mia\u0142 prawo jazdy ju\u017c sprzed wojny. To znaczy, to nie wiem, z kt\u00f3rego roku, bo je\u017adzi\u0142, ojciec m\u00f3wi\u0142, \u017ce je\u017adzi\u0142 samochodem, p\u0142aci\u0142 za niego kary, on je\u017adzi\u0142. Nawet mam takie zdj\u0119cie, mu podk\u0142ada\u0142 ojciec poduszk\u0119, bo nie si\u0119ga\u0142 do kierownicy, \u017ce je\u017adzi\u0142. No i tam zg\u0142osi\u0142, \u017ce jest, nie wiem, czy pokazywa\u0142, czy \u201eo, prawo jazdy, to\u015b ty szofier\u201d. Szofer. No i by\u0142 ju\u017c jako kierowca. Bardzo dobrze mu si\u0119 powodzi\u0142o, bo wozi\u0142 jakiego\u015b naczelnika i mia\u0142 jedzenie, mia\u0142 jedzenie. A najbardziej mnie \u015bmieszy\u0142o jak m\u00f3wi\u0142, \u017ce jak dosta\u0142 mleko, bo tam by\u0142o co\u015b ze 40 stopni mrozu, \u017ce mleko przywozi\u0142 w kieszeni. Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eco, mleko?!\u201d No, bo najpierw si\u0119 rzuca\u0142o mleko \u017ceby zamarz\u0142o, potem wk\u0142ada\u0142em do kieszeni i wioz\u0142em w kieszeni, a w domu si\u0119 powrotem rozpuszcza\u0142o. I pami\u0119tam raz, te\u017c dowcip, \u017ce dostawali z przydzia\u0142u jak\u0105\u015b kaw\u0119. Bia\u0142a by\u0142a, bo co\u015b trzeba\u2026 niepalona. No i ojciec m\u00f3wi \u201eto, po co nam ta kawa, sprzedamy, kupimy sobie co\u015b\u201d. Sprzedali jakiej\u015b Rosjance. Za dwa dni ta Rosjanka z pyskiem przysz\u0142a. Chcia\u0142a ich bi\u0107, \u017ce j\u0105 oszukali. To si\u0119 pyta, dlaczego. M\u00f3wi \u201eCholera jasna, no, bo gotuj\u0119 3 dni i to nie chce zmi\u0119kn\u0105\u0107!\u201d To te\u017c te\u015b\u0107 opowiada\u0142 jako dowcip, \u017ce gotowa\u0142a 3 dni i nie chcia\u0142o zmi\u0119kn\u0105\u0107, i \u017ce j\u0105 oszukali.<\/p>\n<p><strong>My\u015bla\u0142a, \u017ce to\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Kupi\u0142a jako kasz\u0119, ja wiem, co?<\/p>\n<p><strong>Aha, kasz\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f3wili, \u017ce to jest kawa, ale \u2026 Ale komu strzeli\u0142o do g\u0142owy, \u017ce ona to b\u0119dzie gotowa\u0107?!<\/p>\n<p><strong>I jeszcze 3 dni.<\/strong><\/p>\n<p>Jak, jak z pyskiem przysz\u0142a.<\/p>\n<p><strong>A, to pi\u0119kne.<\/strong><\/p>\n<p>No, i takie historie s\u0105\u2026<\/p>\n<p><strong>A w 47-mym si\u0119 Pa\u0144stwo pobrali<\/strong><\/p>\n<p>Tak, 2-go pa\u017adziernika by\u0142a rocznica. Kt\u00f3ra? 57-ma.<\/p>\n<p>No, tak d\u0142ugo wytrzyma\u0142am. To si\u0119 i sama sobie dziwi\u0119, \u017ce ja tyle wytrzyma\u0142am. M\u0105\u017c, zreszt\u0105, jest bardzo jeszcze\u2026 Zesz\u0142ego roku pracowa\u0142, troch\u0119 mia\u0142 wyk\u0142ad\u00f3w tam, na AGH. No i jeszcze pracowa\u0142 i jak mo\u017ce, to robi wszystko \u017ceby, \u017ceby tylko nie w domu. On pracowa\u0142, zaraz, po emeryturze chyba jeszcze z 8 lat. Bo by\u0142 \u015bwietnym fachowcem, zna\u0142 j\u0119zyki, by\u0142a budowa\u2026 Oni byli\u2026 budowali fabryki kwasu siarkowego. I, ten, w Rosji, a potem budowali w Czechos\u0142owacji. No, ale si\u0119 to, rozlecia\u0142 ten Chemadex, m\u0105\u017c wr\u00f3ci\u0142 powrotem do kraju. A poniewa\u017c ju\u017c mia\u0142 ponad tych 60par\u0119 lat, no to go zwolnili, jak, wie pani, pani tego nie pami\u0119ta jak to by\u0142o, no bo wszystkich zwalniali, kt\u00f3rzy ju\u017c na emerytur\u0119. A ja si\u0119 strasznie ba\u0142am, bo sobie nie wyobra\u017ca\u0142am m\u0119\u017ca, \u017ce on b\u0119dzie w domu. A on by\u0142 taki czynny, taki pracoholik, \u017ce sobie nie mog\u0142am, wiedzia\u0142am, \u017ce to dla niego b\u0119dzie wielka tragedia. No, ale jako\u015b dosta\u0142 troch\u0119\u2026 Ale prosz\u0119 mi wierzy\u0107, \u017ce jeszcze dzisiej dzwoni\u0105, bo koledzy, kt\u00f3rzy zostali w tym\u2026 To znaczy, tego Chemadexu ju\u017c nie ma, ale oni prywatnie pracuj\u0105, jakie\u015b tam plany, wykresy. I bez przerwy dzwoni\u0105 i pytaj\u0105 m\u0119\u017ca jak si\u0119 to robi. Kiedy\u015b dzwonili z Katowic i mu proponuj\u0105, czy by nie robi\u0142 dla nich, jakich\u015btam tych, no wykres\u00f3w. Do Katowic \u017ceby przyjecha\u0142, \u017ce pogadaj\u0105. I nawet kiedy\u015b chcia\u0142 jecha\u0107, ale ja mu ju\u017c nie da\u0142am jecha\u0107, bo zacz\u0119\u0142o la\u0107. Bo si\u0119 ju\u017c wybiera\u0142 do tych Katowic, ale by\u0142o paskudnie i ja si\u0119 ba\u0142am \u017ceby jecha\u0142 samochodem. No i ci\u0105gle ma, m\u00f3wi\u0119 pani, \u017ce ci\u0105gle dzwoni\u0105 jeszcze. Adam, jak si\u0119 to robi. Adam powiedz, jak si\u0119 to robi, jak si\u0119 to robi, jak si\u0119 to robi. Ja do ciebie przyjd\u0119 z desk\u0105, ty mi wykre\u015blisz to wszystko. No i tego, tak, \u017ce\u2026 W tej chwili, Bogu dzi\u0119ki, ma robot\u0119 z budow\u0105 tego pi\u0119tra dla wnuczki. Tak, \u017ce o 9-tej idzie a wraca o 3-ciej. No i, \u017ce, \u017ce szuka sobie po prostu roboty, \u017ceby nie siedzie\u0107 w domu. Ja sobie nie wyobra\u017cam jakby to\u2026 Wszystko robi, \u017ceby nie siedzie\u0107 w domu. Tak, \u017ce ja nawet, no, namawia\u0142am go na te Katowice. I oni nawet tu chc\u0105 przyjecha\u0107, \u017ceby im rysowa\u0142.<\/p>\n<p><strong>To jest du\u017ca rzecz, by\u0107 w tym wieku i jeszcze by\u0107 cenionym fachowcem.<\/strong><\/p>\n<p>No, ale rzeczywi\u015bcie on jest w dobrym stanie. Czyta, tego, wszystkim si\u0119 interesuje. Tak, \u017ce gdyby pani z nim rozmawia\u0142a, to na ka\u017cdy temat. Na ka\u017cdy temat. Wprawdzie ja si\u0119 z nim nie zgadzam w wielu wypadkach, ale ju\u017c spu\u015bci\u0142am z tonu. Bo se my\u015ble, Bo\u017ce, ile ju\u017c przemin\u0119\u0142o, to ja si\u0119 b\u0119d\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107. Szkoda czasu.<\/p>\n<p><strong>Tyle si\u0119 wytrzyma\u0142o, to ju\u017c si\u0119 dotrzyma!<\/strong><\/p>\n<p>No. Szkoda czasu na k\u0142\u00f3tnie. No, mieli\u015bmy 50-lecie to\u015bmy, w tym Urz\u0119dzie Stanu Cywilnego, bardzo \u0142adnie nas tam przyj\u0119li szampanem. No i potem si\u0119 wpisywa\u0142o do takiej ksi\u0119gi pami\u0105tkowej. Tam sta\u0142 pan elegancki i m\u00f3wi \u201eNo, to \u017cycz\u0119\u2026\u201d \u2013 Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eNo, wobec tego si\u0119 spotkamy za nast\u0119pne 50 lat.\u201d Znaczy tak ja m\u00f3wi\u0119. Ja m\u00f3wi\u0119: \u201eProsz\u0119 tu na mnie czeka\u0107, bo ja przyjd\u0119!\u201d. No, strasznie go to ubawi\u0142o. Ale\u015bmy nikomu nie powiedzieli i sami\u015bmy poszli. Jako\u015b nie mia\u0142am ochoty. Potem dzieci mia\u0142y pretensje i znajomi, \u017ce si\u0119 nie poda\u2026 A wszyscy byli w gronie znajomych, tego, a ja nie lubi\u0119 takich sytuacji, to wol\u0119 by\u0107 sama. Tak, \u017ce\u015bmy to bardzo \u0142adnie. I dyplom jest od Kwa\u015bniewskiego. Dyplom, tak.<\/p>\n<p><strong>To imponuj\u0105ce, wytrzyma\u0107 p\u00f3\u0142 wieku.<\/strong><\/p>\n<p>Wi\u0119cej. Przecie\u017c\u2026<\/p>\n<p><strong>No, teraz, to ju\u017c wi\u0119cej.<\/strong><\/p>\n<p>50-ile? 6, no nie?<\/p>\n<p>TAPE 3 SIDE B<\/p>\n<p><strong>Schindler.<\/strong><\/p>\n<p>O Schindlerze. Poniewa\u017c ja bardzo pozytywnie si\u0119 na jego temat wypowiadam, bo uwa\u017cam, \u017ce wart jest tego, ale ma du\u017co przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce ja nie powinnam tak m\u00f3wi\u0107 jako \u017byd\u00f3wka. Ale uwa\u017cam, \u017ce on tyle dobrego zrobi\u0142. Naprawd\u0119, on nas tak, powiem, kocha\u0142 i wszystko robi\u0142 \u017ceby nam os\u0142odzi\u0107 te chwile. Przede wszystkim nikogo nie zastrzeli\u0142, nikogo nie bi\u0142, nikogo nie kopa\u0142 i nikomu \u201eFerfluchte Jude\u201d te\u017c nie powiedzia\u0142. Ja mam dla niego\u2026, bo on ju\u017c niestety nie \u017cyje. Poniewa\u017c, nie wiem, bo ja gdzie\u015b o tym m\u00f3wi\u0142am i to by\u0142o nagrane. Ja nawet o tym nie wiedzia\u0142am, dopiero potem si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce w radiu. I dosta\u0142am takie, no, od pani\u2026 nie wiem, czy pani wie, co to jest takie\u2026 Fundacja Kolbewerke we Freiburgu. Wie pani, co to jest? Tam, bo te\u015bciowa pewno mo\u017ce korzysta\u0142a, nie?<\/p>\n<p><strong>Znaczy nie, ja s\u0142ysza\u0142am jedn\u0105 histori\u0119, kt\u00f3r\u0105 zapami\u0119tam do ko\u0144ca \u017cycia\u2026<\/strong><\/p>\n<p>I tam by\u0142a, ju\u017c te\u017c nie \u017cyje, przewodnicz\u0105c\u0105 pani Erb. I tutej mia\u0142a w Krakowie, ju\u017c te\u017c nie \u017cyje, pan Sowa, kt\u00f3ry by\u0142 jej tak\u0105 praw\u0105 r\u0119k\u0105 na Polsk\u0119. I dosta\u0142am od niej tak\u0105 wiadomo\u015b\u0107, czy ona to s\u0142ucha\u0142a, czy ja bym by\u0142a sk\u0142onna si\u0119 z ni\u0105 spotka\u0107 i porozmawia\u0107. \u017be ona taki wywiad chcia\u0142a przeprowadzi\u0107, bo j\u0105 bardzo interesuje w\u0142a\u015bnie Schindler. Powiedzia\u0142am \u2018prosz\u0119 bardzo\u201d, przyszli tutaj, nie nagrywa\u0142a nic, tylko pisa\u0142a. I ukaza\u0142a si\u0119 ta gazeta, taka. To si\u0119 nazywa \u201eKurze Zeitung\u201dw Niemczech, we Freiburgu, ja to mam, ale w j\u0119zyku niemieckim. Z moimi zdj\u0119ciami. I potem oni mnie obwozili, tutej poszli\u015bmy na, do tej starej synagogi, na cmentarz\u2026 i z m\u0119\u017cem. No i od tego czasu si\u0119 taka przyja\u017a\u0144 wywi\u0105\u2026 Ja s\u0105dz\u0119, \u017ce dlatego poniewa\u017c ja bardzo pozytywnie o nim m\u00f3wi\u0142am jako o Niemcu. To po prostu, \u017ce dlatego chcieli to uwieczni\u0107, \u017ceby rozpowszechni\u0107 w Niemczech, prawda, \u017ce ja jako \u017byd\u00f3wka i wi\u0119zie\u0144 obozu koncentracyjnego tak si\u0119 wys\u0142awiam, wypowiadam o Niemcu. Wi\u0119c tak s\u0105dz\u0119, \u017ce to by\u0142o g\u0142\u00f3wnie po to. No, ale si\u0119 tak zaprzyja\u017anili\u015bmy, \u017ce ona zawsze jak by\u0142a w Krakowie, to do mnie wst\u0119powa\u0142a. Zaprasza\u0142a. I w tym towarzystwie Kolbewerke by\u0142 te\u017c pan, nazywa\u0142 si\u0119 Konradi, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 pewnego pi\u0119knego dnia do Krakowa i do mnie zadzwoni\u0142. I m\u00f3wi, \u017ce s\u0105, tam moje nazwisko jest w tym Kolbewerke, ten ze mn\u0105 wywiad, no i , \u017ce czy on, jako Niemiec, m\u00f3g\u0142by si\u0119 ze mn\u0105 spotka\u0107. Ja m\u00f3wi\u0119 \u201eprosz\u0119 bardzo\u201d. No i czy ja potrafi\u0119 si\u0119 z Niemcem w og\u00f3le spotka\u0107, czy nie mam jakiego\u015b urazu. I ja m\u00f3wi\u0119 \u201eprosz\u0119 uprzejmie\u201d. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 w Jamie Michalina. I pytam si\u0119 jak go poznam, no bo ja go nie zna\u0142am. A on m\u00f3wi, ja dojd\u0119, bo ja mam zdj\u0119cie pani, kt\u00f3re u nas jest i ja pani\u0105 znajd\u0119. Prosz\u0119 siedzie\u0107 w pierwszej sali. Rzeczywi\u015bcie, przyszed\u0142 pan, bardzo zreszt\u0105 przystojny, elegancki. No i niesie, widz\u0119, tak si\u0119 domy\u015bli\u0142am\u2026 By\u0142o pe\u0142no r\u00f3\u017c, taki bukiet. Nie wiem ile tam by\u0142o, ze 20 albo 30 r\u00f3\u017c. Podszed\u0142 do mnie. Pyta\u0142 si\u0119, oczywi\u015bcie. Od razu, bezb\u0142\u0119dnie podszed\u0142, widocznie ze zdj\u0119cia pozna\u0142. Kl\u0119kn\u0105\u0142. Dos\u0142ownie ze \u0142zami mi te r\u00f3\u017ce poda\u0142. I czy ja jestem w stanie jemu poda\u0107 r\u0119k\u0119. Czy on si\u0119 mo\u017ce ze mn\u0105 przywita\u0107. No i ja m\u00f3wi\u0119 \u201eWprawdzie dotychczas tego nie robi\u0142am. Jako \u017byd\u00f3wka i pan jest Niemcem, ale wyj\u0105tkowo.\u201d No, te\u017c mia\u0142am nawet \u0142zy w oczach i si\u0119 z nim przywita\u0142am. I od tego czasu, wie pani, to by\u0142 tak cudowny\u2026 On zmar\u0142 jakie\u015b 2 czy 3 lata temu. Wspania\u0142y cz\u0142owiek, naprawd\u0119. Ja, on mnie prosi\u0142 tam, \u017cebym napisa\u0142a do Kolbewerke i ja mu napisa\u0142am, \u017ce jest pierwszym Niemcem, gdzie ja potrafi\u0142am prze\u0142ama\u0107 t\u0105 barier\u0119 i poda\u0107 mu r\u0119k\u0119.<\/p>\n<p><strong>A bardzo to by\u0142o dawno, jak pani mu t\u0105 r\u0119k\u0119 poda\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>No, dawno by\u0142o. Jakie\u015b 7 lat temu, albo 8 lat temu. Tak. On ju\u017c nie \u017cyje, czego bardzo \u017ca\u0142uj\u0119, bo przyje\u017cd\u017ca\u0142 co roku do Krakowa, bo on z racji tej swojej funkcji, odwiedza\u0142. Tu, wie pani, Kolbewerke jest fundacj\u0105, kt\u00f3ra pomaga chorym, starym\u2026 I on po prostu mia\u0142 tak\u0105 funkcj\u0119, \u017ce on sprawdza\u0142 jak oni u\u017cytkuj\u0105 te pieni\u0105dze. No i tutaj, ja nawet nie wiem, o kogo chodzi, podawa\u0142 mi tam nazwiska, ale ja nie zna\u0142am ich. Nie \u017bydzi akurat. Nie, wszyscy, kt\u00f3rzy byli w tej fundacji, kt\u00f3rzy byli w obozie. No i zawsze ju\u017c potem przyje\u017cd\u017ca\u0142, co roku jak najlepszy przyjaciel. I stale, stale si\u0119 pyta\u0142, czy ja jestem w stanie z nim\u2026 Bez przerwy. No i potem mnie zaprosi\u0142 do Niemiec do\u2026 Ufundowa\u0142 mi takie wczasy we Fuldzie. To w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o w samym Fuldzie, to by\u0142o w okolicach i tam by\u0142 pi\u0119kny o\u015brodek. No i od tego czasu, by\u0142am tu jego najlepsz\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 na terenie\u2026 Ale te\u017c s\u0105dz\u0119, \u017ce dlat\u2026 Ale on m\u00f3wi, \u017ce\u2026 Ja potem, jak to napisa\u0142am, tam do Kolbewerke, oni maj\u0105 to pismo i \u017cona prosi\u0142a, \u017ce sobie to skserowa\u0142a, bo synowie gdzie\u015b pracuj\u0105 i to wisi u nich, \u017ce ja tak o ojcu. Bo ja tam pisa\u0142am, \u017ce on jest wspania\u0142ym cz\u0142owiekiem, \u017ce na pewno, gdyby tacy ludzie byli w czasie wojny, to by nie by\u0142o wojny. On by\u0142 m\u0142ody te\u017c, ale pami\u0119ta wojn\u0119, no by\u0142 taki, no troszk\u0119 m\u0142odszy ode mnie, wi\u0119c pami\u0119ta\u0142 wszystko. No, ale by\u0142 cudowny. Naprawd\u0119, \u017ce zapomina\u0142am, \u017ce on jest Niemcem. Zapomina\u0142am. By\u0142 moim najlepszym przyjacielem. I prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce on, jak mi zacz\u0105\u0142 posy\u0142a\u0107 paczki\u2026 Ja m\u00f3wi\u0119, \u017ce ja naprawd\u0119 nie potrzebuj\u0119\u2026 W\u0142\u0105cznie z futrem. Futra. Nosi zreszt\u0105 moja synowa bardzo \u0142adne futro. Takie karaku\u0142y. I mo\u017ce jeszcze co\u015b i mo\u017ce jeszcze co\u015b\u2026 Co przyje\u017cd\u017ca\u0142, to mi takie paki, a jak nie przyje\u017cd\u017ca\u0142, to mi posy\u0142a\u0142. M\u00f3wi\u0119, \u017ce nie potrze\u2026 Nie, bo on w \u017cyciu si\u0119 nie wywi\u0105\u2026 nie potrafi zrehabilitowa\u0107. Z tym, \u017ce ojciec jego te\u017c nie by\u0142 w wojsku. Ale on nie jest w stanie si\u0119 zrehabilitowa\u0107 nawet w jednej tysi\u0119cznej cz\u0119\u015bci, za to, co ja prze\u017cy\u0142am. I tak do ko\u0144ca z nim by\u0142am, a potem on zmar\u0142, niestety. Ja\u2026 \u017cona napisa\u0142a, kiedy b\u0119dzie pogrzeb, \u017cebym przyjecha\u0142a. Ale gdzie b\u0119d\u0119 jecha\u0142a do Freiburga. I ja tu wp\u0142aci\u0142am\u2026 On zmar\u0142 na raka. Ja tu wp\u0142aci\u0142am na to konto tych nieuleczalnie chorych, na hospicjum z tymi nowotworami i pos\u0142a\u0142am to zamiast kwiat\u00f3w. \u017be ja tu za niego na jego nazwisko wp\u0142aci\u0142am. Dosta\u0142am od niej bardzo pie\u2026 Zreszt\u0105 pisa\u0142a dopiero par\u0119 tygodni temu nawet. Jeszcze jej nie odpisa\u0142am. No i bardzo dzwoni, ze synowie s\u0105 tak dumni z ojca, no i \u017ce to wisi, ten m\u00f3j list w tym Kolbewerke. Opr\u00f3cz tego ona kaza\u0142a przet\u0142umaczy\u0107, bo ja po Polsku pisa\u0142am, ze kaza\u0142a przet\u0142umaczy\u0107 i ze to wisi u niej, ze mi dzi\u0119kuje za to, \u017ce ja o jej m\u0119\u017cu\u2026, Bo naprawd\u0119 pisa\u0142am, bo to by\u0142 wspania\u0142y cz\u0142owiek. Pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem.<\/p>\n<p><strong>Czyli to wszystko ma sens.<\/strong><\/p>\n<p>Ale ja w og\u00f3le nie pami\u0119ta\u0142am o tym, ze on jest Niemcem. My\u015bmy tu\u2026 je\u017adzili\u015bmy do Zakopanego, bo jak on tu przyje\u017cd\u017ca\u0142, to prawie\u2026 bardzo du\u017co czasu z nami sp\u0119dza\u0142. No i my\u015bmy mu tez du\u017co pokazywali. Je\u017adzili\u015bmy do Zakopanego, do\u2026 tam do nie wiem, pani na pewno nie zna jak si\u0119 do My\u015blenic jedzie. Tam s\u0105\u2026 \u201ePod grzybkiem\u201d, taka jest knajpa. To ju\u017c nie jest to, co by\u0142o, bo dawniej prowadzi\u0142y takie siostry. Wyjecha\u0142y. To by\u0142o cos wspania\u0142ego. A teraz jest gorsze, ale jest. Ale dla nich to to jest zawsze troszk\u0119 atrakcji. Na Kopiec Ko\u015bciuszki, na te cmentarze \u017cydowskie, wie pani, na Kazimierz. Bo on wprawdzie tu mia\u0142 znajomych, ale powiedzia\u0142, ze to, co my\u015bmy jemu pokazali, to to nikt na przyk\u0142ad z turysta nie je\u017adzi na Kopiec, prawda? Tam do tej kawiarni. Tylko tu si\u0119 pokazuje Sukiennice, Wawel, no to wszyscy znaj\u0105. A my\u015bmy o, do Wieliczki \u017ce\u015bmy jechali z nim do kopalni. Czekali\u015bmy, bo ja nie chcia\u0142am zjecha\u0107. No tak, ze naprawd\u0119 bardzo prze\u017cy\u0142am jego \u015bmier\u0107. Cudowne by\u0142y te spotkania. On by\u0142\u2026 on by\u0142 jedwabnym cz\u0142owiekiem. Wspania\u0142y cz\u0142owiek. Nie znam tej \u017cony, nie wiem, jaka jest, ale pisze do mnie bardzo serdecznie. Nie mam z ni\u0105 takiego kontaktu. Ona zreszt\u0105 tu nie przyje\u017cd\u017ca, nie zna s\u0142owa po Polsku. On troszk\u0119\u2026 on rozumia\u0142. Nie umia\u0142 m\u00f3wi\u0107, ale rozumia\u0142. No, wi\u0119c to by\u0142 drugi, po Schindlerze, Niemiec, kt\u00f3remu ja poda\u0142am r\u0119k\u0119.<\/p>\n<p><strong>A pani m\u00f3wi\u0142a, ze pani zna\u0142a Schindlera, \u017ce Schindler pani\u0105 pog\u0142aska\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Tak. G\u0142aska\u0142 mnie, ja to wszystko m\u00f3wi\u0142am w\u0142a\u015bnie do tej pani Erb. Ze zamiast kopniaka\u2026 Tylko s\u0142ysza\u0142am w P\u0142aszowie tylko \u201eferfluchte Jude\u201d albo kopniaka. A mowie, a on mnie pog\u0142aska\u0142, zreszt\u0105 posy\u0142a\u0142 nam bulki, po bulki posy\u0142a\u0142, pozwala\u0142 nam wyj\u015b\u0107, kto mia\u0142 pieni\u0105dze. Tam by\u0142, Kolo tego by\u0142 taki kiosk spo\u017cywczy. I nikt nie stal na warcie. Nikt nie uciek\u0142. W og\u00f3le nas nie pilnowali. W og\u00f3le. Zreszt\u0105 tam pracowali Polacy tez. By\u0142 taki majster, nie pami\u0119tam jak on si\u0119 nazywa\u0142, ja go tak szuka\u0142am po wojnie, bo on mi tak pomaga\u0142. Bardzo. I szuka\u0142am go, nie mog\u0119 go\u2026 nie znalaz\u0142am. Og\u0142asza\u0142am w gazetach, bo pami\u0119ta\u0142am jego imi\u0119 i nazwisko, ju\u017c mi dzisiaj wylecia\u0142o z pami\u0119ci. Jednak mam ta skleroz\u0119.<\/p>\n<p><strong>Absolutnie nie.<\/strong><\/p>\n<p>Jednak cos mam z ta g\u0142ow\u0105.<\/p>\n<p><strong>Tu musze pani zaprzeczy\u0107. Po prostu.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, ze naprawd\u0119 szuka\u0142am, to jedna znalaz\u0142am taka W\u0142adzi\u0119. Te\u017c nawet mam z ni\u0105 zdj\u0119cie. Tez nie wiem, co si\u0119 z ni\u0105 sta\u0142o, bo wie pani, jak mi si\u0119 ju\u017c zacz\u0119\u0142o tak troszk\u0119 lepiej powodzi\u0107, no to chcia\u0142am tym ludziom si\u0119 zrewan\u017cowa\u0107. Pomaga\u0107. Tej W\u0142adzi w\u0142a\u015bnie. Taka by\u0142a biedna. Jeszcze taka, mieszka, niestety tez nie \u017cyje, ale jej c\u00f3rki \u017cyj\u0105, na Sebastiana, kt\u00f3ra mi do getta przynosi\u0142a pierogi z bor\u00f3w\u2026 z jagodami, ze ja lubi\u0119. Przychodzi\u0142a\u2026 To by\u0142a s\u0142u\u017c\u0105ca, ale mojej cioci, tej Heli. I ona mnie\u2026 Ona tak strasznie p\u0142aka\u0142a pod tym gettem, pod tym \u201eTosiu, jeste\u015b g\u0142odna\u201d, jak p\u0142aka\u0142a strasznie. A biedna by\u0142a. Co mog\u0142a, to mi przynosi\u0142a. Tak, ze ja po wojnie z ta kuzynka z Wroc\u0142awia, my\u015bmy jej, co miesi\u0105c posy\u0142a\u0142y takie w\u0142a\u015bnie, no tam mo\u017ce niedu\u017co, ale zawsze by\u0142a wdzi\u0119czna. Tak jak np. dzisiaj 100 czy 200 z\u0142otych, bo sama nie mia\u0142am przecie\u017c, ale jak tylko dosta\u0142am, to jej zawsze pomaga\u0142am. Ona zmar\u0142a. Jak by\u0142a chora, to jej za\u0142atwia\u0142am lekarstwa, bo jej si\u0119 naprawd\u0119 nale\u017ca\u0142o. Tak jak mowie, jak Polacy pomagali, to ona bardzo nam pomaga\u0142a tez. Nawet g\u0142upimi pierogami czy kawa\u0142kiem ciasta, kt\u00f3re upiek\u0142a i przynios\u0142a. Ale ona zmar\u0142a. Jedna c\u00f3rka pracowa\u0142a na poczcie, dzwoni\u0142am kiedy\u015b, to m\u00f3wi\u0142am nawet jej nazwisko po m\u0119\u017cu, to odesz\u0142a, nie wiedza gdzie nawet. Nie mam kontaktu. Tak, \u017ce byli ludzie porz\u0105dni i mnie bardzo pomagali. Bardzo. Tak, ze mog\u0119 i o Polakach i o Niemcu powiedzie\u0107. On, co prawda ju\u017c si\u0119 zjawi\u0142 po\u2026 I nie zapomn\u0119 tego nigdy jak on, ile razy przy\u2026 czy ja z nim zechce rozmawia\u0107. Za ka\u017cdym razem. Ze, aha, jeszcze jak mnie zaprasza\u0142 do Niemiec, na te wczasy 3-tygodniowe, cudowne zreszt\u0105\u2026 to si\u0119 pyta\u0142, czy ja znios\u0119 j\u0119zyk niemiecki, czy ja jestem w stanie, czy b\u0119d\u0119 w stanie s\u0142ucha\u0107 tego j\u0119zyka. Ale tak mi si\u0119 zakos nim jako\u015b, wie pani, jak z najlepszym przyjacielem.<\/p>\n<p><strong>I jako\u015b pani znios\u0142a\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Zatar\u0142o si\u0119 to jako\u015b. Zatar\u0142a si\u0119 u mnie ta bariera nienawi\u015bci, je\u017celi chodzi o niego. Zupe\u0142nie. Uwa\u017ca\u0142am go za swojego naprawd\u0119 przyjaciela. Ju\u017c pomijaj\u0105c to, ze by\u0142 bardzo przystojny, o czym nie mowie. Tak, ze bardzo.<\/p>\n<p>(\u2026)<\/p>\n<p>TAPE 4 SIDE A<\/p>\n<p><strong>Wiec pierwsze moje pytanie b\u0119dzie o tradycje. Ci\u0105g pyta\u0144. Na przyk\u0142ad o rodzicach. Czy oni brali \u015blub, dlatego, ze zostali wyswatani, czy si\u0119 jako\u015b w sobie zakochali?<\/strong><\/p>\n<p>Zakochali si\u0119 i brali \u015blub \u017cydowski pod baldachimem, bo by\u0142y zdj\u0119cia nawet u nas w domu. No i nie, nie by\u0142o, czy tam gdzie\u015b nie by\u0142o swatki, tego to ja nie wiem. Ale w ka\u017cdym razie si\u0119 m\u00f3wi\u0142o, ze z mi\u0142o\u015bci. Wielkiej. Zreszt\u0105 bardzo dobre ma\u0142\u017ce\u0144stwo by\u0142o, z tego co ja pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>A pani pami\u0119ta mniej wi\u0119cej, kiedy oni brali \u015blub? W kt\u00f3rym roku to mog\u0142o by\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>W kt\u00f3rym roku, to nie, nie mog\u0119 powiedzie\u0107. Tyle tylko pami\u0119tam, \u017ce, tak jak m\u00f3wi\u0142am, \u017ce rodzice mieli 39 lat jak wojna wybuch\u0142a. Ale zaraz, to mo\u017cna policzy\u0107. Bo brat mia\u0142, ju\u017c by\u0142 po maturze, czyli mia\u0142 18, bo przed wojna si\u0119 ko\u0144czy\u0142o wcze\u015bniej. Czyli mia\u0142 18 lat. Policzmy, ze si\u0119 pobrali jak mieli po 20 lat, tak? Je\u017celi mieli 39 jak wojna wybuch\u0142a, brat mia\u0142 18, czyli 20 lat mieli jak si\u0119 pobrali. Tak wychodzi z mojego wyliczenia.<\/p>\n<p><strong>Dwudziesty rok pewnie.<\/strong><\/p>\n<p>No mniej wi\u0119cej.<\/p>\n<p><strong>A teraz jak si\u0119 obchodzi\u0142o \u015bwi\u0119ta u pani w domu.<\/strong><\/p>\n<p>To ju\u017c m\u00f3wi\u0142y\u015bmy o tym.<\/p>\n<p><strong>Ale tak ma\u0142o i ja pani przerywa\u0142am. Wtedy jak to by\u0142o w Szabas.<\/strong><\/p>\n<p>W Szabas, ju\u017c m\u00f3wi\u0142y\u015bmy o tym, \u017ce mama \u015bwieci\u0142a, bo pani pyta\u0142a o to, \u015bwieci\u0142a \u015bwiece zawsze. W pi\u0105tek wiecz\u00f3r. \u015awieci\u0142o si\u0119 \u015bwiece, mama robi\u0142a te ruchy takie, to pami\u0119tam, nad tymi \u015bwiecami. No i w sobot\u0119, no to by\u0142a tak zwana s\u0142u\u017c\u0105ca, kt\u00f3ra robi\u0142a ci\u0119\u017csze roboty. To si\u0119\u2026 na przyk\u0142ad w sobot\u0119 wiedzia\u0142am, ze nie wolno je\u017adzi\u0107, ze nie wolno nam pewnych rzeczy wykonywa\u0107, ale dzieci ju\u017c wszystko robi\u0142y, bo ju\u017c dzieci by\u0142y bardziej zasymilowane. No, a rodzice, no ojciec cz\u0119sto chodzi\u0142 nawet do pracy w sobot\u0119. Ale rodzi\u2026 do synagogi, chodzi\u0142o si\u0119 do tego Templu. Rodzice chodzili do tego Templu, by\u0142a post\u0119powa ta synagoga. No to w ka\u017cde \u015bwi\u0119ta chodzili na pewno. W ka\u017cde \u015bwi\u0119ta.<\/p>\n<p><strong>Ulubione szabasowe potrawy, kt\u00f3re by\u0142y u pa\u0144stwa zawsze. Pami\u0119tam niedzielny obiad u mojej babci i zawsze by\u0142o to samo\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Zawsze by\u0142o prawie to samo, a przede wszystkim robi\u0142o si\u0119 wszystko, co dzieci lubi\u0142y.<\/p>\n<p><strong>A co dzieci najbardziej lubi\u0142y je\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>Dzieci najbardziej lubi\u0142y\u2026 Na pewno w sobot\u0119 by\u0142 ros\u00f3\u0142 z makaronem. Na pewno. Na pewno by\u0142a ryba w pi\u0105tek wiecz\u00f3r. Zreszt\u0105 my\u015bmy bardzo lubili. I bardzo lubi\u0142 m\u00f3j ojciec i ja, bo brat tego nie znosi\u0142\u2026 by\u0142a galareta, bardzo taka pyszna. No i by\u0142y te takie cha\u0142ki specjalne. By\u0142o ciasto. To ciasto by\u0142o zawsze, ale na sobot\u0119 zw\u0142aszcza by\u0142o bardzo du\u017co ciasta. Tak, ze na przyk\u0142ad w niedziele, czy w poniedzia\u0142ek, by\u0142a taka pani. Bardzo elegancka, kt\u00f3rej si\u0119 widocznie \u017ale jako\u015b powodzi\u0142o i przychodzi\u0142a zawsze w poniedzia\u0142ek rano i dawa\u0142o si\u0119 jej zapakowane ciasto. To by\u0142a tez \u017byd\u00f3wka. O ile ja pami\u0119tam, to bardzo elegancko ubrana. I zawsze jej, to znaczy nie mama, tylko ta nasza s\u0142u\u017c\u0105ca, zawsze jej cala paczk\u0119 tego ciasta si\u0119 dawa\u0142o. Potem pami\u0119tam \u015bwi\u0119ta Pesach, ze si\u0119 chodzi\u0142o na Kazimierzu, to nawet ja chodzi\u0142am, bo lubi\u0142am tam chodzi\u0107. Pakowa\u0142o si\u0119 tak zwany humes, to znaczy z chleba, bo pani wie, \u017ce w Pesach nie wolno je\u015b\u0107 pieczywa, tylko mac\u0119. I na Kazimierzu by\u0142a taka, nie wiem, co to by\u0142o, czy to by\u0142a piekarnia, czy co. Chodzi\u0142o si\u0119, taka du\u017ca \u0142y\u017cka drewniana by\u0142a, pakowa\u0142o si\u0119 tak zwany ten humes, to znaczy okruszki chleba takie cos zapakowane. Ja z tym chodzi\u0142am, \u017ceby to spali\u0107. To to pami\u0119tam. Jak to by\u0142a tradycja, na jakiej podstawie oparta, tego nie pami\u0119tam. Nie pami\u0119tam w\u0142a\u015bnie. Poza tym, tak, chodzi\u0142o si\u0119 w pi\u0105tek wiecz\u00f3r, dawa\u0142o si\u0119 to piekarz\u2026 by\u0142a taka piekarnia, kt\u00f3ra zreszt\u0105 jest na Placu Nowym, to znaczy w tej chwili tez jest jaka\u015b taka piekarnia, czy sklep spo\u017cywczy. Cos tam jest, bo kiedy\u015b by\u0142am, nawet ogl\u0105da\u0142am. I nosi\u0142o si\u0119 ten garnek, tak zwany ciulent. Zapakowany. Nosi\u0142a to nasza s\u0142u\u017c\u0105ca. Taki du\u017cy garnek by\u0142, zdajcie kamienny. I w sobot\u0119 rano przynosi\u0142a. Ja to bardzo lubi\u0142am. Zreszt\u0105 teraz si\u0119 dowiedzia\u0142am, ze na Szerokiej jest jaka\u015b taka knajpa i w\u0142a\u015bnie mnie zapraszali \u017ceby, bo m\u00f3wi\u0142am ze to strasznie lubi\u0119. To by\u0142, to by\u0142 groch, taki okr\u0105g\u0142y nazwany arbese przez \u017byd\u00f3w, by\u0142a kasza, by\u0142 t\u0142uszcz jaki\u015b\u2026 I to takie zapieczone by\u0142o bardzo fajne. W tej chwili w\u0142a\u015bnie s\u0142ysz\u0119, \u017ce na Kazimierzu, na Szerokiej, tak, s\u0142ysza\u0142a pani? Tylko nie wiem jak si\u0119 ta knajpa nazywa. Bo jak ta moja kole\u017canka by\u0142a teraz z Izraela, to w\u0142a\u015bnie mnie zapraszali, ale jako\u015b nie dosz\u0142o do tego spotkania i bardzo \u017ca\u0142uj\u0119. Ale przy pierwszej okazji tam sobie p\u00f3jd\u0119 i zjem. Zawsze by\u0142a ryba po \u017cydowsku na sobot\u0119, zawsze. Zawsze ojciec mia\u0142 kieliszek taki, nie wiem, co to by\u0142o, jakiej\u015b w\u00f3dki. \u015aliwowica, o. To ja, ja oczywi\u015bcie, ze nie dostawa\u0142am tego, ale by\u0142o zawsze piwo, kt\u00f3re ojciec bardzo lubi\u0142 i piwo, to sobie popija\u0142am. Bo tez lubi\u0142am piwo mimo, ze by\u0142o gorzkie. No i na, na dole u nas w domu, to by\u0142 taki \u017byd, zreszt\u0105 ortodoksyjny, z broda, bardzo sympatyczny, kt\u00f3ry mia\u0142 tak zwany szynk w takim lokalu. No i on robi\u0142 bardzo dobre\u2026 mia\u0142 t\u0105 galaret\u0119, kt\u00f3ra ja bardzo lubi\u0142am i mia\u0142 pieczone takie, do galarety by\u0142y takie okr\u0105g\u0142e, posypane cukrem takie, nie wiem, co to by\u0142o, takie\u2026 nie ciastko, nie chleb\u2026 jakie\u015b takie specjalne\u2026, Bo on mia\u0142 t\u0142umy, w sobot\u0119 w\u0142a\u015bnie przychodzili na t\u0105 ryb\u0119 i na galaret\u0119. To to pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>Pani ulubione \u015bwi\u0119to. Kt\u00f3re by\u0142o pani ulubione?<\/strong><\/p>\n<p>Moje ulubione, to w\u0142a\u015bciwie nie mia\u0142am jakiego\u015b\u2026 Sza\u0142asy, Kucki. Bo wtedy sta\u0142a taka kucka u nas na podw\u00f3rku i my\u015bmy, dzieci, nie tylko ja, ale z ca\u0142ej kamienicy\u2026 robili\u015bmy te \u0142a\u0144cuchy kolorowe i prze\u015bcigali\u015bmy si\u0119 czyja b\u0119dzie naj\u0142adniejsza. Ojciec jad\u0142 tam w pierwszy dzie\u0144, w pierwszy czy drugi, a potem to tak zwane wolne \u015bwi\u0119to, no to si\u0119 tam nie jad\u0142o, ale kucka sta\u0142a do ko\u0144ca \u015bwi\u0105t, czyli 8 dni. 8 albo 7, tego to ja ju\u017c nie pami\u0119tam. W ka\u017cdym razie bardzo lubi\u0142am te \u015bwi\u0119ta, bo si\u0119 tam wiesza\u0142o r\u00f3\u017cne takie, takie rzeczy. Ja przygotowywa\u0142am, robi\u0142am, by\u0142am bardzo wa\u017cna. Jak m\u00f3j \u0142a\u0144cuch wypad\u0142 \u0142adniej jak mojej kole\u017canki z przeciwka, to by\u0142am bardzo dumna. I ojciec tez by\u0142 dumny. Pokazywa\u0142, co moja c\u00f3rka nam zrobi\u0142a. To by\u0142o moje takie najbardziej ulubione \u015bwi\u0119to.<\/p>\n<p><strong>Bo to si\u0119 wydaje, ze to Purim by\u0142 ulubiony.<\/strong><\/p>\n<p>A Purim tez by\u0142o ulubione, bo si\u0119 dostawa\u0142o prezenty. Pieni\u0105\u017cki si\u0119 dostawa\u0142o, prezenty si\u0119 dostawa\u0142o. Tak, ze to Purim tez by\u0142o takim weso\u0142ym \u015bwi\u0119tem. Si\u0119 przebierali\u015bmy, pami\u0119tam, ze si\u0119 przebiera\u0142o. Ale zawsze cos dostawa\u0142am. Mimo, ze nie potrzebowa\u0142am, to mnie zawsze to cieszy\u0142o. Jak dziecko si\u0119 cieszy\u0142o wszystkim co tam, co by\u0142o.<\/p>\n<p><strong>A mi si\u0119 strasznie podoba\u0142o jak czyta\u0142am o tym, ze si\u0119 sz\u0142o do synagogi i na ka\u017cde imi\u0119 Haman si\u0119 tupa\u0142o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>To tego ja nie pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>Strasznie bym chcia\u0142a by\u0107 na takim nabo\u017ce\u0144stwie\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Nie pami\u0119tam. Natomiast chodzi\u0142am do Templu. Je\u017celi chodzi\u0142o o \u015bwi\u0119to, to ja, \u015bwi\u0119to zmar\u0142ych, to nie wolno by\u0142o dzieciom wchodzi\u0107 do synagogi. Tylko tym, kt\u00f3rzy si\u0119 modlili za zmar\u0142ych. A kto mia\u0142 rodzic\u00f3w, to mu nie wolno by\u0142o wchodzi\u0107. Ale tak czasem, jak ojciec w sobot\u0119 chodzi\u0142 z mam\u0105, to tam siedzia\u0142am, bo ten Tempel by\u0142 pi\u0119kny. Tam by\u0142o bardzo pi\u0119knie, z tym, ze m\u0119\u017cczy\u017ani byli na dole, kobiety by\u0142y na g\u00f3rze i do mamy chodzi\u0142am po takich schodach. Bardzo mnie to wszystko cieszy\u0142o. Tak, ze tam by\u0142a taka bariera, to si\u0119 zagl\u0105da\u0142o na d\u00f3\u0142, co ci m\u0119\u017cczy\u017ani robi\u0105, jak si\u0119 modl\u0105. No to wtedy ch\u0119tnie chodzi\u0142am. Tak, ze to te\u017c pami\u0119tam.<\/p>\n<p><strong>A pani brat z pewno\u015bci\u0105 mia\u0142 bar micwe\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Chodzi o bar mich\u0119, tak. Brat jak sko\u0144czy\u0142 13 lat. By\u0142a wielka uroczysto\u015b\u0107, jak to u \u017byd\u00f3w, nawet zasymilowanych, to by\u0142 obowi\u0105zek. Dosta\u0142 te tak zwane, te modli\u2026 te tak zwane, to si\u0119 nazywa\u0142o tfilin, czy co\u015b takiego. Okr\u0119ca\u0142o si\u0119, tylko nie wiem ile razy, nie znam tej tradycji. I na czo\u0142o si\u0119 przywi\u0105zywa\u0142o taki kwadrat, nie wiem, co on oznacza\u0142. No w ka\u017cdym razie by\u0142o bardzo du\u017co go\u015bci i du\u017ca uroczysto\u015b\u0107. A ja by\u0142am w\u015bciek\u0142a, bo m\u00f3j brat dosta\u0142 kup\u0119 prezent\u00f3w a mnie nic nie dali. I zacz\u0119\u0142am rycze\u0107, \u017ce dlaczego ja nic nie dosta\u0142am. Wobec tego ojciec na drugi dzie\u0144 poszed\u0142 i kupi\u0142 hulajnog\u0119, bo chcia\u0142, bo ca\u0142y czas wy\u0142am i rycza\u0142am, tupa\u0142am nogami, ze m\u00f3j brat dosta\u0142 tyle. Ca\u0142y pok\u00f3j mia\u0142 prezent\u00f3w, a dla mnie nic i nie chcia\u0142 mi nic da\u0107. I nawet si\u0119 z nim pogniewa\u0142am i nie sk\u0142ada\u0142am mu \u017cycze\u0144, bo by\u0142am taka z\u0142a, bo nic ze swoich prezent\u00f3w mi nie dal. No wiec to tez pami\u0119tam, ze by\u0142a bardzo du\u017ca uroczysto\u015b\u0107.<\/p>\n<p><strong>To pewnie by\u0142o spotkanie rodzinne przy tej okazji\u2026<\/strong><\/p>\n<p>No tak, nie tylko, ale przez 3 dni by\u0142a wielka uroczysto\u015b\u0107 i przychodzili go\u015bcie. Jad\u0142o si\u0119, pi\u0142o si\u0119 no i brat by\u0142 bardzo wa\u017cny, co mnie denerwowa\u0142o okropnie, bo na mnie nikt nie zwraca\u0142 uwagi. I ja by\u0142am w\u015bciek\u0142a ca\u0142y czas i by\u0142am szcz\u0119\u015bliwa, ze si\u0119 to ju\u017c sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Jeszcze przy jakich\u015b okazjach jeszcze by\u0142y jakie\u015b rodzinne zjazdy?<\/strong><\/p>\n<p>Zawsze rodzinne by\u0142y urodziny dzieci. Zawsze. Wszystkie ciocie, wszyscy wujkowie, dzieci wujk\u00f3w, dzieci cio\u0107. Tak, ze z rodziny ojca i z rodziny mamy. No i jeszcze jak babcia \u017cy\u0142a, ta w Podg\u00f3rzu, to zawsze przychodzi\u0142a. A jak ju\u017c nie mog\u0142a przychodzi\u0107, to si\u0119 sz\u0142o do niej. Tam zawsze by\u0142y ciasteczka, wszystko by\u0142o. Tak, ze, je\u017celi chodzi o urodziny dzieci, ojca czy mamy, to si\u0119 bardzo hucznie obchodzi\u0142o. Bardzo. Zreszt\u0105 my\u015bmy ju\u017c wtedy mieli, byli\u015bmy jedni z pierwszych, to znaczy ojciec, mieli\u015bmy patefon i by\u0142y pi\u0119kne p\u0142yty. Ju\u017c by\u0142y Ordonki p\u0142yty\u2026 Tak, ze przychodzili bardzo ch\u0119tnie do nas. Ojciec nastawia\u0142, kr\u0119ci\u0142am ta korba i nastawia\u0142o si\u0119 te p\u0142yty. Tak, ze bardzo uroczy\u015bcie tutej obchodzi\u0142o si\u0119 te wszystkie urodziny.<\/p>\n<p><strong>A jakie\u015b wspomnienia zwi\u0105zane z bratem\u2026 O bracie jest strasznie ma\u0142o:, \u017ce by\u0142 m\u0105dry, ze by\u0142 starszy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Starszy by\u0142 o 3 lata, przepraszam, o 4 lata. Jak byli\u015bmy dzie\u0107mi, to\u015bmy si\u0119 raz kochali a raz k\u0142\u00f3cili. Brat by\u0142 bardzo zdolnym uczniem, o co ja tez by\u0142am zawsze w\u015bciek\u0142a. By\u0142am, mo\u017ce zdolna jeszcze wtedy. By\u0142 wspania\u0142ym fizykiem i matematykiem, bo pami\u0119tam, ze go w szkole wo\u0142ali nawet \u201eFosgen\u201d. Bo on si\u0119 bardzo interesowa\u0142 i w zwi\u0105zku z tym ca\u0142y czas si\u0119 m\u00f3wi\u0142o, ze jak on zda matur\u0119, to wyjedzie. Ju\u017c mia\u0142 za\u0142atwione, tak jak m\u00f3wi\u0142am, do, no, na uczelnie do Londynu i mia\u0142 zosta\u0107 in\u017cynierem budowy okr\u0119t\u00f3w. A ja by\u0142am troch\u0119 w cieniu brata, bo ja by\u0142am niby zdolna, ale nie tak bardzo. Zawsze si\u0119 m\u00f3wi\u0142o o nim wi\u0119cej jak o mnie i to mnie bardzo zawsze denerwowa\u0142o, mimo, ze ja si\u0119 tez dobrze uczy\u0142am w szkole i mia\u0142am du\u017ce zdolno\u015bci do j\u0119zyk\u00f3w. Tak, ze m\u00f3j brat by\u0142 nad wszystkim.<\/p>\n<p><strong>A w\u0142a\u015bnie, szko\u0142a. Nauczyciele ukochani albo znienawidzeni\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Znienawidzonych nie mia\u0142am. W szkole by\u0142y bardzo dobre stosunki, bardzo dobre warunki. To by\u0142a pi\u0119kna szko\u0142a, jak ju\u017c wspomnia\u0142am, imienia doktora Hilfsteina, na Podbrzeziu. Nie pami\u0119tam, kt\u00f3ry to by\u0142 numer, ale szko\u0142a istnieje, tam jest jaka\u015b rzemie\u015blnicza szko\u0142a. By\u0142a pi\u0119kna, by\u0142y schody marmurowe, ju\u017c si\u0119 budowa\u0142o, ale niestety, to znaczy sko\u0144czyli, wyko\u0144czyli ten budynek, ale wojna wybuch\u0142a. Naprzeciwko by\u0142 basen, taki do \u015brodka. W ka\u017cdym razie szko\u0142a by\u0142a na bardzo wysokim poziomie. Najbardziej pami\u0119tam, nazywa\u0142 si\u0119 Hamer, mia\u0142 sklepik na dole i bra\u0142o si\u0119 u niego. Poniewa\u017c ja w domu ze z\u0142o\u015bci nie jad\u0142am, to by\u0142am g\u0142odna, bo jeszcze \u015bniadanie przynios\u0142am, ze ja nie zjad\u0142am, ale u Hamera sobie kupowa\u0142am za 10 groszy bu\u0142k\u0119 ze \u015bledziem i mi bardzo smakowa\u0142o, bo mia\u0142 wszystko. Mia\u0142. By\u0142 bardzo wa\u017cny, zawsze m\u00f3wi\u0142:\u201dJa i pan dyrektor zarz\u0105dzili\u015bmy, \u017ce b\u0119dzie tak i tak\u2026\u201d I to utkwi\u0142o mi w pami\u0119ci. Ja i pan dyrektor. Tak, ze w szkole mia\u0142am wspaniale stosunki, nie by\u0142o \u017cadnych\u2026 Nie wolno nam by\u0142o nale\u017ce\u0107 do \u017cadnych organizacji w og\u00f3le. By\u0142o tylko lokalne harcerstwo takie. By\u0142a bardzo sympatyczna druhna, ja nale\u017ca\u0142am oczywi\u015bcie do tego harcerstwa. Mieli\u015bmy zbi\u00f3rki raz w tygodniu na naszym podw\u00f3rku, bo szko\u0142a mia\u0142a ogromne podw\u00f3rko. Tak ze cudowna sala gimnastyczna. No naprawd\u0119 szko\u0142a by\u0142a komfortowa.<\/p>\n<p>A jakie to by\u0142o harcerstwo.<\/p>\n<p>To by\u0142o\u2026 Nazywa\u0142o si\u0119 Hacofer. Nazywa\u0142o si\u0119 Hacofer, o ile pami\u0119tam.<\/p>\n<p>Nie Ha Szomer ha Cair?<\/p>\n<p>Nie, Hacofer, nie wiem, dlaczego. Nie wiem, co to znaczy. I by\u0142o, to znaczy, takie lokalne. Nam nie wolno by\u0142o si\u0119 gdzie\u015b udziela\u0107 poza szko\u0142\u0105, w jakichkolwiek organizacjach, czy tych. To by\u0142o takie lokalne, raczej dziecinne. Wycieczki by\u0142y, pogadanki by\u0142y. No i w szkole by\u0142a, bardzo pi\u0119kna zreszt\u0105, sala muzyczna, gdzie pan profesor\u2026 pami\u0119tam jak si\u0119\u2026 bardzo znany, Feldhorn, on napisa\u0142 jak\u0105\u015b ksi\u0105\u017ck\u0119. Znanym by\u0142 w ka\u017cdym razie polonista, a mieli\u015bmy raz w tygodniu takie muzyczne audycje, by\u0142a specjalna sala i bardzo pi\u0119kne zreszt\u0105. Pami\u0119tam \u201ePrz\u0105\u015bniczki\u201d. To po prostu takie wynosili\u015bmy wychowanie muzyczne, bardzo zreszt\u0105 o du\u017cym zakresie. I on si\u0119 tym zajmowa\u0142. On zgin\u0105\u0142 zreszt\u0105. To by\u0142 przyjaciel ojca. Zgin\u0105\u0142 niestety. W Warszawie, w getcie warszawskim.<\/p>\n<p><strong>A czy mia\u0142a pani jakie\u015b hobby? Cos pani zbiera\u0142a?<\/strong><\/p>\n<p>Zbiera\u0142am. Zbiera\u0142am anio\u0142ki. Taki mia\u0142o si\u0119, taki, taki, to nie by\u0142 album, ale zeszyt. I robi\u0142o si\u0119 takie tr\u00f3jk\u0105ty i tam kupowali\u015bmy takie anio\u0142ki, diabe\u0142ki, srebra z pomadek si\u0119 tam palcem wyprostowywa\u0142o i chowa\u0142o si\u0119 w tych kartkach i potem w szkole smy si\u0119 zamieniali, jak ja mia\u0142am wi\u0119cej. A poza tym na przyk\u0142ad by\u0142a, to pami\u0119tam, ze kupowa\u0142o si\u0119 taka past\u0119 Erdal do czyszczenia but\u00f3w i tam zawsze by\u0142 jaki\u015b taki znaczek. Wiec pilnowa\u0142am ju\u017c nasza s\u0142u\u017c\u0105c\u0105, \u017ceby tylko ten Erdal kupowa\u0142a, bo tam zawsze si\u0119 znalaz\u0142a jaka\u015b taka blaszka z czym\u015b. To si\u0119 tez chowa\u0142o. To tez zbiera\u0142am. No i poza tym to nic takiego, nie mia\u0142am jeszcze takiego hobby. Tak\u017ce usi\u0142owa\u0142am pisa\u0107 jakie\u015b wierszyki. Raz wygra\u0142am, raz wygra\u0142am porcelan\u0119 z \u0106mielowa, bo\u2026 ju\u017c nie pami\u0119tam tego wierszyka, ale\u2026 nie, nie przypomn\u0119 sobie, ale wiem, ze wygra\u0142am i ze wielka rado\u015b\u0107 by\u0142a, bo wygra\u0142am talerzyk z fili\u017cank\u0105 z \u0106mielowa. To by\u0142o bar\u2026 No, napisa\u0142am cos o \u0106mielowie i wygra\u0142am. I w og\u00f3le lubi\u0142am pisa\u0107. Taka jeszcze w szkole, by\u0142a taka\u2026 na lekcji polskiego ka\u017cdy mia\u0142 napisa\u0107 jak\u0105\u015b ksi\u0105\u017ceczk\u0119. Niestety si\u0119 nie uchowa\u0142a. Ojciec j\u0105 dal oprawi\u0107. No, napisa\u0142am tak\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0119 \u201eSiostra Maria\u201d. O takiej piel\u0119gniarce, nie wiem sk\u0105d mi si\u0119 to wzi\u0119\u0142o za moich czas\u00f3w, bo nigdy nie widzia\u0142am \u017cadnej piel\u0119gniarki, ani o szpitalu nic nie wiedzia\u0142am. No i napisa\u0142am w\u0142a\u015bnie jak ona si\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u0142a dla chorych dzieci. No i te\u017c bardzo si\u0119 ta ksi\u0105\u017cka podoba\u0142a. Zreszt\u0105 wszystkie\u015bmy pisa\u0142y. Bardzo si\u0119 podoba\u0142a i ojciec ja da\u0142 oprawi\u0107. W domu by\u0142a a\u017c do wojny i nawet nie pami\u0119tam, w kt\u00f3rej to klasie by\u0142o, ale niestety si\u0119 nie uchowa\u0142a. Nie dali\u015bmy, nie wiem, widocznie ojciec nie da\u0142 do tego schowania, no i nie by\u0142o, nikt mi nie odda\u0142.<\/p>\n<p><strong>A jak si\u0119 uchowa\u0142y zdj\u0119cia? Te zdj\u0119cia rodzinne?<\/strong><\/p>\n<p>Zdj\u0119cia si\u0119 uchowa\u0142y, bo ojciec je odda\u0142, nie wszystkie, bo to wcale nie jest du\u017co, pani twierdzi, ze bardzo du\u017co, bo ojciec odda\u0142 ca\u0142y album do przechowania i by\u0142a taka pani W\u0142adzia, kt\u00f3ra gdzie\u015b pracowa\u0142a\u2026 Nie wiem sk\u0105d ojciec j\u0105 zna\u0142. Czy pracowa\u0142a w Dzienniku, czy nie, tego nie wiem. Ale przychodzi\u0142a do nas i ona, ja j\u0105 po wojnie szuka\u0142am i j\u0105 spotka\u0142am i ona mi\u2026 To znaczy przysz\u0142a tutej do nas. Bardzo by\u0142a biedna. Bardzo. Wysz\u0142a za m\u0105\u017c, ale strasznie \u017ale jej si\u0119 powodzi\u0142o. I ona jedna mi odda\u0142a wszystko. To znaczy zdj\u0119cia, kt\u00f3re dla nie niej mia\u0142y warto\u015bci. Ale mi odda\u0142a puderniczk\u0119 mamy srebrn\u0105, kt\u00f3r\u0105 mam do dnia dzisiejszego i odda\u0142a 1 pier\u015bcionek, kt\u00f3ry ojciec jej da\u0142 do przechowania. Nic takiego warto\u015bciowego, ale pami\u0105tkowe. Tak, \u017ce ona jedna, jedyna, najbiedniejsza z tych wszystkich, naprawd\u0119 i ona jedna, jedyna mi wszystko odda\u0142a. To znaczy wszystko, co mia\u0142a, a mia\u0142a niewiele, bo nie wiem nawet, kiedy ojciec jej to da\u0142. W ka\u017cdym razie\u2026 w tej chwili nie mam z ni\u0105 kontaktu i nie wiem, co si\u0119 z ni\u0105 dzieje, ale by\u0142 okres, \u017ce przychodzi\u0142a do mnie cz\u0119sto.<\/p>\n<p><strong>A na przyk\u0142ad pogl\u0105dy. Jakie rodzice mieli pogl\u0105dy polityczne, jakie si\u0119 gazety prenumerowa\u0142o\u2026<\/strong><\/p>\n<p>To znaczy ojciec, no ten \u201e Dziennik Nowy\u201d, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 jako krytyk. Na Orzeszkowej to by\u0142o. No, a je\u017celi chodzi o pogl\u0105dy\u2026 Szkoda, \u017ce, bo taka moja s\u0105siadka\u2026 Ojciec by\u0142 raczej socjalist\u0105. Mama nie bra\u0142a udzia\u0142u w og\u00f3le w \u017cyciu politycznym, ale ojciec by\u0142 raczej socjalist\u0105, co mu zarzuca\u0142a rodzina. Ja tylko tyle pami\u0119tam. I jeszcze tu by\u0142a s\u0105siadka, bodaj\u017ce na drugim pi\u0119trze, kt\u00f3ra mia\u0142a tak\u0105\u2026 Przegl\u0105d takich krakowskich, po prostu ludzi znanych i tam by\u0142 ojciec. I ona mi chcia\u0142a to sprzeda\u0107, ale tyle chcia\u0142a za t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, \u017ce ja, dzisiej bardzo \u017ca\u0142uj\u0119, ale ona w\u0142a\u015bnie wiedzia\u0142a o tym i dlatego mi zaproponowa\u0142a. Ale chcia\u0142a bardzo du\u017co i ja nie mia\u0142am tyle pieni\u0119dzy i zrezygnowa\u0142am. Z czego ona potem sprzeda\u0142a gdzie\u015b w antykwariacie i bardzo \u017ca\u0142uj\u0119. No, ale co mia\u0142am zrobi\u0107. Nie mia\u0142am wtedy. Te\u017c, je\u017celi co\u015b mia\u0142am, to sprzedawa\u0142am, bo\u015bmy przecie\u017c nic nie mieli, no i wszystko by\u0142o dla dziecka. Tak, \u017ce \u2026 Ale ojciec by\u0142 socjalist\u0105.<\/p>\n<p><strong>A tata, pani m\u00f3wi\u0142a by\u0142 dziennikarzem- krytykiem. To by\u0142 krytykiem literackim?<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142, pracowa\u0142, ale nie w tym. Ojciec pisa\u0142, tak jak m\u00f3wi\u0119.<\/p>\n<p><strong>Ale o ksi\u0105\u017ckach?<\/strong><\/p>\n<p>Nie, nie. W gazecie. Nie, te s\u0142owniki dwa, kt\u00f3re s\u0105, jeden mam, a jednego nie mam. No i esperantyst\u0105 by\u0142. Ojciec czyta\u0142 bardzo du\u017co, uczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w. No, jak m\u00f3wi\u0142am, nawet w getcie si\u0119 jeszcze uczy\u0142 hiszpa\u0144skiego. Nawet pami\u0119tam jak si\u0119 ta pani nazywa\u0142a Gusta Borghen, kt\u00f3ra przychodzi\u0142a do ojca, uczy\u0142a go. Ja tam pods\u0142uchiwa\u0142am troch\u0119, ale nic z tego nie wynik\u0142o. Tak, \u017ce ojciec w dzienni\u2026 W\u0142a\u015bciwie na utrzymanie, to znaczy \u017ceby utrzyma\u0107 dom, to zarabia\u0142. U nas w domu by\u0142y te czynsze i przychody. A opr\u00f3cz tego mia\u0142 niewielki udzia\u0142, bo 7 % w \u201e\u0141uszczarni i M\u0142ynach Krakowskich\u201d wiec z tego \u017cy\u0142. Bo je\u017celi chodzi\u0142o o to pisanie, nie wiem ile za s\u0142ownik dostawa\u0142, bo ja si\u0119 wtedy nie interesowa\u0142am. Nie wiem, czy te zeszyty, te esperanto, czy za to co\u015b dostawa\u0142, czy to by\u0142o tylko honorowe. Tego te\u017c nie wiem. To znaczy, no, tyle, \u017ce, \u017ce nas Kaden zaprasza\u0142, to ju\u017c pani m\u00f3wi\u0142am, do Rabki. Ze wzgl\u0119du na to w\u0142a\u015bnie, \u017ce ojciec wyda\u0142 ten zeszyt o Kadenie, o Rabce jako uzdrowisku.. No i tyle, \u017ce\u015bmy mieli za darmo przez ca\u0142e lato z rodzin\u0105, ze s\u0142u\u017c\u0105c\u0105, z kuchark\u0105, mieli\u015bmy do dyspozycji ca\u0142e pi\u0119tro tam.<\/p>\n<p><strong>Ca\u0142\u0105 will\u0119 Pogo\u0144<\/strong><\/p>\n<p>Willa Pogo\u0144, to ju\u017c m\u00f3wi\u0142am.<\/p>\n<p><strong>Czyli ksi\u0105\u017cek pewno pa\u0144stwo mieli pe\u0142no w domu\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cek mieli\u015bmy pe\u0142no w domu. Pami\u0119tam, \u017ce razu pewnego wyszuka\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119 o jakich\u015btam seksualnych pogl\u0105dach. Ojciec mnie zauwa\u017cy\u0142 i ja by\u0142am na tyle nieroztropna, \u017ce zwo\u0142a\u0142am oczywi\u015bcie p\u00f3\u0142 klasy do czytania tego, co nas bardzo interesowa\u0142o. Jak ojciec zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ja to wzi\u0119\u0142am, nie wiem, zostawi\u0142am chyba na stoliku niechc\u0105cy, no to oczywi\u015bcie od razu tak schowa\u0142, \u017ce drugi raz tego nie znalaz\u0142am. Niestety.<\/p>\n<p><strong>Mojemu tacie zaklejali strony. I on wiedzia\u0142, kt\u00f3re strony rozklei\u0107<\/strong><\/p>\n<p>To, to pami\u0119tam. Ale biblioteka by\u0142a ogromna tak, \u017ce\u2026Ale to jako\u015b mnie\u2026 Nie interesowa\u0142y mnie wtedy te ksi\u0105\u017cki raczej. Nie zagl\u0105da\u0142am za bardzo. A by\u0142y encyklopedie Gutenberga , to pami\u0119tam, by\u0142y r\u00f3\u017cne encyklopedie w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach. No, ale ja jako\u015b nie zagl\u0105da\u0142am. Jedyne, co mnie interesowa\u0142o, to by\u0142 tam taki atlas geograficzny, gdzie by\u0142y wszystkie stolice pa\u0144stw. To do tego cz\u0119sto zagl\u0105da\u0142am. To, nie pami\u0119tam, czy mnie to interesowa\u0142o, czy po prostu by\u0142o kolorowe i dlatego si\u0119 tym interesowa\u0142am.<\/p>\n<p><strong>A jeszcze mo\u017ce sobie opowiemy o pierwszej mi\u0142o\u015bci\u2026<\/strong><\/p>\n<p>A\u2026to. To chyba nie jest takie wa\u017cne. Jest tu zdj\u0119cie mojej pierwszej mi\u0142o\u015bci. To by\u0142 kolega z klasy. Nie wiem, czy pani robi\u0142a to zdj\u0119cie czy nie.<\/p>\n<p><strong>Nie, ale mog\u0119 je zrobi\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>No i rzeczywi\u015bcie pi\u0119kny ch\u0142opak. To nie tylko ja si\u0119 kocha\u0142am, ale ca\u0142a klasa si\u0119 w nim kocha\u0142a. Pi\u0119kny ch\u0142opak, on by\u0142 wiede\u0144czykiem i przyszed\u0142 do nas do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano, do kt\u00f3rej\u015btam klasy dopiero. Bo si\u0119 sprowadzi\u0142, nie wiem, dlaczego, do Krakowa. No i on zreszt\u0105 by\u0142 tutaj 2 lata temu. Ja nic o nim nie wiedzia\u0142am, bo oni jak wojna wybuch\u0142a, bo jego ojciec mia\u0142 ten paszport wiede\u0144ski, austriacki, i wszyscy wyjechali. I nie wiedzia\u0142am a\u017c by\u0142 zjazd naszej szko\u0142y w Izraelu. On ze Stan\u00f3w przyjecha\u0142. I wtedy kole\u017canki wzi\u0119\u0142y adres i powiedzia\u0142y mu, \u017ce ja \u017cyj\u0119 i on do mnie napisa\u0142. Pisa\u0142, \u017ce b\u0119dzie w Krakowie, czy ja si\u0119 zechc\u0119 z nim spotka\u0107. No, wi\u0119c oczywi\u015bcie spotkali\u015bmy si\u0119. Mieszka\u0142 zreszt\u0105 w hotelu na Kazimierzu, na Szerokiej. My\u015bmy tam z m\u0119\u017cem pojechali. No, ale z tego przepi\u0119knego ch\u0142opca przystojnego ju\u017c zosta\u0142y tylko \u015blady. Znaczy by\u0142 dalej wysoki, ale jak popatrzy\u0142am z perspektywy czasu na tego Roberta przepi\u0119knego, no to ju\u017c nie by\u0142 taki pi\u0119kny. No i w\u0142a\u015bciwie to\u015bmy jako\u015b, no wspominali\u015bmy dawne czasy i o dziwo ja bardziej pami\u0119ta\u0142am gdzie on mieszka\u0142. Bo on mieszka\u0142 na ulicy Sarego w takim pi\u0119knym domu, nazywa\u0142 si\u0119 Dom Wola, gdzie ju\u017c przed wojn\u0105 by\u0142y domofony, by\u0142a winda. I ja tam cz\u0119sto chodzi\u0142am, bo lubi\u0142am je\u017adzi\u0107 t\u0105 wind\u0105, zreszt\u0105 jego rodzice mnie bardzo lubili. I on o dziwo zapomnia\u0142, prosi\u0142 mnie, \u017cebym ja go zaprowadzi\u0142a, czy ja pami\u0119tam gdzie on mieszka\u0142. No i my\u015bmy podjechali, zreszt\u0105 z m\u0119\u017cem i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jeszcze \u017cy\u0142 jaki\u015b pan, kt\u00f3ry go pami\u0119ta\u0142, tam gdzie\u015b na parterze. No i w og\u00f3le jako\u015b straci\u0142 kontakt i pyta\u0142 si\u0119 gdzie nasza szko\u0142a, bo jako\u015b nie bardzo kojarzy\u0142. By\u0142 tylko 3 dni w Krakowie. No, ale rozstali\u015bmy si\u0119 serdecznie, ale ju\u017c nie tak serdecznie jak przed wojn\u0105. Min\u0119\u0142o troch\u0119 czasu. On opowiada\u0142, \u017ce si\u0119 rozszed\u0142 z \u017con\u0105. Ma dzieci, jedno w Pary\u017cu, jedno w Niemczech. No w ka\u017cdym razie by\u0142 drugi raz \u017conaty, widzia\u0142am t\u0105 \u017con\u0119 i si\u0119 zdziwi\u0142am, \u017ce si\u0119 m\u00f3g\u0142 z ni\u0105 w og\u00f3le o\u017ceni\u0107. Brzydka, stara. Oczywi\u015bcie mu tego nie powiedzia\u0142am, ale sobie z pewn\u0105 satysfakcj\u0105 pomy\u015bla\u0142am, \u017ce ma brzydk\u0105 i star\u0105 \u017con\u0119.<\/p>\n<p><strong>A jeszcze chcia\u0142am zapyta\u0107 o te lata, no, bo pani m\u00f3wi\u0142a, \u017ce pani nie trafi\u0142a z prac\u0105\u2026, \u017be pani nie kocha\u0142a chodzi\u0107 do pracy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ja?<\/p>\n<p><strong>\u017be nie robi\u0142a pani tego, co pani\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ja tego nie m\u00f3wi\u0142am, ja bardzo ch\u0119tnie chodzi\u0142am do pracy.<\/p>\n<p><strong>Ale pani powiedzia\u0142a, \u017ce ta chemia by\u0142a nietrafiona.<\/strong><\/p>\n<p>A\u2026Moja chemia by\u0142a nietrafiona, bo gdybym posz\u0142a\u2026 ja raczej by\u0142am humanistk\u0105. No i co mnie sk\u0142oni\u0142o do tej chemii, to tego nie pami\u0119tam. Ale chyba kole\u017canka, kt\u00f3ra posz\u0142a. A wtedy szuka\u0142am towarzystwa i ona m\u00f3wi \u201echod\u017a, chod\u017a, razem p\u00f3jdziemy\u201d. To\u015bmy razem posz\u0142y. Ale gdybym by\u0142a posz\u0142a gdzie\u015b na polonistyk\u0119, na histori\u0119, to bym na pewno lepiej zrobi\u0142a, bo by mi si\u0119 bardziej podoba\u0142o, no i nie by\u0142oby tak trudno. Na tej chemii, to le\u017ca\u0142am z matematyki po prostu, bo ja nigdy nie by\u0142am \u015bcis\u0142ym umys\u0142em. W przeciwie\u0144stwie do mojego brata, kt\u00f3ry matematyk\u0119 mia\u0142 w jednym palcu i fizyk\u0119. Tak, \u017ce \u0142ama\u0142am si\u0119 na tym po prostu, to mnie zniech\u0119ca\u0142o. To mnie do pracy zniech\u0119ca\u0142o. Aczkolwiek sko\u0144czy\u0142am, tylko nie mam pracy napisanej.<\/p>\n<p><strong>A pani m\u00f3wi\u0142a, \u017ce pani raczej tak w biurze pracowa\u0142a.<\/strong><\/p>\n<p>A nie, to potem pracowa\u0142am, bo tak, jak dziecko by\u0142o ma\u0142e, to m\u0105\u017c si\u0119 sprzeciwia\u0142 \u017cebym ja posz\u0142a do pracy, bo on nikomu dziecka nie powierzy, nie odda. No, ale jak ju\u017c by\u0142 wi\u0119kszy, no to ja si\u0119 upar\u0142am i jednak posz\u0142am do zupe\u0142nie nieciekawej pracy, ale taka by\u0142a. Dlatego posz\u0142am, \u017ce by\u0142o p\u00f3\u0142 etatu, \u017cebym mog\u0142a pogodzi\u0107 dom. Jak ju\u017c syn chodzi\u0142 do szko\u0142y, to ja si\u0119 stara\u0142am, wstawa\u0142am o 5-tej rano, \u017ceby posprz\u0105ta\u0107, jego wyprawi\u0107 do szko\u0142y na 8-m\u0105, no i sz\u0142am na te 4 godziny. Jak przychodzi\u0142am, odbiera\u0142am go ze szko\u0142y no i musia\u0142am ugotowa\u0107 i oczywi\u015bcie posprz\u0105ta\u0107, wypra\u0107, wszystko zrobi\u0107. Tak, \u017ce dlatego mi odpowiada\u0142a ta praca. By\u0142a w biurze, zreszt\u0105 przyjemne stosunki mia\u0142am. Bardzo przyjemne. No i tyle by\u0142o korzy\u015bci w\u0142a\u015bnie, to ju\u017c potem, \u017ce mia\u0142am t\u0105 kart\u0119 do sto\u0142\u00f3wki, ju\u017c p\u00f3\u017aniej, jak m\u0105\u017c wyjecha\u0142 na d\u0142u\u017csz\u0105, na d\u0142u\u017csz\u0105 delegacj\u0119. Tak, \u017ce by\u0142o mi to bardzo na r\u0119k\u0119 i tam du\u017co by\u0142o korzy\u015bci wtedy, bo niczego nie by\u0142o, a my\u015bmy mieli bufet na dole i by\u0142a i szynka. To znaczy, nie codziennie. Ka\u017cdy dosta\u0142 ten przydzia\u0142, ale w ka\u017cdym razie mia\u0142am. Mia\u0142am szynk\u0119, \u017ce by\u0142o co dziecku da\u0107. I by\u0142o\u2026 by\u0142 taki kiosk spo\u017cywczy i by\u0142o du\u017co wi\u0119cej jak gdziekolwiek mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107.<\/p>\n<p><strong>Ja my\u015bla\u0142am w\u0142a\u015bnie o tym, \u017ce syn ur\u00f3s\u0142, w 69 roku, to on ju\u017c mia\u0142 20 lat, m\u0105\u017c wtedy zacz\u0105\u0142 wyje\u017cd\u017ca\u0107\u2026, Co pani ze sob\u0105 robi\u0142a, jak ju\u017c nie by\u0142o \u017cadnego dziecka do prowadzania na te j\u0119zyki\u2026 no i zanim si\u0119 wnuczka urodzi\u0142a.<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142o bardzo dobrze. To sobie chodzi\u0142am przede wszystkim na koncerty. Poza tym do kina. Uwielbia\u0142am, na ka\u017cdy film. To znaczy nie na taki beznadziejny. Jak by\u0142a Wolno\u015b\u0107 (kino) pod nosem, to chodzi\u0142am. Poza tym mia\u0142am du\u017co, du\u017co znajomych. Spotyka\u0142am si\u0119. Mia\u0142am tak\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0119, z kt\u00f3r\u0105 potem si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce jest genialna, tylko idiotka. Ja bardzo j\u0105 wspominam, do dnia dzisiejszego. Grali\u015bmy w brid\u017ca ca\u0142ymi nocami, prosto z brid\u017ca do pracy. Ona te\u017c pracowa\u0142a w tym biurze gdzie ja. Ona mi za\u0142atwi\u0142a t\u0105 prac\u0119, zreszt\u0105. No i grali\u015bmy w brid\u017ca, chodzili\u015bmy, je\u017adzili\u015bmy do Zakopanego, do Krynicy, na fajfy. No, bardzo mia\u0142am urozmaico\u2026 nie nudzi\u0142am si\u0119, mnie prawie w domu nie by\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Nie by\u0142a pani kobiet\u0105 smutn\u0105, tylko korzystaj\u0105c\u0105 z \u017cycia.<\/strong><\/p>\n<p>Nie. Ja, to by\u0142am raczej zadowolona i weso\u0142a. Nie, smutna nigdy nie by\u0142am. Nigdy. Nie dopuszcza\u0142am do tego, bo do\u015b\u0107 mia\u0142am smutnych lat. Tak, \u017ce korzysta\u0142am gdzie mog\u0142am.<\/p>\n<p><strong>A jeszcze, to chyba b\u0119dzie ostatnie pytanie na wywiadowo. Tak bardzo kr\u00f3tko o operacji tej pani ostatniej. Bo pani opowiedzia\u0142a dok\u0142adnie jak tam by\u0142o i jak pani by\u0142a zadowolona\u2026, ale jak do tego dosz\u0142o, \u017ce pani mia\u0142a operacj\u0119 w Niemczech.<\/strong><\/p>\n<p>W\u0142a\u015bnie, czyli ja, kt\u00f3ra by\u0142am w og\u00f3le zdrowa i nie przypuszcza\u0142am, ze mnie w og\u00f3le mo\u017ce co\u015b by\u0107. Czu\u0142am si\u0119 silna zawsze. Nigdy mi nic takiego nie dolega\u0142o. Mia\u0142am tam r\u00f3\u017cne s\u0142abo\u015bci, jak podwy\u017cszone ci\u015bnienie, ale takie zupe\u0142nie nieznaczne. I od jakiego\u015b czasu zacz\u0119\u0142a mnie pobolewa\u0107 w\u0142a\u015bnie ta, nie prawa strona, bo to s\u0105 b\u00f3le, ja nic nie przypuszcza\u0142am, bo boli w\u0142a\u015bnie w pachwinie. W og\u00f3le nie boli bok (nogi), ani ten staw, tylko s\u0105 albo pachwinowe i tak si\u0119\u2026 po prostu promieniuj\u0105 do kolana i nawet do kostki. Poniewa\u017c my mamy tak\u0105 przychodni\u0119 dla wi\u0119\u017ani\u00f3w na ulicy Dietla, 64\u2026 wi\u0119c pani doktor \u015alizacka, zreszt\u0105 bardzo kochana i dobra, to zg\u0142osi\u0142am si\u0119 do niej. I u nas by\u0142 pe\u0142ny zakres tych przyrz\u0105d\u00f3w rehabilitacyjnych. Ona od razu zrobi\u0142a z tego bardzo powa\u017cn\u0105 spraw\u0119, \u201ebo sobie pani zdaje spraw\u0119, \u017ce nieleczone to doprowadzi w\u0142a\u015bnie do operacji, do chodzenia o kuli i tak dalej\u2026\u201d No i ja si\u0119 wtedy strasznie przestraszy\u0142am. Posz\u0142am\u2026 przede wszystkim mnie pos\u0142a\u0142a na badania rentgenologiczne i oczywi\u015bcie od razu wykaza\u0142o, \u017ce s\u0105 jakie\u015b uszczerbki. To nie wiem fachowo jak si\u0119 to nazywa. Ale wtedy, ona m\u00f3wi, \u017ce si\u0119 zamyka jaka\u015b szpara, kt\u00f3ra powinna by\u0107, zostaje zamkni\u0119ta. I wtedy ta ko\u015b\u0107 o ko\u015b\u0107 ociera i to jest ten b\u00f3l. I mnie namawia\u0142a \u017cebym z lask\u0105 chodzi\u0142a. Ale dla mnie wtedy\u2026 W og\u00f3le by\u0142am nie\u2026 Nie dawa\u0142am, to znaczy nie dopuszcza\u0142am tej my\u015bli, \u017ce ja mog\u0119\u2026 Bo jak to, kt\u00f3ra latam ca\u0142y dzie\u0144, goni\u0119 po prostu, to czy ja mog\u0119 wyj\u015b\u0107 z lask\u0105. Niech pani bierze lask\u0119 nie, dlatego, \u017ce pani nie mo\u017ce chodzi\u0107, bo to odci\u0105\u017ca, odci\u0105\u017ca po prostu t\u0119 nog\u0119, \u017ce si\u0119 da uratowa\u0107. No, ale niestety przewidzia\u0142a to. Przecie\u017c chodzi\u0142am na r\u00f3\u017cne zabiegi, ona nawet sprowadzi\u0142a jaki\u015b aparat taki z Niemiec. Bo zreszt\u0105 ta przychodnia jest utrzymywana przez Kolbewerke, przez Niemc\u00f3w. I poprosi\u0142a o taki aparat, kt\u00f3ry, przypuszcza\u0142a, \u017ce mi pomo\u017ce, \u017ce to zniweluje b\u00f3l. Potem mnie pos\u0142a\u0142a jeszcze na t\u0105 krioterapi\u0119. To mro\u017cenie, kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie tam na 5 minut, ale podobno niekt\u00f3rym pomaga\u0142o bardzo. A u mnie niestety nie. Nie pomog\u0142o. No i zacz\u0119\u0142a w\u0142a\u015bnie m\u00f3wi\u0107 o operacji. Ja nie chcia\u0142am s\u0142ucha\u0107. W og\u00f3le nie chcia\u0142am o tym s\u0142ysze\u0107, \u017ce ja mog\u0119 by\u0107 operowana. No i pewnego dnia zadzwoni\u0142a do mnie, \u017ce przysz\u0142y takie, do niej do przychodni, przysz\u0142o pismo z Niemiec, \u017ce Niemcy stworzyli tak\u0105 fundacj\u0119 lekarzy by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w operuj\u0105 bezp\u0142atnie. I mo\u017cna si\u0119 zg\u0142osi\u0107 tu i tu, by\u0142 adres. I ona mi da\u0142a to, ja to wype\u0142ni\u0142am i pos\u0142a\u0142am. No, bo powiedzia\u0142am, \u017ce tu si\u0119 nie dam operowa\u0107. Tu nie chcia\u0142am. Ale jak powiedzia\u0142a, mo\u017ce si\u0119 pani zdecyduje do Niemiec. No i rzeczywi\u015bcie z\u0142o\u017cy\u0142am. Bardzo d\u0142ugo to trwa\u0142o. Wreszcie mi przys\u0142ali termin, ale gdzie\u015b do jakiej\u015b miejscowo\u015bci, do Blakenburga \/Blakenburg\/, gdzie w og\u00f3le nie ma dojazdu. Ani samolot, my\u015bmy si\u0119 tu pytali, ani poci\u0105g nie dochodzi. Poci\u0105giem gdzie\u015b trzeba wysiada\u0107 w Berlinie i z Berlina autobusem. Ale to nie dla mnie przecie\u017c taka podr\u00f3\u017c. Chocia\u017c podr\u00f3\u017cy si\u0119 nie ba\u0142am, tylko po prostu, gdzie ja wysi\u0105d\u0119 sama w Berlinie i b\u0119d\u0119 szuka\u0142a autobusu z baga\u017cem. To by\u0142o w og\u00f3le nie do pomy\u015blenia. No i napisa\u0142am do Niemiec, \u017ce bardzo prosz\u0119, \u017ceby mnie do Berlina, bo s\u0105 \u2026samolot jest, poci\u0105g jest, autobus jest, wszystko jest, \u017ceby gdzie\u015b do Berlina. No i zgodzili si\u0119, ale trwa\u0142o prawie p\u00f3\u0142 roku. No i potem dosta\u0142am termin i polecia\u0142am z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105, samolotem zreszt\u0105. Oni twierdzili, \u017ce zwr\u00f3c\u0105 za podr\u00f3\u017c, ale mi zwr\u00f3cili tylko za taks\u00f3wk\u0119. Tak, \u017ce ju\u017c potem nie by\u0142o mowy o zwrocie. No, ale ju\u017c pomijam to wszystko. Wyznaczyli termin i rzeczywi\u015bcie dzie\u0144 wcze\u015bniej uloko\u2026 przyjecha\u0142 samoch\u00f3d po mnie na lotnisko i zawi\u00f3z\u0142 mnie nie do kliniki, tylko gdzie\u015b do takiego obok domu noclegowego. Zreszt\u0105 bardzo pi\u0119kny apartament by\u0142. No i na drugi dzie\u0144 przysz\u0142am, porobili wszystkie badania. Operacja by\u0142a dos\u0142ownie za 3 dni. Bo oni si\u0119 spie\u2026Oni ju\u017c mieli przygotowane, \u017cebym po prostu nie le\u017ca\u0142a. Ta opieka. No, u nas, to jeszcze d\u0142ugo, d\u0142ugo, d\u0142ugo bym czeka\u0142a na takie warunki. I potem by\u0142a taka kr\u00f3tka rehabili\u2026 Od pocz\u0105tku mi przydzielono pana, kt\u00f3ry, zreszt\u0105 Polaka, ale kt\u00f3ry ju\u017c 20 lat jest w Niemczech. By\u0142 rehabilitantem. On dosta\u0142 mnie w opiek\u0119. I tak po 3-ch dniach, jak wsta\u0142am, to on ju\u017c by\u0142 przy mnie. No, nie ca\u0142y dzie\u0144, ale przychodzi\u0142 tam na godzin\u0119, dwie, uczy\u0142 mnie chodzi\u0107. No i tam lepiej chodzi\u0142am jak teraz tu. No w og\u00f3le, no on uwa\u017ca\u0142, \u017ce jest cudownie. Operacja si\u0119 wspaniale uda\u0142a. W og\u00f3le mnie przede wszystkim nic nie bola\u0142o po operacji. Warunki by\u0142y cudowne i by\u0142am bardzo zadowolona. Wspominam nawet z wielk\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 ten pobyt w tym szpitalu.<\/p>\n<p><strong>A jeszcze mam takie pytanie. Bo to mamy dok\u0142adnie nagrane jak pani opowiada\u0142a jak by\u0142o w szpitalu. Jeszcze mam jedno pytanie: o inne wywiady. Bo pani m\u00f3wi\u0142a, \u017ce o Schindlerze pani udzieli\u0142a wywiadu.<\/strong><\/p>\n<p>Tak, o Schindlerze. Pierwszy wywiad, to by\u0142 a pani\u0105 z Kolbewerke, z pani\u0105 Erb, kt\u00f3ra ju\u017c nie \u017cyje. Niestety. Z panem Sow\u0105 tutej z Krakowa. In\u017cynier Sowa, kt\u00f3ry te\u017c ju\u017c nie \u017cyje. On si\u0119 bardzo tym interesowa\u0142. To by\u0142 pierwszy wywiad. Potem mi pani Erb pos\u0142a\u0142a tutaj ca\u0142\u0105 ekip\u0119.<\/p>\n<p><strong>Tak, to ten pierwszy wywiad, to by\u0142 z Kolbewerke i o Schindlerze, prawda?<\/strong><\/p>\n<p>Tak. \u201eLista Schindlera\u201d. Pod t\u0105 nazw\u0105 \u201elista Schindlera\u201d wysz\u0142a gazetka taka \u201eKurze Zeitung\u201d si\u0119 to nazywa. W Niemczech.<\/p>\n<p><strong>Niemczech to b\u0119dzie, kt\u00f3ry rok mniej wi\u0119cej?<\/strong><\/p>\n<p>Ojej.<\/p>\n<p><strong>No tak pi razy oko\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Z 6 lat temu. Mo\u017ce wi\u0119cej, nie wiem nawet ile pan Sowa ju\u017c nie \u017cyje. To tak szybko leci, \u017ce cz\u0142owiek traci rachub\u0119. Potem przyjecha\u0142a do mnie pani z muzeum z O\u015bwi\u0119cimia. Te\u017c mam du\u017cy wywiad, kt\u00f3ry jest w muzeum w O\u015bwi\u0119cimiu. A je\u017celi chodzi o ten, o wywiad dla Spielberga, to jest w Muzeum Holocaustu w Jerozolimie m\u00f3j wywiad i w muzeum w Nowym Yorku.<\/p>\n<p><strong>Mniej wi\u0119cej, kiedy pani da\u0142a ten wywiad do O\u015bwi\u0119cimia i dla Spielberga?<\/strong><\/p>\n<p>Do O\u015bwi\u0119cimia mog\u0119 zobaczy\u0107, bo przecie\u017c go mam wydrukowany. Z O\u015bwi\u0119cimia, to te\u017c mog\u0142o by\u0107 jakie\u015b 3 lata temu.<\/p>\n<p><strong>A Spielberg?<\/strong><\/p>\n<p>A kiedy on kr\u0119ci\u0142? Kiedy by\u0142 ten film \u201eLista Schindlera\u201d?<\/p>\n<p><strong>Jak List\u0119 kr\u0119ci\u0142.<\/strong><\/p>\n<p>Tak. A poza tym bardzo du\u017co, poniewa\u017c ja troch\u0119 dzia\u0142a\u0142am w Towarzystwie Opieki nad Majdankiem, to tam bez przerwy przychodzili ludzie i prosili o wywiad. Poniewa\u017c jak by\u0142am sta\u017cem najd\u0142u\u017cszym wi\u0119\u017aniem, wi\u0119c zawsze pani prezes, pani Ribertauer, mnie wytypowa\u0142a. I tam mia\u0142am bardzo du\u017co wywiad\u00f3w.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Templates<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Zdj\u0119cie mamy [1]<\/strong><\/p>\n<p>To nie wiem, kto to robi\u0142. To jest towarzystwo jakie\u015b, po prostu znajomi. Pewnie mo\u017ce gdzie\u015b byli razem, tego to nie pami\u0119tam. Mo\u017cliwe, \u017ce to\u2026, Bo to wygl\u0105da jakby gdzie\u015b w ogrodzie, nie? To wygl\u0105da\u2026 na \u015bwie\u017cym\u2026 To mo\u017cliwe, \u017ce u tych znajomych gdzie\u015b o ogrodzie by\u0142o robione. Tak, jedyne (zdj\u0119cie mamy), nie mam wi\u0119cej. A to b\u0119d\u0105 ci znajomi starsi, a to pewnie s\u0105 dzieci tych\u2026 Synowie tych, tych pa\u0144stwa, tych znajomych rodzic\u00f3w. Nie wiem, ( co to za pa\u0144stwo).<\/p>\n<p>TAPE 4 SIDE B<\/p>\n<p><strong>I teraz tutaj mamy zdj\u0119cie taty [2]<\/strong><\/p>\n<p>Tak, to jest u nas w domu. Na wersalce.<\/p>\n<p>To na pewno jest 38-my, 7-my, cos takiego. Tu\u017c przed wojn\u0105. To by\u0142o tak przypadkowo kto\u015b robi\u0142. Nie wiem. Pewnie ojciec kupi\u0142 mo\u017ce nowy aparat. To by\u0142 Roller Flex pami\u0119tam jak go Niemcy zabierali. To tak jak m\u00f3wi\u0142am ojciec musia\u0142 mie\u0107 wszystko, co najnowsze. No potem dobrze, \u017ce m\u00f3j m\u0105\u017c skre\u015bli\u0142 te wszystkie d\u0142ugi. Ale\u015bmy \u017cyli przyzwoicie. No, wi\u0119c to b\u0119dzie tu\u017c przed wojn\u0105. Mo\u017cliwe, \u017ce brat robi\u0142 i wykorzystywa\u0142\u2026 \u017be m\u00f3g\u0142 po prostu, bo pami\u0119tam ten aparat doskonale. Roller Flex, to by\u0142 taki do\u015b\u0107 du\u017cy, on ju\u017c by\u0142 nowoczesny. By\u0142 w sk\u00f3rzanej oprawie i do\u015b\u0107 du\u017cy by\u0142. Jeden z takich znanych, najnowszych aparat\u00f3w. I ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce brat to robi\u0142 wykorzystuj\u0105c nowo przyniesiony aparat.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Zdj\u0119cie brata w czapce gimnazjalnej [3]<\/strong><\/p>\n<p>To jest brat w gimnazjum. [ Tu jest data 1932] No to na pewno. No, to jest czapka gimnazjalna, to wiemy, \u017ce to jest ze szko\u0142y. 32-gi ,tak?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Pani Tosia z kokard\u0105 [4]<\/strong><\/p>\n<p>Z kokardk\u0105, to jest u nas na podw\u00f3rku na Miodowej. Na podw\u00f3rku. A tu nie ma daty? [ to jest \u201eKrak\u00f3w 39 tutaj pisze]. To tak widocznie wygl\u0105da\u0142am przed wojn\u0105. Do wojny chodzi\u0142am z kokardk\u0105. Tak si\u0119 chodzi\u0142o. Tak, \u017ce to na pewno jest starsze zdj\u0119cie. Okazja by\u0142a, bo, chyba te\u017c \u017cadnej, tylko pami\u0119tam te bu\u2026 Sanda\u0142ki, kt\u00f3re dosta\u0142am. Bardzo \u0142adne kupione w sklepie\u2026 \u201eDelka\u201d si\u0119 nazywa\u0142. Sklep w Podg\u00f3rzu ogromny. I pami\u0119tam, \u017ce by\u0142am zachwycona. To by\u0142y na paskach, takie pierwsze, modne takie sanda\u0142ki.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Brat, matura [5]<\/strong><\/p>\n<p>[roku nie ma]. To to b\u0119dzie te\u017c 38-my albo 9-ty. On zda\u0142 matur\u0119 w maju 39 i wybuch\u0142a wojna. To b\u0119dzie z 39-go roku. Mo\u017ce z matury to by\u0142o.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ma\u0142a pani Tosia w sukience w kratk\u0119 [6]<\/strong><\/p>\n<p>To jest moje z jakiej\u015b legitymacji szkolnej. Co tu jest popisane? Jest rok. Tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set\u2026, Co tu jest? [Tu jest 34]. No. [Czyli pani mia\u0142a 9 lat na tym zdj\u0119ciu]. 34? Z 25- go\u2026 Widzi pani, ju\u017c liczy\u0107 nie umiem. To na pewno 9? Na pewno by\u0142am starsza, bo to nie wygl\u0105da na 9-letnie dziecko. Nie? [Tu jest rok 34-ty, a dedykacja jest: Krak\u00f3w 04.39 Stefci na pami\u0105tk\u0119, podpisane To\u015bka Nussbaum] To, w kt\u00f3rym roku jej to da\u0142am? O, to tak mi w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da z 39-go roku raczej. Bo to jest na pewno wi\u0119cej jak 9 lat. Niemo\u017cliwe.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Zdj\u0119cie przyjaci\u00f3\u0142ki, Heli Erlich [7]<\/strong><\/p>\n<p>To jest\u2026 Ja tu by\u0142am, nie wiem, wyci\u0119\u0142am sobie widocznie. To jest taka bardzo dobra przyjaci\u00f3\u0142ka Hela Erlich. To jest robione w Lasku Wolskim. W Lasku Wolskim jak jechali\u015bmy\u2026 Jest tu rok? [39] Te\u017c? To mo\u017ce to by\u0142o na pocz\u0105tku 39-go, w lecie. Tak [na wycieczce], bo my\u015bmy cz\u0119sto z rodzicami, rodzice si\u0119 przyja\u017anili, jechali\u015bmy doro\u017ck\u0105 do takiego, do Bizantsa, do Lasku Wolskiego i to jest chyba tam. [a ona by\u0142a z pani klasy i te\u017c by\u0142a 25-ty rocznik?] Tak. Niestety zgin\u0119\u0142a w Kazimierzy Wielkiej. Ja j\u0105 jeszcze spotka\u0142am podczas wojny. Ca\u0142a rodzina zgin\u0119\u0142a. Oni wyjechali. Bo \u017bydzi musieli tam opu\u015bci\u0107 Krak\u00f3w. Do 20-tu kilometr\u00f3w, czy ile, wolno by\u0142o zamieszka\u0107. I oni pojechali do Kazimierzy Wielkiej i tam zgin\u0119li. Nie prze\u017cy\u0142 nikt. No, to by\u0142\u2026 Szybko. To by\u0142 rok 40-ty. Bo tam by\u0142o \u201eJudenfrei\u201d tak zwane. Czystka od \u017byd\u00f3w. Niemcy wkraczali i ile by\u0142o \u017byd\u00f3w, to si\u0119\u2026 To, to wszystko wystrzelali. Tak si\u0119, Judenfrei, si\u0119 to nazywa\u0142o.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Zdj\u0119cie pani Tosi z kole\u017cank\u0105 [8]<\/strong><\/p>\n<p>To jestem ja. We w\u0142asnej osobie. [z lewej]. A to jest Lusia Helzel, kt\u00f3ra jest i \u017cyje w Izraelu. Kole\u017canka, kt\u00f3ra\u2026 Ojciec jej by\u0142 przyjacielem mojego ojca. Mieli w Rynku G\u0142\u00f3wnym, ko\u0142o Ko\u015bcio\u0142a Mariackiego du\u017cy sklep z radiami. Radia i te, patefony. I st\u0105d m\u00f3j ojciec zawsze mia\u0142 pierwsze\u2026 Tam teraz jest ksi\u0119garnia\u2026 Nie wiem, co tam teraz jest. To by\u0142 du\u017cy sklep. I on, pami\u0119tam tylko, \u017ce tu\u017c przed wojn\u0105 przyni\u00f3s\u0142 ojcu z magicznym okiem ju\u017c radio, czego\u2026 Jeszcze to by\u0142a nowo\u015b\u0107. Tak, \u017ce on zawsze dostarcza\u0142 ojcu te wszystkie patefony, p\u0142yty\u2026 To by\u0142 Rynek. Lusia Helzel, z domu oczywi\u015bcie. Ona by\u0142a w obozach. Po wojnie mieszka\u0142y\u015bmy razem na Czapskich. To znaczy ja dosta\u0142am na Czapskich mieszkanie z \u201eBratniaka\u201d, tego z UJ-u. No i ona ze mn\u0105 mieszka\u0142a jakie\u015b 2 lata i wyje\u2026 Wysz\u0142a za m\u0105\u017c i jest w Izraelu. Jest, \u017cyje. W jakich obozach, tego nie wiem. Ale zaraz po wojnie j\u0105 spotka\u0142am.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Pani Tosia, getto [9]<\/strong><\/p>\n<p>[A to pani zdj\u0119cie by\u0142o robione w getcie?] W getcie. Do legitymacji. Takiej Arbeitskarte. Do Arbeitskarte. Gdzie\u015b nawet mia\u0142am, to wie pani nie oddali mi, bo przedtem na Wielopolu by\u0142 taki zwi\u0105zek, kt\u00f3ry dostawa\u0142 z Niemiec te \u017cydowskie\u2026 Nie tylko \u017cydowskie, ale Niemcy posy\u0142ali wszystkie\u2026 Mieli jakie\u015b dokumenty, zdj\u0119cia, fotografie. No i mnie tam wzywali, bo przysz\u0142o tam jakie\u015b, ale mi nic nie oddali.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Przyjaci\u00f3\u0142ka z obozu [10]<\/strong><\/p>\n<p>Tak. Zmar\u0142a. Ona du\u017co ode mnie starsza, bo ona ju\u017c by\u0142a m\u0119\u017catk\u0105, mia\u0142a dziecko. Helenka Groner. W\u0142a\u015bcicielka, to znaczy nie ona, rodzice. W\u0142a\u015bciciele Hotelu Polonia w Krakowie. Mieszkali na Szpitalnej. Ona wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Czecha. Ona straci\u0142a w obozie syna, kt\u00f3rego nawet zdj\u0119cie mam, bo mi da\u0142a. Syna, m\u0119\u017ca pierwszego, Groner si\u0119 nazywa\u0142. I straci\u0142a m\u0119\u017ca i ona pozna\u0142a jakiego\u015b Czecha, te\u017c \u017byda, i wysz\u0142a za niego za m\u0105\u017c. \u015awietnie ji si\u0119 powodzi\u0142o, mieszka\u0142a w Ostrawie. Te\u017c mia\u0142a tam restauracj\u0119. Ona zna\u0142a, zna\u0142a tego m\u0119\u017ca, to znaczy \u2026 Po nim\u2026 Jak ona si\u0119 nazywa\u0142a\u2026 Helenka\u2026 Nie, nie pami\u0119tam jak po tym drugim m\u0119\u017cu. W ka\u017cdym razie ze mn\u0105 by\u0142a Gronerowa. A jak si\u0119 rodzice nazywali, tego te\u017c nie wiem, ci, co mieli Poloni\u0119. Du\u017co (starsza). No, je\u017celi ona mia\u0142aby syna ju\u017c w moim wieku. No to on zgin\u0105\u0142 jak by\u0142 dzieckiem, to znaczy m\u00f3g\u0142 mie\u0107 tyle lat, co ja w czasie wojny. On zgin\u0105\u0142 w P\u0142aszowie. M\u0105\u017c te\u017c zgin\u0105\u0142 w P\u0142aszowie, ten Groner. Nie wiem, kim by\u0142\u2026 Oni mieli\u2026 Ju\u017c wiem, ten jej m\u0105\u017c mia\u0142 du\u017cy sklep na Szpitalnej z jakimi\u015b koronkami i takimi \u201er\u0119czna robota\u201d, gdzie\u015b tam na Szpitalnej. To mi pokazywa\u0142a nawet, w kt\u00f3rym miejscu. Du\u017ca by\u0142a r\u00f3\u017cnica ( wieku mi\u0119dzy nami). Bardzo du\u017ca. Ona ze mn\u0105 by\u0142a od O\u015bwi\u0119cimia. Od O\u015bwi\u0119cimia. Mieszka\u0142y\u015bmy gdzie\u015b obok i potem jak by\u0142 ten Marsz \u015amierci, to\u015bmy razem posz\u0142y, razem ju\u017c by\u0142y\u015bmy do ko\u0144ca. Wysz\u0142y\u015bmy razem na wolno\u015b\u0107. Z tym, \u017ce ona mia\u0142a siostr\u0119 i mia\u0142a gdzie i\u015b\u0107. A ja niestety nie mia\u0142am gdzie i\u015b\u0107, posz\u0142am tam na D\u0142ug\u0105 i spa\u0142am w tym, w tej s\u0142omie. Siostra \u017cyje chyba do dnia dzisiejszego. Lubelska si\u0119 nazywa ta siostra. Tak, ale co\u015b ta siostra si\u0119 nie\u2026 Ta siostra w\u0142a\u015bnie\u2026 W jej rodzinie ta siostra wysz\u0142a za m\u0105\u017c za pana Lubelskiego i tam rodzice jej siedzieli na pokucie, bo Lubelski nie by\u0142 \u017bydem. Zakocha\u0142a si\u0119 i wysz\u0142a za niego, prze\u017cy\u0142a. Prze\u017cy\u0142a wojn\u0119 i nie pozwala nikomu\u2026 Ona w\u0142a\u015bnie by\u0142a w\u015bciek\u0142a jak Helenka wr\u00f3ci\u0142a, \u017ceby si\u0119 nie wyda\u0142o, \u017ce ona jest \u017byd\u00f3wk\u0105. On j\u0105 uratowa\u0142, ten Lubelski zreszt\u0105, ale nikt nie wiedzia\u0142, jej si\u0119 tak wydaje, \u017ce nikt nie wiedzia\u0142, \u017ce ona jest \u017byd\u00f3wk\u0105. No i w\u0142a\u015bnie by\u0142a bardzo z\u0142a, nie chcia\u0142a jej przyj\u0105\u0107, \u017ce si\u0119 wszyscy dowiedz\u0105, \u017ce jej siostra jest \u017byd\u00f3wk\u0105. Strasznie si\u0119 tego ba\u0142a. A w tej chwili nie mam z ni\u0105 kontaktu. No, ale wiem, \u017ce \u017cyje. Mieszka na Zwierzynieckiej.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Pani Tosia 1945 [11]<\/strong><\/p>\n<p>[Pani zdj\u0119cie z 45-go roku]. Tak. Tak, to jest z jakiej\u015b legitymacji, prawda? Tutaj jest jaka\u015b piecz\u0105tka. W\u0142a\u015bnie. Chyba z jakiej\u015b szkolnej legitymacji, albo ze studenckiej. [Z czas\u00f3w, kiedy pani mieszka\u0142a u pa\u0144stwa Korczak\u00f3w najprawdopodobniej]. Tak.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Pani Korczakowa [12]<\/strong><\/p>\n<p>U kt\u00f3rej ja mieszka\u0142am. Ona zmar\u0142a. Gina. Widocznie Eugenia, Gina Korczak. Tu jest jaki\u015b rok. [45]. Zaraz po\u2026 Jak wr\u00f3ci\u0142am. Tak, ona wtedy dok\u0142adnie, bo ona zmar\u0142a jaki\u015b miesi\u0105c temu, mia\u0142a 90-\u2026 Ona jest dok\u0142adnie 1912 albo 13-ty rok. Tak pami\u0119tam.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u0105\u017c z matk\u0105 i bratem [13]<\/strong><\/p>\n<p>[Matka Adama, Adam Ludwik, nie ma daty]. Nie ma? No to\u017c ile ten Ludwik tu ma, taki malutki. Ile\u017c m\u0105\u017c m\u00f3g\u0142 mie\u0107 tutej, no 6, 5 lat? Ludwik ma ze 2-3. To, je\u017celi m\u0105\u017c jest z 21-go, to 9 lat mia\u0142, to by\u0142o\u2026 No nie wiem, czy tu nie wygl\u0105da nawet na 9. Powinien by\u0107 26, 7-my rok, nie? Brat (Ludwik) jest z tego, co ja, 25-ty. Mia\u0142 4 lata tutaj? Nawet nie wygl\u0105da na 4 lata, to jest ma\u0142e dziecko. Matka Adama by\u0142a Rozalia.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u0105\u017c z bratem [14]<\/strong><\/p>\n<p>Nie ma od fotografa? Ale tu ju\u017c jest du\u017cy, no, tutaj ju\u017c ma z 9 (Ludwik). [M\u0105\u017c tu ju\u017c mo\u017ce mie\u0107 ze 12]. Na pewno.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u0105\u017c w samochodzie [15]<\/strong><\/p>\n<p>To tu jest ca\u0142kiem ma\u0142y, bo nie wida\u0107 tej poduszki w\u0142o\u017conej pod siedzenie (dziecka, \u017ceby si\u0119ga\u0142o do kierownicy). No, bo to jest Steier, samoch\u00f3d. Ma\u0142y, to ile\u017c tu m\u00f3g\u0142 mie\u0107, 9? A tak, bo mu si\u0119 podk\u0142ada\u0142o\u2026 Ojciec p\u0142aci\u0142 kary, no, ale jecha\u0142 dalej.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Pani Tosia z m\u0119\u017cem 1947 [16]<\/strong><\/p>\n<p>Tak, tu ju\u017c jest po \u015blubie. To tak. [To jest podr\u00f3\u017c po\u015blubna?] A mo\u017ce, w Zakopanem. Bo\u015bmy kochali obydwoje Zakopane. No tak, bo w 47-mym wysz\u0142am za m\u0105\u017c. [taki elegancki m\u0105\u017c, garnitur ma i chusteczk\u0119 w butonierce. To \u015bwi\u0119to jakie\u015b?]\u00a0 To chyba po \u015blubie. \u015awi\u0119to, to nie.<\/p>\n<p>[A miodowy miesi\u0105c, to mo\u017ce w Zakopanym?] Na pewno w Zakopanym. Na 100 % w Zakopanym (by\u0142).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Syn Jerzy jako dziecko. [17]<\/strong><\/p>\n<p>[Ja pami\u0119tam, \u017ce pani je wyj\u0119\u0142a z portfela, wi\u0119c musi by\u0107 ulubione\u2026] Ja w\u0142a\u015bnie go zaraz w\u0142o\u017c\u0119. Bo mia\u0142am inne i jak jecha\u0142am po kole\u017cank\u0119 do Warszawy i ona z tak\u0105 walizk\u0105, bo z Izraela i z torb\u0105\u2026 I ja m\u00f3wi\u0119, \u201euwa\u017caj, bo tutej kupa z\u0142odziei, uwa\u017caj, uwa\u017caj\u201d. No i przyjecha\u0142am do Krakowa, to si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce ja nie mam portfela, \u017ce mi ukradli. Ale niczego mi nie by\u0142o \u017cal, bo tam mia\u0142am tylko 100 z\u0142otych, niedu\u017co, tylko mia\u0142am pi\u0119kne zdj\u0119cie jego. Takie z poprzednich lat. I, \u017ce mi ukradli to zdj\u0119cie. Pami\u0119tam t\u0105 bluzk\u0119\u2026 Jak walczy\u0142am o to \u017ceby\u2026, golf\u2026, zawsze mia\u0142am ambicje, \u017ceby on by\u0142 \u0142adnie ubrany. Jak ja powiedzia\u0142am, d\u0142ugo, d\u0142ugo, jeszcze na studiach by\u0142, jak ja kupi\u0142am, to wszystko mu si\u0119 podoba\u0142o. Nigdy nie mia\u0142 zastrze\u017ce\u0144. Mia\u0142 o mnie wielce wysokie mniemanie. \u017be ja wszystko potrafi\u0119, \u017ce ja zrobi\u0119 wszystko, \u017ce dla mnie nie ma rzeczy trudnych. Tak, \u017ce takie sobie wyrobi\u0142 zdanie. Nie wiem, czy tak trafnie wszystko by\u0142o, ale on mia\u0142 o mnie wysokie mniemanie w ka\u017cdym razie. [okazja] Tak, pami\u0119tam bardzo dobrze. To zdj\u0119cie jest robione nad morzem, w Oliwie. A dlaczego pami\u0119tam? Bo, bo mam drugie takie zdj\u0119cie z t\u0105 dziewczynk\u0105, z kt\u00f3r\u0105 on si\u0119 przyja\u017ani\u0142. Zreszt\u0105 w tej chwili, jak opowiada\u0142am pani asystentka Horowitza. I on by\u0142\u2026 On tu chodzi\u0142 jeszcze do podstaw\u00f3wki, a ona ju\u017c by\u0142a w liceum. By\u0142a strasznie zakochana para przez d\u0142ugie lata. No i ojciec zawsze\u2026 Jej ojciec by\u0142 profesorem na Politechnice, ale nie tu, tylko we Wroc\u0142awiu. No i zawsze m\u00f3wi\u0142 \u201e ja nie wiem, czy Zo\u015bka taka g\u0142upia, czy Jurek taki m\u0105dry.\u201d On nie m\u00f3g\u0142 zrozumie\u0107, \u017ce oni maj\u0105 tyle wsp\u00f3lnego i to trwa\u0142o d\u0142ugo. I potem nie wiem, co si\u0119 sta\u0142o, \u017ce on zmieni\u0142 zdanie, czy ona zmieni\u0142a. Ale ona stale do mnie pisze i stale do mnie dzwoni. I powiedzia\u0142a, \u017ce mi w \u017cyciu nie zapomni\u2026ona pami\u0119ta o ka\u017cdych moich urodzinach. No i w\u0142a\u015bnie teraz jak by\u0142a, wysz\u0142a za m\u0105\u017c. Zreszt\u0105 ju\u017c po raz 3-ci. Ale chyba ten m\u0105\u017c jest dobry. I jest w tej chwili fotografikiem, chocia\u017c jest z wykszta\u0142cenia architektem. Sko\u0144czy\u0142a tu u Zinna. Bo jak mia\u0142a tu wystaw\u0119, to Zinn zreszt\u0105 by\u0142 na tej wystawie. Na Kanoniczej to by\u0142o. No i tak bardzo d\u0142ugo si\u0119 lubili, mieli wsp\u00f3lne zainteresowania. Narty, p\u0142ywanie. Ona nawet na koniu, Jurek nie, ale ona konno je\u017adzi\u0142a, w balecie by\u0142a. Ona bardzo du\u017co rzeczy robi\u0142a. Tak jak m\u00f3j m\u0105\u017c m\u00f3wi\u0142, \u017ce za du\u017co mu ka\u017c\u0119 robi\u0107\u2026 I jest architektem, ale niestety nie wykonuje swojego zawodu. W Stanach jest, w Nowym Jorku. No i w tej chwili si\u0119 zahaczy\u0142a o pana Horowitza i te\u017c twierdzi\u0142a, \u017ce on jej bardzo pom\u00f3g\u0142. Ona z domu Zosia \u017bele\u0144ska. Hrabianka herbowa. Jak rodzice zmarli, to j\u0105 ciotka zaprosi\u0142a do Kanady i tam ju\u017c zosta\u0142a i nie wiem sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a w Nowym Jorku. Tego ju\u017c nie wiem, ale w ka\u017cdym razie ma tu mieszkanie. Nie sprzeda\u0142a, bo m\u00f3wi\u0142a, \u017ce mo\u017ce kiedy\u015b, na stare lata\u2026 M\u0119\u017ca te\u017c ma Polaka. [I robi\u0142a pani zdj\u0119cia}. Te zdj\u0119cia, tak\u00a0<strong>[zdj\u0119cie 21]<\/strong>. [Ile lat ma tu profesor \u2013 d\u0142ugie dywagacje o 7-mio i 8-mio klasowej szkole i ile si\u0119 mia\u0142o ko\u0144cz\u0105c] No to Zosia mog\u0142a mie\u0107 ile, 15, bo\u015bmy kupowali ksi\u0105\u017cki i ona sz\u0142a do liceum, a Jurek by\u0142 3 lata wstecz, to m\u00f3g\u0142 by\u0107, ja wiem, w 5-tej klasie.<\/p>\n<p><strong>Syn Jerzy zostaje profesorem [18]<\/strong><\/p>\n<p>Dyplom taki, to ten dyplom lepszy mamy w 1-wszej klasie szko\u0142y podstawowej. Mam go gdzie\u015b, taki dyplomie, par\u0119 s\u0142\u00f3w napisane, takie byle co. To znaczy on ma, ja mam ksero, bo on ma to w co\u015b oprawione. Rok 2000<\/p>\n<p><strong>M\u0105\u017c Adam, recent [20]<\/strong><\/p>\n<p>To jest m\u0105\u017c sprzed 2-ch lat. 2 lata temu. Trzyma ksi\u0105\u017ck\u0119 mojej kole\u017canki. To by\u0142a ksi\u0105\u017cka, zaraz, chyba \u201eWspomnienia o Gottliebie\u201d. O tym malarzu. Ona mia\u0142a du\u017co materia\u0142\u00f3w i si\u0119 pasjonowa\u0142a Gottliebem. A podobno, nie wiem, bo Gottlieb chyba le\u017cy tutej u nas na \u017cydowskim cmentarzu.<\/p>\n<p><strong>Wnuczka w sukni \u015blubnej [19]<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#top\"><i class=\"fa fa-arrow-circle-up\" aria-hidden=\"true\"><\/i> Back to top<\/a><\/p>\n<h2 id=\"teofila-meets-adam-silberring\"><\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Krak\u00f3w, Polska &nbsp; &nbsp; Szczeg\u00f3\u0142y wywiadu Wywiad przeprowadzi\u0142a: Magdalena Bizo\u0144 Wywiad przeprowadzono: pa\u017adziernik, listopad 2004 &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; kaseta 1, strona A Znaczy, nie. Tutaj najpierw jest, s\u0105 dziadkowie. Na przyk\u0142ad mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od dziadk\u00f3w od strony ojca. Tak, i tu trzeba\u2026 No to ja zna\u0142am tylko babci\u0119, bo jak si\u0119 urodzi\u0142am, to dziadek &#8230; <a title=\"Teofila Silberring\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wywiady\/teofila-silberring-2\/\" aria-label=\"Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej o Teofila Silberring\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":17401,"menu_order":0,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_uag_custom_page_level_css":"","generate_page_header":"","footnotes":""},"categories":[267,160],"tags":[],"class_list":["post-17546","interviews","type-interviews","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-krakow-pl","category-polska","infinite-scroll-item"],"acf":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image.jpg",400,222,false],"thumbnail":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image-300x167.jpg",300,167,true],"medium_large":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image.jpg",400,222,false],"large":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image.jpg",400,222,false],"1536x1536":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image.jpg",400,222,false],"2048x2048":["https:\/\/trans-history.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pltsi008_featured-image.jpg",400,222,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Maximilian von Schoeler","author_link":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/author\/mvschoeler\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Krak\u00f3w, Polska &nbsp; &nbsp; Szczeg\u00f3\u0142y wywiadu Wywiad przeprowadzi\u0142a: Magdalena Bizo\u0144 Wywiad przeprowadzono: pa\u017adziernik, listopad 2004 &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; kaseta 1, strona A Znaczy, nie. Tutaj najpierw jest, s\u0105 dziadkowie. Na przyk\u0142ad mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od dziadk\u00f3w od strony ojca. Tak, i tu trzeba\u2026 No to ja zna\u0142am tylko babci\u0119, bo jak si\u0119 urodzi\u0142am, to dziadek&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews\/17546","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews"}],"about":[{"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/interviews"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews\/17546\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17560,"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews\/17546\/revisions\/17560"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/trans-history.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}